{"id":837191,"date":"2025-12-30T15:51:52","date_gmt":"2025-12-30T11:51:52","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=837191"},"modified":"2025-12-30T15:51:52","modified_gmt":"2025-12-30T11:51:52","slug":"195-yasli-susa-q%c9%99za-m%c9%99kt%c9%99bi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=837191","title":{"rendered":"195 ya\u015fl\u0131 \u015eu\u015fa q\u0259za m\u0259kt\u0259bi"},"content":{"rendered":"<h3><em><strong>Qafqazda ilk d\u00fcny\u0259vi t\u0259hsil oca\u011f\u0131 haqda<\/strong><\/em><\/h3>\n<p><strong>Az\u0259rbaycan\u0131n maarif\u00e7ilik tarixind\u0259 \u015eu\u015fan\u0131n \u0259d\u0259bi, m\u0259d\u0259ni v\u0259 t\u0259hsil m\u00fchitinin \u0259v\u0259zsiz rolu olmu\u015fdur. \u015eu\u015fa ictimai fikir tariximizin inki\u015faf\u0131na m\u00fch\u00fcm t\u00f6hf\u0259l\u0259r vermi\u015f, Az\u0259rbaycana v\u0259 d\u00fcnyaya g\u00f6rk\u0259mli xadiml\u0259r b\u0259x\u015f etmi\u015fdir.<\/strong><\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan\u0131n tarixi m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259rk\u0259zi olan \u015eu\u015fa, orada anadan olmu\u015f bir s\u0131ra tan\u0131nm\u0131\u015f elm, maarif, m\u0259d\u0259niyy\u0259t, inc\u0259s\u0259n\u0259t xadiml\u0259rinin v\u0259t\u0259ni hesab edilir. Onlar\u0131n ad\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 s\u0259n\u0259ti Az\u0259rbaycan m\u0259d\u0259niyy\u0259ti v\u0259 maarif\u00e7iliyi tarixind\u0259 m\u00fcst\u0259sna yer tutur.<br \/>\nAz\u0259rbaycan\u0131n tarixi, m\u0259d\u0259ni m\u0259rk\u0259zi olan \u015eu\u015fa tan\u0131nm\u0131\u015f elm, maarif, m\u0259d\u0259niyy\u0259t, inc\u0259s\u0259n\u0259t xadiml\u0259rinin, ictimai-siyasi fikrin g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin v\u0259t\u0259ni hesab edilir. Tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 \u0259sas\u0259n XIX \u0259srin ikinci yar\u0131s\u0131nda \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259r \u0259halisinin say\u0131 tan\u0131nm\u0131\u015f alim v\u0259 s\u0259n\u0259tkarlar da daxil olmaqla 25 min\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131. Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, XIX \u0259srd\u0259 \u015eu\u015fada 95 \u015fair, 22 musiqi\u015f\u00fcnas, 38 xan\u0259nd\u0259, 19 x\u0259ttat, 16 n\u0259qqa\u015f, 12 n\u00fcsx\u0259b\u0259nd, 5 astronom, 18 memar, 16 h\u0259kim, 42-y\u0259 q\u0259d\u0259r m\u00fc\u0259llim olmu\u015fdur.<\/p>\n<p>He\u00e7 d\u0259 t\u0259sad\u00fcfi deyildir ki, Xur\u015fidbanu Nat\u0259van, Molla P\u0259nah Vaqif, Mir M\u00f6hs\u00fcn N\u0259vvab Qaraba\u011fi, Qas\u0131m b\u0259y Zakir, \u018fbd\u00fcrr\u0259him b\u0259y Haqverdiyev, S\u00fcleyman Sani Axundov, Fatma xan\u0131m K\u0259min\u0259, N\u0259c\u0259f b\u0259y V\u0259zirov, Yusif V\u0259zir \u00c7\u0259m\u0259nz\u0259minli, Firudin b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rli, Mirz\u0259 Salah b\u0259y Z\u00f6hrabb\u0259yov, Mirz\u0259 \u018fl\u0259sg\u0259r N\u00f6vr\u0259s, Q\u0259m\u0259r b\u0259yim \u015eeyda, S\u0259f\u0259r\u0259li b\u0259y V\u0259lib\u0259yov, C\u0259lil b\u0259y Ba\u011fdadb\u0259yov, \u0130sk\u0259nd\u0259r b\u0259y R\u00fcst\u0259mb\u0259yov, Cahangir b\u0259y Zeynalo\u011flu, K\u0259rim b\u0259y Mehmandarov, H\u0259mid\u0259 xan\u0131m Cavan\u015fir, H\u0259s\u0259n\u0259li xan Qarada\u011fi, N\u0259riman b\u0259y N\u0259rimanb\u0259yli, B\u0259d\u0259l b\u0259y B\u0259d\u0259lb\u0259yli, Ha\u015f\u0131m b\u0259y V\u0259zirov, \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fao\u011flu, Ceyhun b\u0259y Hac\u0131b\u0259yli v\u0259 onlarla maarif\u00e7i, \u015fair, dramaturq, publisist v\u0259 ictimai xadiml\u0259rin h\u0259yat\u0131nda \u015eu\u015fa m\u00fchitinin m\u00fch\u00fcm rolu olmu\u015fdur.