{"id":837177,"date":"2025-12-30T12:06:09","date_gmt":"2025-12-30T08:06:09","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=837177"},"modified":"2025-12-30T12:06:09","modified_gmt":"2025-12-30T08:06:09","slug":"nec%c9%99-ed%c9%99k-ki-kiberd%c9%99l%c9%99duzlarin-qurbanina-cevrilm%c9%99y%c9%99k","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=837177","title":{"rendered":"Nec\u0259 ed\u0259k ki, kiberd\u0259l\u0259duzlar\u0131n qurban\u0131na \u00e7evrilm\u0259y\u0259k?"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>B\u0259hruz \u018fliyev: Banklar he\u00e7 vaxt OTP kodu t\u0259l\u0259b etmir<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Son d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 kiberd\u0259l\u0259duzluq hallar\u0131nda ciddi art\u0131m m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. X\u00fcsusil\u0259 mobil telefon istifad\u0259\u00e7il\u0259ri h\u0259d\u0259f al\u0131n\u0131r v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif \u00fcsullarla insanlar\u0131n \u015f\u0259xsi m\u0259lumatlar\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irilir. D\u0259l\u0259duzlar texnologiyan\u0131n imkanlar\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k daha gizli v\u0259 t\u0259sirli metodlara \u00fcst\u00fcnl\u00fck verirl\u0259r. \u018fn \u00e7ox rast g\u0259lin\u0259n \u00fcsullardan biri saxta QR kodlard\u0131r. \u0130ctimai yerl\u0259rd\u0259, elan l\u00f6vh\u0259l\u0259rind\u0259, kafe v\u0259 ma\u011fazalarda yerl\u0259\u015fdiril\u0259n bu kodlar istifad\u0259\u00e7il\u0259ri \u015f\u00fcbh\u0259li internet s\u0259hif\u0259l\u0259rin\u0259 y\u00f6nl\u0259ndirir. QR kodu skan ed\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259r bilm\u0259d\u0259n telefonlar\u0131na z\u0259r\u0259rli proqramlar\u0131n y\u00fckl\u0259nm\u0259sin\u0259 v\u0259 ya \u015f\u0259xsi m\u0259lumatlar\u0131n\u0131n d\u0131l\u0131duzlara \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259sin\u0259 \u015f\u0259rait yarad\u0131rlar.<\/p>\n<p>Kiberd\u0259l\u0259duzlar, eyni zamanda, saxta SMS-l\u0259r vasit\u0259sil\u0259 d\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015flar\u0131 t\u0259l\u0259y\u0259 sal\u0131rlar. Bank, kuryer xidm\u0259ti v\u0259 ya r\u0259smi qurum ad\u0131ndan g\u00f6nd\u0259ril\u0259n bu mesajlarda istifad\u0259\u00e7il\u0259r linkl\u0259r\u0259 daxil olma\u011fa v\u0259 ya \u015f\u0259xsi m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 t\u0259sdiql\u0259m\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131r\u0131l\u0131r. Bu c\u00fcr linkl\u0259r telefonlara giri\u015f \u0259ld\u0259 edilm\u0259sin\u0259, sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259 v\u0259 bank t\u0259tbiql\u0259rinin \u0259l\u0259 ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b ola bilir.<\/p>\n<p>T\u0259hl\u00fck\u0259li \u00fcsullardan biri d\u0259 pulsuz Wi-Fi \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259ridir. Restoran, ticar\u0259t m\u0259rk\u0259zi v\u0259 dig\u0259r ictimai m\u0259kanlarda t\u0259qdim olunan b\u0259zi a\u00e7\u0131q Wi-Fi \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rin\u0259 qo\u015fulan \u015f\u0259xsl\u0259rin m\u0259lumatlar\u0131 asanl\u0131qla \u0259l\u0259 ke\u00e7iril\u0259 bil\u0259r. Bu \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259n g\u00f6nd\u0259ril\u0259n \u015f\u0259xsi m\u0259lumatlar, \u015fifr\u0259l\u0259r v\u0259 bank \u0259m\u0259liyyatlar\u0131 kiberd\u0259l\u0259duzlar\u0131n n\u0259zar\u0259tin\u0259 ke\u00e7\u0259 bilir.<\/p>\n<p>Artan kiberd\u0259l\u0259duzluq hallar\u0131 g\u00f6st\u0259rir ki, r\u0259q\u0259msal m\u00fchitd\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri daha da aktualla\u015f\u0131b. \u0130stifad\u0259\u00e7il\u0259rin nam\u0259lum linkl\u0259r\u0259 daxil olmamas\u0131, \u015f\u00fcbh\u0259li QR kodlardan uzaq durmas\u0131 v\u0259 a\u00e7\u0131q Wi-Fi \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rind\u0259n istifad\u0259 zaman\u0131 ehtiyatl\u0131 olmas\u0131 vacib hesab edilir.<\/p>\n<p><em><strong>Sad\u0259 \u015fifr\u0259-a\u00e7\u0131q qap\u0131d\u0131r<\/strong><\/em><\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/ikisahil.az\/upload\/\/2025\/12\/29\/\/-3d0236a1176701823769765078010222328.