{"id":836643,"date":"2025-12-19T09:54:59","date_gmt":"2025-12-19T05:54:59","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=836643"},"modified":"2025-12-19T09:54:59","modified_gmt":"2025-12-19T05:54:59","slug":"cay-istehsalinda-ciddi-azalma","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=836643","title":{"rendered":"\u00c7ay istehsal\u0131nda ciddi azalma"},"content":{"rendered":"<h3><strong>\u0130qtisad\u00e7\u0131: \u201cAz\u0259rbaycanda y\u0131\u011f\u0131lan \u00e7ay \u00fcmumi t\u0259l\u0259bat\u0131n he\u00e7 10 faizini t\u0259\u015fkil etmir\u201d<\/strong><\/h3>\n<p><strong>Cari ilin yanvar-noyabr aylar\u0131nda Az\u0259rbaycanda 10 min 540,1 ton \u00e7ay istehsal olunub. Valyuta.az x\u0259b\u0259r verir ki, bu g\u00f6st\u0259rici \u00f6t\u0259n ilin eyni d\u00f6vr\u00fc il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 988,2 ton v\u0259 ya 8,5 faiz azd\u0131r. \u00d6t\u0259n ilin m\u00fcvafiq d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u00e7ay istehsal\u0131 11 min 528,3 ton t\u0259\u015fkil etmi\u015fdi. R\u0259smi m\u0259lumatlara \u0259sas\u0259n, noyabr ay\u0131n\u0131n 1-n\u0259 olan v\u0259ziyy\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 haz\u0131r m\u0259hsul ehtiyat\u0131 94,0 ton olub ki, bu da \u00f6t\u0259n ilin eyni d\u00f6vr\u00fc il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 0,32 faiz v\u0259 ya 0,3 ton \u00e7oxdur. 2024-c\u00fc ilin eyni d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 bu g\u00f6st\u0259rici 93,7 ton t\u0259\u015fkil edib.<\/strong><\/p>\n<p>M\u0259lumdur ki, \u00e7ay\u00e7\u0131l\u0131q v\u0259 sitrus\u00e7uluq he\u00e7 d\u0259 h\u0259r \u00f6lk\u0259d\u0259 yarad\u0131la bil\u0259n istehsal sah\u0259l\u0259ri deyil. Bundan \u00f6tr\u00fc \u0259lveri\u015fli subtropik t\u0259bii iqlim x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rinin, m\u00fcnbit bec\u0259rm\u0259 \u015f\u0259raitinin olmas\u0131 vacibdir. Tanr\u0131n\u0131n l\u00fctf\u00fc Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131n\u0131 m\u0259hz bu \u00f6z\u0259llikl\u0259 d\u0259 \u015f\u0259r\u0259fl\u0259ndirib.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan \u00e7ay\u0131 d\u00fcnyada m\u0259\u015fhur v\u0259 se\u00e7il\u0259n \u00e7aylardand\u0131r. Ancaq son zamanlar bu sah\u0259d\u0259 inki\u015faf deyil, \u0259ksi m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir. Bel\u0259 ki, \u00e7ay plantasiyalar\u0131n\u0131n say\u0131, h\u0259m\u00e7inin istehsal da azal\u0131b. T\u0259bii ki, v\u0259ziyy\u0259t bel\u0259 olanda idxal\u0131n h\u0259cmi art\u0131r.<\/p>\n<p><strong>M\u0259lumat \u00fc\u00e7\u00fcn bildir\u0259k ki, \u201cAz\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda \u00e7ay\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n inki\u015faf\u0131na dair 2018-2027-ci ill\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn D\u00f6vl\u0259t Proqram\u0131\u201d imzalan\u0131b. Proqram\u0131n haz\u0131rlanmas\u0131nda m\u0259qs\u0259d \u00f6lk\u0259d\u0259 quru \u00e7aya olan t\u0259l\u0259bat\u0131n \u0259sas\u0259n yerli m\u0259hsul hesab\u0131na \u00f6d\u0259nilm\u0259si, \u00e7ay emal\u0131 m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin xammal t\u0259minat\u0131n\u0131n yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, emal s\u0259nayesinin inki\u015faf etdirilm\u0259si, \u00e7ay m\u0259hsullar\u0131n\u0131n ixrac\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 k\u0259nd \u0259halisinin m\u0259\u015f\u011fulluq s\u0259viyy\u0259sinin y\u00fcks\u0259ldilm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn \u00e7ay\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131n inki\u015faf\u0131n\u0131 stimulla\u015fd\u0131rmaqd\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>Onu da qeyd ed\u0259k ki, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 \u00e7ay bitkisi ilk d\u0259f\u0259 XIX \u0259srin sonlar\u0131nda \u0259kilib, \u00e7ay\u0131n elmi \u0259saslarla bec\u0259rilm\u0259sin\u0259 1929-cu ild\u0259n, s\u0259naye miqyasl\u0131 plantasiyalar\u0131n sal\u0131nmas\u0131na is\u0259 1932-ci ild\u0259n ba\u015flan\u0131b. \u018fsas hiss\u0259si L\u0259nk\u0259ran iqtisadi rayonunun pay\u0131na d\u00fc\u015fm\u0259kl\u0259, \u00f6lk\u0259d\u0259 21 min hektara yax\u0131n \u0259razinin t\u0259bii iqlim \u015f\u0259raiti, torpaqlar\u0131n\u0131n m\u00f6vcud v\u0259ziyy\u0259ti \u00e7ay bitkisinin bec\u0259rilm\u0259sin\u0259 imkan verir.<\/p>\n<p>2024-c\u00fc ild\u0259 Az\u0259rbaycanda \u00e7ay plantasiyalar\u0131n\u0131n sah\u0259si 947,8 hektar olub. \u00dcmumi \u00e7ay plantasiyalar\u0131n\u0131n 853,9 hektar\u0131 v\u0259 ya 90,1%-i bar ver\u0259n ya\u015fda olub. \u00d6t\u0259n ilin n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 \u0259sas\u0259n, \u00f6lk\u0259 \u00fczr\u0259 \u00e7ay plantasiyalar\u0131n\u0131n 57,6%-i L\u0259nk\u0259ran, 24,5%-i Astara, 11,5%-i Masall\u0131, 6,3%-i is\u0259 Zaqatala rayonunun pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcb. \u0130xrac g\u00f6st\u0259ricil\u0259rin\u0259 g\u0259ldikd\u0259, 2024-c\u00fc ild\u0259 Az\u0259rbaycandan xarici bazarlara 747 ton \u00e7ay ixrac olunub. Az\u0259rbaycandan \u00e7ay ixrac\u0131n\u0131n 44,0%-i G\u00fcrc\u00fcstan\u0131n, 32,4%-i Ukraynan\u0131n, 23,6%-i is\u0259 dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rin pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcb.<\/p>\n<p><strong>Az\u0259rbaycana \u00e7ay idxal\u0131 is\u0259 \u0259sas\u0259n Rusiya, \u00c7in v\u0259 Hindistandand\u0131r. \u015eri-Lanka, Keniya, Vyetnam, \u0130ran v\u0259 T\u00fcrkiy\u0259d\u0259n d\u0259 \u00e7ay idxal olunur.\u00a0<\/strong><\/p>\n<p><strong><img src=\"https:\/\/bizimyol.info\/az\/wp-content\/uploads\/2021\/02\/Xalid-K%C9%99rimli.jpg\" alt=\"Xalid K\u0259rimli: \u201cMaliyy\u0259 bazarlar\u0131 o q\u0259d\u0259r s\u00fcr\u0259tli v\u0259 \u00e7evikdir ki, riskl\u0259  g\u0259lirliliyi h\u0259mi\u015f\u0259 kompensasiya edir\u201d\" \/><\/strong><\/p>\n<p><strong>Xalid K\u0259rimli<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u0130qtisad\u00e7\u0131 Xalid K\u0259rimlinin fikrinc\u0259, Az\u0259rbaycan \u00e7ay \u00f6lk\u0259si deyil. \u201cYeni M\u00fcsavat\u201da a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda ekspert qeyd etdi ki, 2025-ci ilin 10 ay\u0131nda 11 min 592 ton \u00e7ay idxal edilib:<\/strong>\u00a0\u201c11 ayl\u0131q statistikaya \u0259sas\u0259n, ya\u015f\u0131l \u00e7ay yarpa\u011f\u0131n\u0131n