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/static.president.az\/upload\/1340x1020\/2023\/11\/07\/1699378686_74a0e73f07d221fc68a11d3ee6eee1ed.jpg\" \/><\/p>\n<p>\u015eu\u015fa XIX \u0259srin II yar\u0131s\u0131ndan Az\u0259rbaycan\u0131n m\u0259d\u0259ni m\u0259rk\u0259z\u0259 \u00e7evrilmi\u015f, o c\u00fcml\u0259d\u0259n musiqi v\u0259 b\u0259st\u0259karl\u0131q m\u0259kt\u0259binin y\u00fcks\u0259li\u015fin\u0259 s\u0259b\u0259b olmu\u015fdur. Az\u0259rbaycan musiqi m\u0259d\u0259niyy\u0259ti tarixind\u0259 yeni bir m\u0259rh\u0259l\u0259nin yaranmas\u0131 \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259ylinin ad\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yli dahi b\u0259st\u0259kar, Az\u0259rbaycan opera musiqisinin banisi olmaqla yana\u015f\u0131, istedadl\u0131 publisist v\u0259 ictimai-siyasi xadim kimi d\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015fd\u0131r. Bundan \u0259lav\u0259, Hac\u0131 H\u00fcs\u00fc, \u018fbd\u00fclba\u011fi Z\u00fclalov (B\u00fclb\u00fclcan), Xarrat Qulu, Cabbar Qarya\u011fd\u0131o\u011flu, M\u0259\u015f\u0259di M\u0259mm\u0259d F\u0259rz\u0259liyev, Ke\u00e7\u0259\u00e7i o\u011flu M\u0259h\u0259mm\u0259d, Sad\u0131qcan (Mirz\u0259 Sad\u0131q), M\u0259\u015f\u0259di Zeynal, M\u0259\u015f\u0259di C\u0259mil \u018fmirov, \u0130slam Abdullayev, M\u0259cid Behbudov, Seyid \u015eu\u015finski, Xan \u015eu\u015finski, Qurban Pirimov, B\u00fclb\u00fcl, R\u0259\u015fid Behbudov, Z\u00fclf\u00fc Ad\u0131g\u00f6z\u0259lov, \u018fhm\u0259d A\u011fdamski (B\u0259d\u0259lb\u0259yli), Z\u00fclf\u00fcqar Hac\u0131b\u0259yov, \u018ffrasiyab B\u0259d\u0259lb\u0259yli, Soltan Hac\u0131b\u0259yov, Niyazi, \u018f\u015fr\u0259f Abbasov, Fikr\u0259t \u018fmirov, S\u00fcleyman \u018fl\u0259sg\u0259rov, Vasif Ad\u0131g\u00f6z\u0259lov, Teymur El\u00e7in, Mehdi M\u0259mm\u0259dov, Zakir Ba\u011f\u0131rov, \u00c7ingiz Hac\u0131b\u0259yov, \u015e\u0259msi B\u0259d\u0259lb\u0259yli, \u018fb\u00fclf\u0259t V\u0259li, M\u0259hluq\u0259 Sad\u0131qova, N\u0259cib\u0259 Behbudova, Osman Hac\u0131b\u0259yov, \u018fb\u00fclf\u0259t \u018fliyev, K\u0259rb\u0259lay\u0131 S\u0259fixan Qaraba\u011fi, L\u0259tif K\u0259rimov, C\u0259lal Qarya\u011fd\u0131, To\u011frul N\u0259rimanb\u0259yov, M\u00fcn\u0259vv\u0259r Rzayeva, \u018fmir Hac\u0131yev v\u0259 bir \u00e7ox ba\u015fqalar\u0131 \u015eu\u015fan\u0131n yetirdiyi tan\u0131nm\u0131\u015f musiqi\u015f\u00fcnas, b\u0259st\u0259kar, xan\u0259nd\u0259, teatr xadimi, r\u0259ssam, heyk\u0259lt\u0259ra\u015f, memar v\u0259 g\u00f6rk\u0259mli s\u0259n\u0259tkarlard\u0131r.<\/p>\n<p>Bu kimi maarifp\u0259rv\u0259r insanlar\u0131n s\u0259yi n\u0259tic\u0259sind\u0259 XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259n \u015eu\u015fa h\u0259m d\u0259 elm-t\u0259hsil m\u0259rk\u0259zi kimi \u015f\u00f6hr\u0259t tapm\u0131\u015f, orada b\u00f6y\u00fck publisist, na\u015fir, \u015fair, yaz\u0131\u00e7\u0131 v\u0259 dramaturqlar, memarlar, x\u0259ttatlar, astronomlar, aliml\u0259r, maarif\u00e7i m\u00fc\u0259lliml\u0259r n\u0259sli formala\u015fm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>Bununla yana\u015f\u0131, XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 t\u0259dric\u0259n Avropa tipli d\u00fcny\u0259vi t\u0259hsil ver\u0259n m\u0259kt\u0259bl\u0259r a\u00e7\u0131lma\u011fa ba\u015fland\u0131. \u015eu\u015fada ilk bel\u0259 m\u0259kt\u0259b 1826-c\u0131 ild\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Onun