{"id":836904,"date":"2025-12-25T10:01:15","date_gmt":"2025-12-25T06:01:15","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=836904"},"modified":"2025-12-25T10:01:15","modified_gmt":"2025-12-25T06:01:15","slug":"usaqlar-z%c9%99r%c9%99rli-informasiyadan-nec%c9%99-qorunmali","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=836904","title":{"rendered":"U\u015faqlar z\u0259r\u0259rli informasiyadan nec\u0259 qorunmal\u0131?"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>Elnur R\u00fcst\u0259mov: U\u015faqlara yaln\u0131z akademik bilikl\u0259r deyil, eyni zamanda, media savadl\u0131l\u0131\u011f\u0131, emosional \u00f6z\u00fcn\u0259n\u0259zar\u0259t, d\u00fczg\u00fcn r\u0259q\u0259msal davran\u0131\u015f bacar\u0131qlar\u0131 a\u015f\u0131lanmal\u0131d\u0131r v\u0259 c\u0259miyy\u0259t olaraq u\u015fa\u011f\u0131n psixoloji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini fiziki t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik q\u0259d\u0259r vacib hesab etm\u0259liyik<\/strong><\/em><\/p>\n<p>M\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 internetin v\u0259 r\u0259q\u0259msal texnologiyalar\u0131n s\u00fcr\u0259tli inki\u015faf\u0131 u\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn yeni imkanlar yaratmaqla yana\u015f\u0131, ciddi riskl\u0259r d\u0259 formala\u015fd\u0131r\u0131r. Ekspertl\u0259r bildirirl\u0259r ki, n\u0259zar\u0259tsiz informasiya ax\u0131n\u0131 u\u015faqlar\u0131n psixoloji, m\u0259n\u0259vi v\u0259 sosial inki\u015faf\u0131na m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r. Bu bax\u0131mdan u\u015faqlar\u0131n z\u0259r\u0259rli informasiyadan qorunmas\u0131 c\u0259miyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn prioritet m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biri hesab olunur. Z\u0259r\u0259rli informasiya anlay\u0131\u015f\u0131na zorak\u0131l\u0131\u011f\u0131, aqressiyan\u0131, ya\u015fa uy\u011fun olmayan m\u0259zmunu, el\u0259c\u0259 d\u0259 yanl\u0131\u015f v\u0259 manipulyativ m\u0259lumatlar\u0131 t\u0259bli\u011f ed\u0259n materiallar daxildir. Bel\u0259 informasiyalar u\u015faqlarda qorxu, stress, davran\u0131\u015f pozuntular\u0131 v\u0259 yanl\u0131\u015f d\u0259y\u0259rl\u0259rin formala\u015fmas\u0131na s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r.<\/p>\n<p>Qanunvericilik s\u0259viyy\u0259sind\u0259 d\u0259 bu istiqam\u0259td\u0259 m\u00fch\u00fcm add\u0131mlar at\u0131l\u0131r. Aidiyy\u0259ti qurumlar u\u015faqlar\u0131n informasiya t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyinin t\u0259min edilm\u0259si m\u0259qs\u0259dil\u0259 m\u00fcxt\u0259lif mexanizml\u0259r t\u0259tbiq edir, valideyn n\u0259zar\u0259tinin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si, ya\u015f m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259rinin t\u0259tbiqi v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259siz r\u0259q\u0259msal m\u00fchitin yarad\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 t\u0259dbirl\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilir. Qeyd ed\u0259k ki,\u00a0 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Konstitusiyas\u0131n\u0131n 94-c\u00fc madd\u0259sinin I hiss\u0259sinin 1-ci b\u0259ndind\u0259 u\u015faqlar\u0131n ya\u015f\u0131na uy\u011fun informasiya \u0259ld\u0259 etm\u0259k h\u00fcququ \u00f6z \u0259ksini tap\u0131b.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/ikisahil.az\/upload\/\/2025\/12\/24\/\/-4f5a9bf1176658843597264988210673341.