y\u0131\u011f\u0131m\u0131 12,7 faiz art\u0131b. \u0130ki f\u0259rqli statistikan\u0131 m\u00fcqayis\u0259 etdikd\u0259 g\u00f6r\u00fcr\u00fck ki, Az\u0259rbaycanda y\u0131\u011f\u0131lan \u00e7ay \u00fcmumi t\u0259l\u0259bat\u0131n he\u00e7 10 faizini t\u0259\u015fkil etmir. Az\u0259rbaycanda istehsal olunan 10 min 540 ton \u00e7ay dedikd\u0259 h\u0259m d\u0259 xaricd\u0259n idxal olunan \u00e7aylar\u0131n qabla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 s. n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulur. \u0130dxal ke\u00e7\u0259n ilin 10 ay\u0131 il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 5,5 faiz art\u0131b. \u00c7ay istehsal\u0131n\u0131n azalmas\u0131n\u0131n \u0259sas s\u0259b\u0259bi idxal\u0131n azalmas\u0131d\u0131r. N\u0259tic\u0259d\u0259 \u00e7ay istehsal\u0131 8,5 faiz azd\u0131r. Bununla \u0259laq\u0259dar birinci ehtimal budur ki, ehtiyatlar hesab\u0131na yerli t\u0259l\u0259bat\u0131 v\u0259 ixrac\u0131 t\u0259min edibl\u0259r. 4,3 faiz \u00e7ay ixrac\u0131 azal\u0131b. Biz \u00e7ay\u0131 al\u0131b qabla\u015fd\u0131r\u0131r\u0131q. 596 ton \u00e7ay ixrac etmi\u015fik. Bu is\u0259 ke\u00e7\u0259n ill\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 4,3 faiz azd\u0131r. N\u0259tic\u0259 etibaril\u0259, \u00e7ay istehsal\u0131 da, \u00e7ay ehtiyatlar\u0131 da azal\u0131b. T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, ehtiyatlar\u0131n h\u0259cmi g\u0259l\u0259n ilin yay aylar\u0131nda b\u0259lli olacaq. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc is\u0259 s\u0259b\u0259b is\u0259 budur ki, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, t\u0259l\u0259bat azala bil\u0259r.<\/p>\n<p>D\u00f6vl\u0259t Statistika Komit\u0259sinin m\u0259lumatlar\u0131na n\u0259z\u0259r salsaq, bu ilin yanvar-mart aylar\u0131nda Az\u0259rbaycanda 2 min 458,8 ton \u00e7ay istehsal edilib. \u0130yulun 1-n\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 78,1 ton haz\u0131r m\u0259hsul ehtiyat\u0131 olub ki, bu da 1 il \u0259vv\u0259l\u0259 nisb\u0259t\u0259n 18,5 % azd\u0131r. Fed.az yaz\u0131r ki, bu ilin ilk 11 ay\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n ixrac etdiyi \u00e7ay\u0131n 1 kiloqram\u0131n\u0131n orta ixrac qiym\u0259ti 15 manat 57 q\u0259pik olub. 2024-c\u00fc ilin eyni d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 is\u0259 bu r\u0259q\u0259m 15 manat 3 q\u0259pik idi. Bu da illik m\u00fcqayis\u0259d\u0259 54 q\u0259pik v\u0259 ya 3,6% bahala\u015fma dem\u0259kdir. Bu il 11 ay\u0131nda \u00fcmumi ixrac\u0131n 0,03%-i, qeyri-neft sektoru \u00fczr\u0259 ixrac\u0131n is\u0259 0,19%-i \u00e7ay\u0131n pay\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcb. \u00d6t\u0259n ilin eyni d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 is\u0259 m\u00fcvafiq g\u00f6st\u0259ricil\u0259r 0,02% v\u0259 0,19% olmu\u015fdu.