ard\u0131nca 1830-cu ild\u0259 Q\u0259za m\u0259kt\u0259bi, 1874-c\u00fc ild\u0259 \u015f\u0259h\u0259r m\u0259kt\u0259bi, 1881-ci ild\u0259 Real m\u0259kt\u0259b, 1883-c\u00fc ild\u0259 Q\u0131z m\u0259kt\u0259bi, 1895-ci ild\u0259 3-c\u00fc d\u0259r\u0259c\u0259li x\u00fcsusi m\u0259kt\u0259b v\u0259 dig\u0259r m\u0259kt\u0259bl\u0259r f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r. \u015eu\u015fada h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 G\u00f6vh\u0259r a\u011fa, S\u0259m\u0259d b\u0259y A\u011fayev v\u0259 Camal b\u0259y F\u0259t\u0259lib\u0259yovun \u015f\u0259xsi m\u0259kt\u0259bl\u0259ri d\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rirdi. Bu m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 Moskva, Peterburq, Berlin, Leypsiq, Sarbonna, Man\u00e7ester, Paris v\u0259 dig\u0259r xarici universitetl\u0259ri bitir\u0259n m\u00fc\u0259lliml\u0259r, \u015eu\u015fada anadan olmu\u015f ziyal\u0131lar d\u0259rs deyirdi. T\u0259bii ki, bu b\u00f6y\u00fck ziyal\u0131 t\u0259b\u0259q\u0259si, \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rini maarif\u00e7ilik be\u015fiyi v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evirm\u0259kd\u0259, burada elmi, t\u0259hsili v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259ti inki\u015faf etdirm\u0259kd\u0259 \u00e7ox b\u00f6y\u00fck rol oynam\u0131\u015flar.<\/p>\n<p>Bu bax\u0131mdan, \u015eu\u015fan\u0131n y\u00fcks\u0259k iqtisadi inki\u015faf\u0131 v\u0259 \u015f\u0259h\u0259r ziyal\u0131lar\u0131n\u0131n d\u00fcny\u0259vi t\u0259hsil ver\u0259n m\u0259kt\u0259b a\u00e7maq s\u0259yi \u015eu\u015faya bu sah\u0259d\u0259 d\u0259 birincilik qazand\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. 1830-cu il dekabr ay\u0131n\u0131n 30-da Qafqazda ilk q\u0259za m\u0259kt\u0259binin t\u0259nt\u0259n\u0259li a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 m\u0259hz \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 olmu\u015fdu. Bununla da Az\u0259rbaycanda ilk d\u00f6vl\u0259t m\u0259kt\u0259bi sisteminin b\u00fcn\u00f6vr\u0259si qoyuldu. \u015eu\u015fa q\u0259za m\u0259kt\u0259bi d\u00fcny\u0259vi t\u0259hsil ver\u0259n m\u0259kt\u0259bl\u0259rin birincisi oldu. \u00c7ar Rusiyas\u0131 h\u00f6kum\u0259ti Qafqazda d\u00f6vl\u0259t m\u0259kt\u0259bl\u0259rini a\u00e7mazdan \u0259vv\u0259l x\u00fcsusi nizamnam\u0259 haz\u0131rlayaraq 1829-cu ilin avqust ay\u0131n\u0131n 2-d\u0259 t\u0259sdiq etmi\u015fdi. Nizamnam\u0259d\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259n birinci olaraq, \u015eu\u015fada q\u0259za m\u0259kt\u0259bi t\u0259sis edilmi\u015fdi.<\/p>\n<p>H\u0259min d\u00f6vrd\u0259 \u015eu\u015fa q\u0259za m\u0259kt\u0259binin birinci sinfin\u0259 birinci il 19 \u015fagird q\u0259bul olunmu\u015fdu. Lakin ild\u0259n-il\u0259 \u015fagirdl\u0259rin say\u0131 artaraq 1833-c\u00fc ild\u0259 27, 1834-c\u00fc ild\u0259 44 n\u0259f\u0259r\u0259 \u00e7atm\u0131\u015f v\u0259 ikinci sinif d\u0259 a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/static.president.az\/upload\/1340x1020\/2023\/11\/07\/1699378691_9cc142f565c9c72beff3fe5311348e02.jpg\" \/><\/p>\n<p>Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, \u015eu\u015fada q\u0259za m\u0259kt\u0259bi Az\u0259rbaycanda ilkin olaraq yarad\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kimi, f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rdiyi b\u00fct\u00fcn ill\u0259rd\u0259 t\u0259lim-t\u0259hsil keyfiyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 d\u0259 birinci yerd\u0259 gedirdi. 