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>\u0130nformasiya texnologiyalar\u0131 \u00fczr\u0259 m\u00fch\u0259ndis-t\u0259dqiqat\u00e7\u0131,\u00a0<em><strong>Az\u0259rbaycan Kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik T\u0259\u015fkilatlar\u0131 Assosiasiyas\u0131n\u0131n (AKTA) eksperti B\u0259hruz \u018fliyev m\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 &#8220;\u0130ki sahil&#8221;\u0259 a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda bildirdi ki,\u00a0<\/strong><\/em>bu c\u00fcr kiberh\u00fccumlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131n\u0131z \u015f\u0259xsl\u0259rd\u0259n g\u0259l\u0259n z\u0259ngl\u0259r\u0259, SMS-l\u0259r\u0259 v\u0259 e-po\u00e7tlara diqq\u0259tli yana\u015fmaq laz\u0131md\u0131r: &#8220;Banklar he\u00e7 vaxt telefonla OTP kodu v\u0259 ya dig\u0259r \u015f\u0259xsi m\u0259lumatlar\u0131 t\u0259l\u0259b etmir. Bununla yana\u015f\u0131, sad\u0259 v\u0259 t\u0259xmin edil\u0259 bil\u0259n \u015fifr\u0259l\u0259rd\u0259n (m\u0259s\u0259l\u0259n, do\u011fum tarixi, ad\u0131n\u0131z, soyad\u0131n\u0131z) istifad\u0259 edilm\u0259m\u0259lidir. Bunun \u0259v\u0259zin\u0259 b\u00f6y\u00fck v\u0259 ki\u00e7ik h\u0259rfl\u0259r, r\u0259q\u0259ml\u0259r v\u0259 simvollardan ibar\u0259t m\u00fcr\u0259kk\u0259b \u015fifr\u0259l\u0259r yaratmaq laz\u0131md\u0131r. Bank hesablar\u0131nda v\u0259 dig\u0259r vacib xidm\u0259tl\u0259rd\u0259 iki m\u0259rh\u0259l\u0259li do\u011frulama (2FA) istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k \u0259lav\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik t\u0259min etm\u0259k d\u0259 vacib \u015f\u0259rtl\u0259rd\u0259n biridir.&#8221;<\/p>\n<p><em><strong>Fi\u015finq h\u00fccumlar\u0131ndan bel\u0259 qorunun<\/strong><\/em><\/p>\n<p>SMS, e-po\u00e7t v\u0259 ya sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259r vasit\u0259sil\u0259 g\u0259l\u0259n \u015f\u00fcbh\u0259li linkl\u0259r\u0259 klikl\u0259m\u0259m\u0259li oldu\u011fumuz bar\u0259d\u0259 x\u0259b\u0259rdarl\u0131q ed\u0259n h\u0259ms\u00f6hb\u0259timiz qeyd etdi ki, bu kimi linkl\u0259r fi\u015fing h\u00fccumlar\u0131na s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r: &#8220;Bank kart\u0131 m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 yaln\u0131z etibarl\u0131 v\u0259 r\u0259smi bank saytlar\u0131na v\u0259 t\u0259tbiql\u0259rin\u0259 daxil edin. \u015e\u00fcbh\u0259li saytlardan v\u0259 t\u0259tbiql\u0259rd\u0259n \u00e7\u0259kinin. Eyni zamanda, vacib m\u0259lumatlar\u0131n\u0131z\u0131 m\u00fcnt\u0259z\u0259m olaraq yed\u0259kl\u0259yin. Bu, m\u0259lumatlar\u0131n\u0131z\u0131n itm\u0259si hal\u0131nda onlar\u0131n b\u0259rpas\u0131na k\u00f6m\u0259k ed\u0259c\u0259k.&#8221;<\/p>\n<p><em><strong>Kibergigiyena vacibdir<\/strong><\/em><\/p>\n<p>B\u0259hruz \u018fliyevin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, kibergigiyena qaydalar\u0131na \u0259m\u0259l etm\u0259k v\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259d\u0259 daimi inki\u015faf bizim \u00fc\u00e7\u00fcn prioritet m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259n biri olmal\u0131d\u0131r. \u018fks halda aldanma riskimiz daha da artacaq: &#8220;\u00c7\u00fcnki m\u0259nfi niyy\u0259tli insanlar sosial m\u00fch\u0259ndislik \u00fcsullar\u0131ndan \u00e7ox istifad\u0259 edirl\u0259r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 v\u0259 dig\u0259r platformalarda \u015f\u0259xsi m\u0259lumatlar\u0131n\u0131z\u0131 payla\u015fmaqdan \u00e7\u0259kinin. Bu m\u0259lumatlar hakerl\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n sui-istifad\u0259 oluna bil\u0259r. \u018fg\u0259r bank hesab\u0131n\u0131zda \u015f\u00fcbh\u0259li \u0259m\u0259liyyatlar m\u00fc\u015fahid\u0259 ets\u0259niz, d\u0259rhal bankla \u0259laq\u0259 saxlay\u0131n. Ya\u015fl\u0131 \u015f\u0259xsl\u0259r texnologiyaya daha az b\u0259l\u0259d ola bil\u0259rl\u0259r. Onlar\u0131 kibert\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259r bar\u0259d\u0259 maarifl\u0259ndirm\u0259k d\u0259 x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. Unutmayaq ki, kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik davaml\u0131 bir prosesdir. H\u0259r bir istifad\u0259\u00e7i \u00f6z m\u0259lumatlar\u0131n\u0131 qorumaq \u00fc\u00e7\u00fcn bu qaydalara riay\u0259t etm\u0259lidir.