<\/p>\n<p><strong>Nigar H\u018fS\u018fNL\u0130,<br \/>\n\u201cYeni M\u00fcsavat\u201d\u00a0<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130qtisad\u00e7\u0131: \u201cAz\u0259rbaycanda y\u0131\u011f\u0131lan \u00e7ay \u00fcmumi t\u0259l\u0259bat\u0131n he\u00e7 10 faizini t\u0259\u015fkil etmir\u201d Cari ilin yanvar-noyabr aylar\u0131nda Az\u0259rbaycanda 10 min 540,1 ton \u00e7ay istehsal olunub. Valyuta.az x\u0259b\u0259r verir ki, bu g\u00f6st\u0259rici \u00f6t\u0259n ilin eyni d\u00f6vr\u00fc il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 988,2 ton v\u0259 ya 8,5 faiz azd\u0131r. \u00d6t\u0259n ilin m\u00fcvafiq d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u00e7ay istehsal\u0131 11 min 528,3 ton t\u0259\u015fkil etmi\u015fdi. R\u0259smi m\u0259lumatlara \u0259sas\u0259n, noyabr ay\u0131n\u0131n 1-n\u0259 olan v\u0259ziyy\u0259t\u0259 g\u00f6r\u0259 haz\u0131r m\u0259hsul ehtiyat\u0131 94,0 ton olub ki, bu da \u00f6t\u0259n ilin eyni d\u00f6vr\u00fc il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 0,32 faiz v\u0259 ya 0,3 ton \u00e7oxdur. 2024-c\u00fc ilin eyni d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 bu&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":836644,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[19],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/345540c52ecad24a1a82203f063129e7.jpg",853,480,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/345540c52ecad24a1a82203f063129e7.jpg",853,480,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/345540c52ecad24a1a82203f063129e7.jpg",853,480,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/345540c52ecad24a1a82203f063129e7-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/345540c52ecad24a1a82203f063129e7-649x365.jpg",649,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/345540c52ecad24a1a82203f063129e7-840x473.jpg",640,360,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/345540c52ecad24a1a82203f063129e7.jpg",853,480,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/345540c52ecad24a1a82203f063129e7.jpg",853,480,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/345540c52ecad24a1a82203f063129e7-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/345540c52ecad24a1a82203f063129e7.jpg",853,480,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=19\" rel=\"category\">G\u00fcnd\u0259m<\/a>","rttpg_excerpt":"\u0130qtisad\u00e7\u0131: \u201cAz\u0259rbaycanda y\u0131\u011f\u0131lan \u00e7ay \u00fcmumi t\u0259l\u0259bat\u0131n he\u00e7 10 faizini t\u0259\u015fkil etmir\u201d Cari ilin yanvar-noyabr aylar\u0131nda Az\u0259rbaycanda 10 min 540,1 ton \u00e7ay istehsal olunub. Valyuta.az x\u0259b\u0259r verir ki, bu g\u00f6st\u0259rici \u00f6t\u0259n ilin eyni d\u00f6vr\u00fc il\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 988,2 ton v\u0259 ya 8,5 faiz azd\u0131r. \u00d6t\u0259n ilin m\u00fcvafiq d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 \u00e7ay istehsal\u0131 11 min 528,3 ton t\u0259\u015fkil etmi\u015fdi. R\u0259smi&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/836643"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=836643"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/836643\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":836645,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/836643\/revisions\/836645"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/836644"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=836643"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=836643"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=836643"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}