1835-ci ilin may ay\u0131n\u0131n 12-d\u0259 Zaqafqaziya (C\u0259nubi Qafqaz) m\u0259kt\u0259bl\u0259rinin ikinci nizamnam\u0259si t\u0259sdiq edilmi\u015fdi. Bu nizamnam\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan \u00fczr\u0259 4 q\u0259za m\u0259kt\u0259bini, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u015eu\u015fa m\u0259kt\u0259bini t\u0259kmill\u0259\u015fdirm\u0259k d\u0259 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015fdu. Yeni nizamnam\u0259 il\u0259 i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015f t\u0259hsil oca\u011f\u0131n\u0131n II v\u0259 III sinifl\u0259rind\u0259 rus dilinin qrammatikas\u0131, co\u011frafiya, tarix, hesab, Az\u0259rbaycan dili, h\u00fcsnx\u0259tt, r\u0259sm f\u0259nl\u0259ri t\u0259dris edilirdi. Az\u0259rbaycan dili rus b\u00f6lm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 m\u0259cburi f\u0259nn kimi h\u0259ft\u0259d\u0259 6 saat ke\u00e7irilirdi.<\/p>\n<p>Bununla yana\u015f\u0131, \u015eu\u015fa q\u0259za m\u0259kt\u0259binin kitabxanas\u0131nda 1845-ci ilin m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, 301 adda \u0259d\u0259biyyat v\u0259 dig\u0259r t\u0259dris v\u0259saiti var idi. 5 m\u00fc\u0259llim v\u0259 127 \u015fagirdl\u0259 t\u0259lim\u0259 ba\u015flam\u0131\u015f \u015eu\u015fa q\u0259za m\u0259kt\u0259bi \u0259vv\u0259lc\u0259 \u00fc\u00e7 sinifli, 1878-ci ild\u0259n is\u0259 d\u00f6rd sinifli \u015f\u0259h\u0259r m\u0259kt\u0259bin\u0259 \u00e7evrildi. \u015eu\u015fada \u015f\u0259h\u0259r m\u0259kt\u0259bi Az\u0259rbaycanda ilkin olaraq yarad\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kimi, f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rdiyi b\u00fct\u00fcn ill\u0259rd\u0259 t\u0259lim-t\u0259hsil keyfiyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 d\u0259 birinci yerd\u0259 gedirdi.<\/p>\n<p>Daha sonra 1848-ci ilin dekabr ay\u0131n\u0131n 18-d\u0259 Zaqafqaziya (C\u0259nubi Qafqaz) m\u0259kt\u0259bl\u0259rinin yeni nizamnam\u0259si q\u0259bul edildi. Q\u0259za m\u0259kt\u0259bl\u0259rinin, o c\u00fcml\u0259d\u0259n \u015eu\u015fa q\u0259za m\u0259kt\u0259binin qar\u015f\u0131s\u0131nda yeni m\u0259qs\u0259dl\u0259r qoyulurdu. Bel\u0259 ki, \u0259vv\u0259lki f\u0259nl\u0259rd\u0259n \u0259lav\u0259 d\u0259ft\u0259rxana qaydalar\u0131na aid q\u0131sa m\u0259lumat da t\u0259dris plan\u0131na daxil edilmi\u015fdi. Az\u0259rbaycan dilinin \u00f6yr\u0259nilm\u0259sin\u0259 daha geni\u015f yer verilirdi. \u015eu\u015fa q\u0259za m\u0259kt\u0259bind\u0259 t\u0259dris-t\u0259lim i\u015fi dig\u0259rl\u0259rin\u0259 nisb\u0259t\u0259n y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259d\u0259 idi. \u015eagirdl\u0259rin say\u0131na g\u00f6r\u0259 bu m\u0259kt\u0259b b\u00fct\u00fcn C\u0259nubi Qafqazda birinci yeri tuturdu. 1865-ci ild\u0259 \u015eu\u015fa q\u0259za m\u0259kt\u0259bind\u0259 240 \u015fagird t\u0259hsil al\u0131rd\u0131. 1868-ci ild\u0259n t\u0259dris plan\u0131na lat\u0131n v\u0259 Avropa dill\u0259ri daxil edilmi\u015fdi. \u015eu\u015fa q\u0259za m\u0259kt\u0259bind\u0259 frans\u0131z dilinin t\u0259drisi t\u0259tbiq olunma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>Maarif\u00e7iliyin inki\u015faf\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u015eu\u015fada d\u00fcny\u0259vi t\u0259hsil sistemin\u0259 ke\u00e7id g\u00fccl\u0259ndi. Az\u0259rbaycanda ilk \u00fcmumt\u0259hsil oca\u011f\u0131 olan \u015eu\u015fa q\u0259za m\u0259kt\u0259bi 1874-c\u00fc ild\u0259 Qafqazda \u015f\u0259h\u0259r m\u0259kt\u0259bl\u0259rinin ilk qaranqu\u015fu oldu v\u0259 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259r m\u0259kt\u0259bin\u0259 \u00e7evrildi. Bel\u0259likl\u0259, \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259r m\u0259kt\u0259bi xeyli \u015fagirdi, kitabxanas\u0131, t\u0259dris-maddi bazas\u0131 olan \u015eu\u015fa q\u0259za m\u0259kt\u0259binin bazas\u0131nda 1874-c\u00fc ild\u0259 f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flad\u0131. Yeni m\u0259kt\u0259b daha y\u00fcks\u0259k tipli idi. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 pedaqoji hey\u0259tin \u0259ks\u0259riyy\u0259ti Tiflis Aleksandriyski M\u00fc\u0259lliml\u0259r \u0130nstitutunu bitir\u0259nl\u0259rd\u0259n ibar\u0259t idi. \u015eu\u015fada \u015f\u0259h\u0259r m\u0259kt\u0259bi \u015fagird \u00e7oxlu\u011funa g\u00f6r\u0259 yen\u0259 d\u0259 se\u00e7ilirdi. 1876-c\u0131 ild\u0259 burada t\u0259kc\u0259 I sinifd\u0259 70, 1877-ci ild\u0259 is\u0259 160 n\u0259f\u0259r \u015fagird var idi. M\u0259kt\u0259b proqram\u0131na \u015f\u0259ri\u0259t, Az\u0259rbaycan, rus v\u0259 frans\u0131z dill\u0259ri, hesab, t\u0259cr\u00fcbi h\u0259nd\u0259s\u0259, co\u011frafiya, tarix, fizika, r\u0259smx\u0259t, n\u0259\u011fm\u0259 v\u0259 gimnastika f\u0259nl\u0259ri daxil idi. 1880-ci ild\u0259 m\u0259kt\u0259bin n\u0259zdind\u0259 x\u00fcsusi musiqi sinfi a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>Qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, \u015fagirdl\u0259rinin \u00e7oxlu\u011funa g\u00f6r\u0259 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259r m\u0259kt\u0259bi \u00e7ar Rusiyas\u0131 \u0259razisind\u0259 ilk yerl\u0259rd\u0259n birini tuturdu. M\u0259kt\u0259bd\u0259 ilk vaxtlarda 375 u\u015faq oxuyurdu. M\u0259kt\u0259bin n\u0259zdind\u0259 pulsuz istifad\u0259 olunan kitabxanalar f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rirmi\u015f v\u0259 burada f\u0259nn kabin\u0259l\u0259ri, dig\u0259r t\u0259dris vasit\u0259l\u0259ri var idi, h\u0259m\u00e7inin tarixi kolleksiyalar t\u0259\u015fkil edilmi\u015fdi.<\/p>\n<p>Bununla yana\u015f\u0131, \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259r m\u0259kt\u0259binin ilk burax\u0131l\u0131\u015f\u0131ndan bir ne\u00e7\u0259 n\u0259f\u0259r 1879-cu ild\u0259 Qori M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131na daxil olmu\u015fdur. Onlar\u0131n s\u0131ras\u0131nda tan\u0131nm\u0131\u015f pedaqoq, Az\u0259rbaycan\u0131n elmi-pedaqoji, ictimai fikri tarixind\u0259 x\u00fcsusi xidm\u0259tl\u0259ri olan g\u00f6rk\u0259mli \u0259d\u0259biyyat\u015f\u00fcnas Firidun b\u0259y K\u00f6\u00e7\u0259rli v\u0259 tan\u0131nm\u0131\u015f maarif xadimi S\u0259f\u0259r\u0259li b\u0259y V\u0259lib\u0259yov da var idi. XIX \u0259sr Az\u0259rbaycan \u0259d\u0259biyyat\u0131n\u0131n g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmay\u0259nd\u0259si N\u0259c\u0259f b\u0259y V\u0259zirov v\u0259 bir \u00e7ox m\u0259\u015fhur simalar da ilk t\u0259hsill\u0259rini \u015eu\u015fa (q\u0259za) \u015f\u0259h\u0259r m\u0259kt\u0259bind\u0259 alm\u0131\u015flar.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycanda bunun ard\u0131nca 1881-ci il sentyabr\u0131n 20-d\u0259 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 6 sinifd\u0259n ibar\u0259t olan Real m\u0259kt\u0259binin \u0259sas\u0131 qoyulmu\u015fdur. M\u0259kt\u0259bd\u0259 riyaziyyat v\u0259 fizika kurslar\u0131, t\u0259bi\u0259t\u015f\u00fcnasl\u0131q, r\u0259sm v\u0259 r\u0259smx\u0259t, \u015f\u0259ri\u0259t v\u0259 dig\u0259r f\u0259nl\u0259r t\u0259dris edilmi\u015f, lakin alman v\u0259 frans\u0131z dill\u0259rin\u0259 ayr\u0131lan saatlar\u0131n miqdar\u0131 daha \u00e7ox olmu\u015fdur. \u015eu\u015fa Real m\u0259kt\u0259binin geni\u015f v\u0259 z\u0259ngin