&#8221;<\/p>\n<p><strong>\u015eahnigar \u018fhm\u0259dova, &#8220;\u0130ki sahil&#8221;<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>B\u0259hruz \u018fliyev: Banklar he\u00e7 vaxt OTP kodu t\u0259l\u0259b etmir Son d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 kiberd\u0259l\u0259duzluq hallar\u0131nda ciddi art\u0131m m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. X\u00fcsusil\u0259 mobil telefon istifad\u0259\u00e7il\u0259ri h\u0259d\u0259f al\u0131n\u0131r v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif \u00fcsullarla insanlar\u0131n \u015f\u0259xsi m\u0259lumatlar\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irilir. D\u0259l\u0259duzlar texnologiyan\u0131n imkanlar\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k daha gizli v\u0259 t\u0259sirli metodlara \u00fcst\u00fcnl\u00fck verirl\u0259r. \u018fn \u00e7ox rast g\u0259lin\u0259n \u00fcsullardan biri saxta QR kodlard\u0131r. \u0130ctimai yerl\u0259rd\u0259, elan l\u00f6vh\u0259l\u0259rind\u0259, kafe v\u0259 ma\u011fazalarda yerl\u0259\u015fdiril\u0259n bu kodlar istifad\u0259\u00e7il\u0259ri \u015f\u00fcbh\u0259li internet s\u0259hif\u0259l\u0259rin\u0259 y\u00f6nl\u0259ndirir. QR kodu skan ed\u0259n \u015f\u0259xsl\u0259r bilm\u0259d\u0259n telefonlar\u0131na z\u0259r\u0259rli proqramlar\u0131n y\u00fckl\u0259nm\u0259sin\u0259 v\u0259 ya \u015f\u0259xsi m\u0259lumatlar\u0131n\u0131n d\u0131l\u0131duzlara \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259sin\u0259 \u015f\u0259rait yarad\u0131rlar. Kiberd\u0259l\u0259duzlar, eyni zamanda, saxta SMS-l\u0259r&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":837178,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/1549004863_7725275.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/1549004863_7725275.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/1549004863_7725275.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/1549004863_7725275-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/1549004863_7725275-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/1549004863_7725275-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/1549004863_7725275.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/1549004863_7725275.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/1549004863_7725275-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/1549004863_7725275.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"B\u0259hruz \u018fliyev: Banklar he\u00e7 vaxt OTP kodu t\u0259l\u0259b etmir Son d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 kiberd\u0259l\u0259duzluq hallar\u0131nda ciddi art\u0131m m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. X\u00fcsusil\u0259 mobil telefon istifad\u0259\u00e7il\u0259ri h\u0259d\u0259f al\u0131n\u0131r v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif \u00fcsullarla insanlar\u0131n \u015f\u0259xsi m\u0259lumatlar\u0131 \u0259l\u0259 ke\u00e7irilir. D\u0259l\u0259duzlar texnologiyan\u0131n imkanlar\u0131ndan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k daha gizli v\u0259 t\u0259sirli metodlara \u00fcst\u00fcnl\u00fck verirl\u0259r. \u018fn \u00e7ox rast g\u0259lin\u0259n \u00fcsullardan biri saxta QR kodlard\u0131r. \u0130ctimai yerl\u0259rd\u0259, elan&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/837177"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=837177"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/837177\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":837179,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/837177\/revisions\/837179"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/837178"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=837177"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=837177"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=837177"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}