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><em><strong>Psixologiya Elmi T\u0259dqiqat \u0130nstitutunun s\u0259dri Elnur R\u00fcst\u0259mov m\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 &#8220;\u0130ki sahil&#8221;\u0259 a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda bildirdi ki,\u00a0<\/strong><\/em>m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 u\u015faqlar\u0131n informasiya m\u00fchiti k\u00f6kl\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 d\u0259yi\u015fib: &#8220;\u018fg\u0259r \u0259vv\u0259ll\u0259r u\u015fa\u011f\u0131n qar\u015f\u0131la\u015fd\u0131\u011f\u0131 m\u0259zmun daha \u00e7ox ail\u0259, m\u0259kt\u0259b v\u0259 yax\u0131n sosial m\u00fchitl\u0259 m\u0259hdudla\u015f\u0131rd\u0131sa, bu g\u00fcn internet, sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259r, video-oyunlar v\u0259 r\u0259q\u0259msal platformalar vasit\u0259sil\u0259 u\u015faqlar n\u0259zar\u0259tsiz v\u0259 filtrsiz informasiyaya \u00e7ox asan \u00e7\u0131x\u0131\u015f \u0259ld\u0259 edirl\u0259r. Bu is\u0259 valideynl\u0259r v\u0259 c\u0259miyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn yeni v\u0259 ciddi psixoloji riskl\u0259r yarad\u0131r.<\/p>\n<p>Z\u0259r\u0259rli m\u0259zmun dedikd\u0259 t\u0259kc\u0259 zorak\u0131l\u0131q v\u0259 ya etik normalara zidd g\u00f6r\u00fcnt\u00fcl\u0259r n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmur. U\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn uy\u011fun olmayan davran\u0131\u015f modell\u0259ri, aqressiyan\u0131 normalla\u015fd\u0131ran oyunlar, m\u0259rcl\u0259r\u0259 t\u0259\u015fviq ed\u0259n reklamlar, qorxulu q\u0259hr\u0259man obrazlar\u0131, qeyri-real h\u0259yat standartlar\u0131 v\u0259 manipulyativ mesajlar da u\u015fa\u011f\u0131n psixologiyas\u0131na m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259n amill\u0259r s\u0131ras\u0131ndad\u0131r. X\u00fcsusil\u0259 erk\u0259n v\u0259 orta ya\u015f d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 olan u\u015faqlar bu c\u00fcr m\u0259zmunu t\u0259nqidi s\u00fczg\u0259cd\u0259n ke\u00e7ir\u0259 bilm\u0259dikl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn onu real h\u0259yat davran\u0131\u015f\u0131 kimi q\u0259bul ed\u0259 bilirl\u0259r. Psixoloji bax\u0131mdan bu t\u0259sirl\u0259rin n\u0259tic\u0259si m\u00fcxt\u0259lif formalarda \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. U\u015faqlarda aqressiv davran\u0131\u015flar\u0131n artmas\u0131, empatiya hissinin z\u0259ifl\u0259m\u0259si, qorxu v\u0259 h\u0259y\u0259can pozuntular\u0131 (anksiyete), diqq\u0259t da\u011f\u0131n\u0131ql\u0131\u011f\u0131, as\u0131l\u0131l\u0131q meyill\u0259ri v\u0259 sosial m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 \u00e7\u0259tinlikl\u0259r m\u00fc\u015fahid\u0259 oluna bil\u0259r. X\u00fcsusil\u0259 zorak\u0131l\u0131q ehtiva ed\u0259n video-oyunlar v\u0259 videolar u\u015fa\u011f\u0131n beyin f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259ni adi hala \u00e7evirir, emosional h\u0259ssasl\u0131\u011f\u0131 azald\u0131r v\u0259 probleml\u0259r\u0259 d\u00fczg\u00fcn reaksiya verm\u0259 qabiliyy\u0259tini z\u0259ifl\u0259dir. Bu, g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 davran\u0131\u015f pozuntusu probleml\u0259rinin \u0259sas\u0131n\u0131 qoya bil\u0259r.&#8221;<\/p>\n<p>Elnur R\u00fcst\u0259movun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, u\u015faqlar\u0131 bu c\u00fcr z\u0259r\u0259rli informasiyalardan qoruma\u011f\u0131n \u0259sas y\u00fck\u00fc ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 valideynl\u0259rin \u00fcz\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr. Amma bu qoruma qada\u011fa v\u0259 c\u0259za \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulmamal\u0131d\u0131r: &#8220;T\u0259cr\u00fcb\u0259 g\u00f6st\u0259rir ki, qada\u011falar u\u015fa\u011f\u0131n mara\u011f\u0131n\u0131 daha da art\u0131r\u0131r v\u0259 qada\u011falar\u0131 valideynd\u0259n gizli \u015f\u0259kild\u0259 icra etm\u0259k davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 formala\u015fd\u0131r\u0131r. \u018fn effektiv yol valideynin u\u015fa\u011f\u0131n r\u0259q\u0259msal d\u00fcnyas\u0131nda m\u00fc\u015fahid\u0259\u00e7i deyil, i\u015ftirak\u00e7\u0131 olmas\u0131d\u0131r. Valideyn u\u015fa\u011f\u0131n hans\u0131 oyunlar\u0131 oynad\u0131\u011f\u0131n\u0131, hans\u0131 videolara baxd\u0131\u011f\u0131n\u0131, hans\u0131 