kitabxanas\u0131 il\u0259 yana\u015f\u0131, f\u0259nn kabin\u0259l\u0259ri, x\u00fcsusil\u0259 fizika kabin\u0259si \u00f6z m\u00fck\u0259mm\u0259lliyi il\u0259 diqq\u0259ti c\u0259lb etmi\u015fdir. M\u0259kt\u0259b Qafqaz orta t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri i\u00e7\u0259risind\u0259 n\u00fcmun\u0259vi t\u0259dris m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259n hesab olunmu\u015fdur. Burada Az\u0259rbaycan dilini g\u00f6rk\u0259mli pedaqoq, publisist, t\u0259rc\u00fcm\u0259\u00e7i, jurnalist, yaz\u0131\u00e7\u0131 Ha\u015f\u0131m b\u0259y V\u0259zirov, frans\u0131z dilini publisist, pedaqoq, yaz\u0131\u00e7\u0131, h\u00fcquq\u015f\u00fcnas, \u015f\u0259rq\u015f\u00fcnas, t\u00fcrkoloq, islam\u015f\u00fcnas alim \u018fhm\u0259d b\u0259y A\u011fao\u011flu, elmi-ilahiyyat d\u0259rsl\u0259rini is\u0259 h\u0259kim, h\u0259m\u00e7inin \u015fair Mirz\u0259 Sad\u0131q L\u0259tifov t\u0259dris etmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Bununla yana\u015f\u0131, tan\u0131nm\u0131\u015f maarif\u00e7il\u0259r, Qori M\u00fc\u0259lliml\u0259r Seminariyas\u0131n\u0131n m\u0259zunu olan Yusif b\u0259y M\u0259likhaqn\u0259z\u0259rov, maarif\u00e7i, pedaqoq, \u015fair, xeyriyy\u0259\u00e7i Fransada v\u0259 Rusiyada t\u0259hsil alm\u0131\u015f Mirz\u0259 Salah b\u0259y Z\u00f6hrabb\u0259yov da Real m\u0259kt\u0259bind\u0259 d\u0259rs demi\u015fl\u0259r. Qaraba\u011fl\u0131 g\u0259ncl\u0259rin bir hiss\u0259si \u015eu\u015fa Real M\u0259kt\u0259bind\u0259 t\u0259hsil alm\u0131\u015f, sonradan Rusiyan\u0131n v\u0259 Avropan\u0131n ali m\u0259kt\u0259bl\u0259rin\u0259 daxil olmu\u015f, oran\u0131 bitirdikd\u0259n sonra is\u0259 xalq maarifi v\u0259 t\u0259hsil, elm v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259t, s\u0259naye v\u0259 iqtisadiyyat\u0131n m\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259rind\u0259 xidm\u0259tl\u0259r g\u00f6st\u0259rmi\u015fl\u0259r.<\/p>\n<p>Sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 1921-1922-ci t\u0259dris ilind\u0259 \u015eu\u015fada pedaqoji m\u0259kt\u0259b, 1923-1924-c\u00fc t\u0259dris ilind\u0259 is\u0259 musiqi m\u0259kt\u0259bi f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. 1922-1923-c\u00fc t\u0259dris ilind\u0259 \u015eu\u015fa \u0259razisind\u0259 580 \u015fagirdi, 25 m\u00fc\u0259llimi \u00f6z\u00fcnd\u0259 birl\u0259\u015fdir\u0259n 8 m\u0259kt\u0259b f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rirdi. 1927-1928-ci t\u0259dris ilind\u0259 \u015eu\u015fa \u0259razisind\u0259 m\u0259kt\u0259bl\u0259rin say\u0131 11-\u0259 \u00e7atm\u0131\u015fd\u0131. 1938-ci ild\u0259 \u015eu\u015fada M\u0259rk\u0259zi U\u015faq Kitabxanas\u0131 a\u00e7\u0131lm\u0131\u015fd\u0131. Az\u0259rbaycanda ilk \u00fcmumt\u0259hsil oca\u011f\u0131 olan \u015eu\u015fa q\u0259za m\u0259kt\u0259bi 1933- c\u00fc ild\u0259 \u015eu\u015fa yeddiillik n\u00fcmun\u0259 m\u0259kt\u0259bin\u0259, 1937-1938-ci d\u0259rs ilind\u0259n is\u0259 1 n\u00f6mr\u0259li \u015f\u0259h\u0259r orta m\u0259kt\u0259bin\u0259 \u00e7evrilmi\u015fdi. 1939-1940-c\u0131 t\u0259dris ilind\u0259 110 ya\u015fl\u0131 m\u0259kt\u0259bin orta t\u0259hsilli ilk burax\u0131l\u0131\u015f\u0131 olmu\u015fdur. 1966-c\u0131 ild\u0259 1 n\u00f6mr\u0259li m\u0259kt\u0259bd\u0259n yeni bir t\u0259hsil oca\u011f\u0131 &#8211; 4 n\u00f6mr\u0259li orta m\u0259kt\u0259bi yarand\u0131. 1 n\u00f6mr\u0259li \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259r orta m\u0259kt\u0259bi is\u0259 yeni binaya k\u00f6\u00e7\u00fcr\u00fcld\u00fc v\u0259 burada dahi b\u0259st\u0259kar \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259ylinin ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131yaraq f\u0259aliyy\u0259tini davam etdirmi\u015fdi.<\/p>\n<p>\u00dcmumilikd\u0259, \u015eu\u015fa rayonunun i\u015f\u011fal\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 23 \u00fcmumt\u0259hsil m\u0259kt\u0259bi, 13 m\u0259kt\u0259b\u0259q\u0259d\u0259r t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259si, Pe\u015f\u0259-ixtisas m\u0259kt\u0259bi, M\u0259d\u0259ni-maarif, K\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131, M.M.N\u0259vvab ad\u0131na Musiqi texnikumlar\u0131, 2 sayl\u0131 Bak\u0131 Baza Tibb Texnikumunun \u015eu\u015fa filial\u0131, h\u0259m\u00e7inin, Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Pedaqoji Universitetinin, Az\u0259rbaycan D\u00f6vl\u0259t Neft v\u0259 S\u0259naye Universitetinin v\u0259 Az\u0259rbaycan Milli Elml\u0259r Akademiyas\u0131n\u0131n Nizami ad\u0131na \u018fd\u0259biyyat \u0130nstitutunun filiallar\u0131 da\u011f\u0131d\u0131lmi\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>G\u00f6rk\u0259mli d\u00f6vl\u0259t xadimi, \u00dcmummilli lider Heyd\u0259r \u018fliyev h\u0259l\u0259 1982-ci ilin yanvar\u0131nda \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259r 1 n\u00f6mr\u0259li orta m\u0259kt\u0259binin 150 illik yubileyinin qeyd olunmas\u0131 haqq\u0131nda Az\u0259rbaycan KP MK B\u00fcrosunun q\u0259rar\u0131n\u0131 imzalam\u0131\u015f v\u0259 bu q\u0259rar \u0259sas\u0131nda m\u0259kt\u0259bin yubileyi t\u0259nt\u0259n\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 ke\u00e7irilmi\u015fdi.<\/p>\n<p>1984-c\u00fc ild\u0259n \u015eu\u015fa \u015e\u0259h\u0259r U\u015faq Musiqi M\u0259kt\u0259bi \u015eu\u015fa \u015e\u0259h\u0259r U\u015faq \u0130nc\u0259s\u0259n\u0259t M\u0259kt\u0259bi adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f v\u0259 h\u0259min tarixd\u0259n Niyazinin ad\u0131n\u0131 da\u015f\u0131y\u0131r. Daha sonra 1990-c\u0131 ild\u0259 B\u00fclb\u00fclcan ad\u0131na U\u015faq musiqi m\u0259kt\u0259bi yarad\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>\u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259ri 1 n\u00f6mr\u0259li orta m\u0259kt\u0259b yarand\u0131\u011f\u0131 vaxtdan 1992-ci ilin may\u0131n 8-\u0259 kimi \u00f6z f\u0259aliyy\u0259tini fasil\u0259siz olaraq davam etdirmi\u015fdir. M\u0259kt\u0259bd\u0259 h\u0259r c\u00fcr avadanl\u0131qla t\u0259min olunmu\u015f 24 f\u0259nn kabineti v\u0259 laboratoriyas\u0131, 2 linqafon kabineti, ma\u015f\u0131n\u015f\u00fcnasl\u0131q kabineti, g\u0259ncl\u0259rin \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015faq\u0259d\u0259rki haz\u0131rl\u0131q kabineti, z\u0259ngin kitabxana, geni\u015f idman zal\u0131, akt zal\u0131, yem\u0259kxana v\u0259 sair f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rirdi. \u015e\u0259h\u0259rin Erm\u0259nistan silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259ri t\u0259r\u0259find\u0259n i\u015f\u011fal edilm\u0259sind\u0259n sonra m\u0259kt\u0259bin \u015fagird v\u0259 pedaqoji kollektivi respublikam\u0131z\u0131n m\u00fcxt\u0259lif rayonlar\u0131nda m\u00fcv\u0259qq\u0259ti m\u0259skunla\u015f\u0131blar. \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259ri 1 n\u00f6mr\u0259li orta m\u0259kt\u0259bi is\u0259 1992-ci ild\u0259n etibar\u0259n Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259ri Yasamal rayonu 38 n\u00f6mr\u0259li orta m\u0259kt\u0259bin binas\u0131nda f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259rmi\u015fdir.