platformalarda vaxt ke\u00e7irdiyini bilm\u0259li, eyni zamanda, bu m\u0259zmunlar\u0131n u\u015fa\u011f\u0131n ya\u015f\u0131na, emosional inki\u015faf\u0131na uy\u011fun olub-olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u0259y\u0259rl\u0259ndirm\u0259lidir. Bununla yana\u015f\u0131, valideyn-u\u015faq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rind\u0259 a\u00e7\u0131q v\u0259 etibarl\u0131 \u00fcnsiyy\u0259t m\u00fchitinin qurulmas\u0131 \u00e7ox vacibdir. U\u015fa\u011f\u0131n izl\u0259diyi v\u0259 ya oynad\u0131\u011f\u0131 m\u0259zmunlar onun \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259r\u0259rlidirs\u0259 onu danlamaq yox, izah etm\u0259k, t\u0259hl\u00fck\u0259li m\u0259qamlar\u0131 anlay\u0131\u015fl\u0131 dill\u0259 ba\u015fa salmaq laz\u0131md\u0131r. U\u015fa\u011fa real h\u0259yatla virtual d\u00fcnyan\u0131n f\u0259rql\u0259ri ba\u015fa sal\u0131nmal\u0131, g\u00f6rd\u00fcy\u00fc h\u0259r davran\u0131\u015f\u0131n do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131, h\u0259min davran\u0131\u015flar\u0131n xo\u015fag\u0259lm\u0259z n\u0259tic\u0259l\u0259ri ola bil\u0259c\u0259yi izah edilm\u0259lidir. Bu, u\u015fa\u011f\u0131n t\u0259nqidi d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259 bacar\u0131\u011f\u0131n\u0131 formala\u015fd\u0131r\u0131r v\u0259 onun g\u0259l\u0259c\u0259kd\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc qoruya bilm\u0259sind\u0259 effektiv rol oynay\u0131r.&#8221;<\/p>\n<p>H\u0259ms\u00f6hb\u0259timiz texniki imkanlardan d\u00fczg\u00fcn istifad\u0259nin d\u0259 vacib m\u0259qam oldu\u011funu vur\u011fulad\u0131: &#8220;Valideynl\u0259rin n\u0259zar\u0259t mexanizml\u0259ri, ya\u015fa uy\u011fun filtr proqramlar\u0131 v\u0259 ekran arxas\u0131nda ke\u00e7iril\u0259n vaxt\u0131n m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 qoruyucu vasit\u0259 kimi istifad\u0259 oluna bil\u0259r. Amma bunlar psixoloji maarifl\u0259ndirm\u0259ni \u0259v\u0259z etmir, yaln\u0131z tamamlay\u0131c\u0131 rol oynay\u0131r. \u018fsas m\u0259qs\u0259d u\u015fa\u011f\u0131n daxili t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik mexanizmini formala\u015fd\u0131rmaqd\u0131r. Burada m\u0259kt\u0259bin, m\u00fc\u0259lliml\u0259rin v\u0259 m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin rolu da x\u00fcsusi qeyd olunmal\u0131d\u0131r. U\u015faqlara yaln\u0131z akademik bilikl\u0259r deyil, eyni zamanda, media savadl\u0131l\u0131\u011f\u0131, emosional \u00f6z\u00fcn\u0259n\u0259zar\u0259t v\u0259 d\u00fczg\u00fcn r\u0259q\u0259msal davran\u0131\u015f bacar\u0131qlar\u0131 a\u015f\u0131lanmal\u0131d\u0131r. C\u0259miyy\u0259t olaraq u\u015fa\u011f\u0131n psixoloji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini fiziki t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik q\u0259d\u0259r vacib hesab etm\u0259liyik. \u00c7\u00fcnki psixoloji z\u0259d\u0259l\u0259r g\u00f6r\u00fcnm\u0259s\u0259 d\u0259, uzunm\u00fcdd\u0259tli v\u0259 d\u0259rin izl\u0259r buraxa bilir. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 u\u015faqlar\u0131 z\u0259r\u0259rli m\u0259zmundan qorumaq ail\u0259, t\u0259hsil sistemi v\u0259 c\u0259miyy\u0259tin birg\u0259 m\u0259suliyy\u0259tidir. Valideyn diqq\u0259tli, m\u0259lumatl\u0131 v\u0259 emosional olaraq u\u015fa\u011f\u0131na yax\u0131n olduqda u\u015faq da z\u0259r\u0259rli t\u0259sirl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 daha g\u00fccl\u00fc psixoloji immunitet qazan\u0131r. \u018fn g\u00fccl\u00fc qoruma is\u0259 n\u0259zar\u0259td\u0259n \u00e7ox d\u00fczg\u00fcn y\u00f6nl\u0259ndirm\u0259 v\u0259 sa\u011flam m\u00fcnasib\u0259t \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulan valideynlik modelidir.&#8221;<\/p>\n<p><strong>\u015eahnigar \u018fhm\u0259dova, &#8220;\u0130ki sahil&#8221;<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Elnur R\u00fcst\u0259mov: U\u015faqlara yaln\u0131z akademik bilikl\u0259r deyil, eyni zamanda, media savadl\u0131l\u0131\u011f\u0131, emosional \u00f6z\u00fcn\u0259n\u0259zar\u0259t, d\u00fczg\u00fcn r\u0259q\u0259msal davran\u0131\u015f bacar\u0131qlar\u0131 a\u015f\u0131lanmal\u0131d\u0131r v\u0259 c\u0259miyy\u0259t olaraq u\u015fa\u011f\u0131n psixoloji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini fiziki t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik q\u0259d\u0259r vacib hesab etm\u0259liyik M\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 internetin v\u0259 r\u0259q\u0259msal texnologiyalar\u0131n s\u00fcr\u0259tli inki\u015faf\u0131 u\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn yeni imkanlar yaratmaqla yana\u015f\u0131, ciddi riskl\u0259r d\u0259 formala\u015fd\u0131r\u0131r. Ekspertl\u0259r bildirirl\u0259r ki, n\u0259zar\u0259tsiz informasiya ax\u0131n\u0131 u\u015faqlar\u0131n psixoloji, m\u0259n\u0259vi v\u0259 sosial inki\u015faf\u0131na m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r. Bu bax\u0131mdan u\u015faqlar\u0131n z\u0259r\u0259rli informasiyadan qorunmas\u0131 c\u0259miyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn prioritet m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biri hesab olunur. Z\u0259r\u0259rli informasiya anlay\u0131\u015f\u0131na zorak\u0131l\u0131\u011f\u0131, aqressiyan\u0131, ya\u015fa uy\u011fun olmayan m\u0259zmunu, el\u0259c\u0259 d\u0259 yanl\u0131\u015f v\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":836905,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/22c5a901176659149258423250510883534.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/22c5a901176659149258423250510883534.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/22c5a901176659149258423250510883534.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/22c5a901176659149258423250510883534-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/22c5a901176659149258423250510883534-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/22c5a901176659149258423250510883534-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/22c5a901176659149258423250510883534.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/22c5a901176659149258423250510883534.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/22c5a901176659149258423250510883534-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/22c5a901176659149258423250510883534.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Elnur R\u00fcst\u0259mov: U\u015faqlara yaln\u0131z akademik bilikl\u0259r deyil, eyni zamanda, media savadl\u0131l\u0131\u011f\u0131, emosional \u00f6z\u00fcn\u0259n\u0259zar\u0259t, d\u00fczg\u00fcn r\u0259q\u0259msal davran\u0131\u015f bacar\u0131qlar\u0131 a\u015f\u0131lanmal\u0131d\u0131r v\u0259 c\u0259miyy\u0259t olaraq u\u015fa\u011f\u0131n psixoloji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyini fiziki t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik q\u0259d\u0259r vacib hesab etm\u0259liyik M\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 internetin v\u0259 r\u0259q\u0259msal texnologiyalar\u0131n s\u00fcr\u0259tli inki\u015faf\u0131 u\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn yeni imkanlar yaratmaqla yana\u015f\u0131, ciddi riskl\u0259r d\u0259 formala\u015fd\u0131r\u0131r. Ekspertl\u0259r bildirirl\u0259r ki, n\u0259zar\u0259tsiz informasiya ax\u0131n\u0131 u\u015faqlar\u0131n&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/836904"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=836904"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/836904\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":836906,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/836904\/revisions\/836906"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/836905"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=836904"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=836904"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=836904"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}