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin S\u0259r\u0259ncam\u0131 il\u0259 2010-cu il dekabr\u0131n 7-d\u0259 Az\u0259rbaycanda ilk q\u0259za m\u0259kt\u0259binin &#8211; \u00dczeyir Hac\u0131b\u0259yli ad\u0131na \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259r 1 n\u00f6mr\u0259li orta m\u0259kt\u0259binin 180 illik yubileyi d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 t\u0259nt\u0259n\u0259li sur\u0259td\u0259 qeyd edildi.<br \/>\nAz\u0259rbaycan Prezidenti, Ali Ba\u015f Komandan \u0130lham \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 r\u0259\u015fad\u0259tli Ordumuz \u0130kinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sinin 44 g\u00fcn\u00fc \u0259rzind\u0259 d\u00f6vl\u0259timiz, beyn\u0259lxalq h\u00fcquq prinsipl\u0259rini, x\u00fcsusil\u0259 BMT Nizamnam\u0259sinin 51-ci madd\u0259sini r\u0259hb\u0259r tutub \u00f6z \u0259razil\u0259rini azad etm\u0259k h\u00fcququndan istifad\u0259 ed\u0259r\u0259k u\u011furlu v\u0259 geni\u015fmiqyasl\u0131 \u0259ks-h\u00fccum \u0259m\u0259liyyatlar\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irm\u0259kl\u0259 \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc b\u0259rpa etdi. 2020-ci il noyabr\u0131n 8-i is\u0259 tariximiz\u0259 Z\u0259f\u0259r G\u00fcn\u00fc kimi yaz\u0131ld\u0131. Az\u0259rbaycan\u0131n tarixi, m\u0259d\u0259ni v\u0259 strateji \u0259h\u0259miyy\u0259t\u0259 malik, Qaraba\u011f\u0131n ba\u015f tac\u0131 olan \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rini i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lardan azad etdi. Bu, 44 g\u00fcn i\u00e7\u0259risind\u0259 apar\u0131lan u\u011furlu \u0259ks-h\u00fccum \u0259m\u0259liyyatlar\u0131n\u0131n s\u0131ras\u0131nda \u0259n m\u00fch\u00fcm tarixi hadis\u0259 v\u0259 b\u00f6y\u00fck h\u0259rbi Q\u0259l\u0259b\u0259 oldu.<\/p>\n<p>\u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259rinin i\u015f\u011fal\u00e7\u0131lardan azad edilm\u0259sind\u0259n 6 ay sonra Az\u0259rbaycan Prezidenti \u0130lham \u018fliyev 2021-ci il may\u0131n 8-d\u0259 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259r 1 n\u00f6mr\u0259li 960 \u015fagird yerlik tam orta m\u0259kt\u0259bin layih\u0259l\u0259ndirilm\u0259si v\u0259 tikintisi m\u0259qs\u0259dil\u0259 m\u00fcvafiq S\u0259r\u0259ncam imzalad\u0131 v\u0259 4 g\u00fcn sonra, may\u0131n 12-d\u0259 \u015eu\u015fada 1 sayl\u0131 \u00fcmumt\u0259hsil m\u0259kt\u0259binin t\u0259m\u0259li qoyuldu. 2021-ci il may\u0131n 12-d\u0259 \u015eu\u015fada 1 n\u00f6mr\u0259li \u00fcmumt\u0259hsil m\u0259kt\u0259binin t\u0259m\u0259li qoyuldu. Yeni 960 \u015fagird yerlik tam orta m\u0259kt\u0259bin layih\u0259l\u0259ndirilm\u0259si v\u0259 tikintisi m\u0259qs\u0259dil\u0259 Prezidentin ehtiyat fondundan T\u0259hsil Nazirliyin\u0259 ilkin olaraq 3 milyon manat v\u0259sait ayr\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyev v\u0259 birinci xan\u0131m Mehriban \u018fliyevan\u0131n i\u015ftirak\u0131 il\u0259 2023-c\u00fc il noyabr\u0131n 7-d\u0259 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259ri 1 n\u00f6mr\u0259li tam orta m\u0259kt\u0259bin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 olmu\u015fdur. 960 \u015fagird yerlik \u00fc\u00e7m\u0259rt\u0259b\u0259li bina be\u015f blokdan ibar\u0259tdir. Burada h\u0259r biri 24 n\u0259f\u0259rlik 40 sinif ota\u011f\u0131, 2 fizika, 2 kimya, 2 biologiya, 2 texnologiya, 2 informatika ota\u011f\u0131, STEAM m\u0259rk\u0259zi, kitabxana, oxu zal\u0131, g\u0259ncl\u0259rin ibtidai h\u0259rbi haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131, r\u0259ssaml\u0131q v\u0259 musiqi kabinetl\u0259ri, yem\u0259kxana, akt v\u0259 idman zallar\u0131, tibb, m\u00fcayin\u0259 v\u0259 inzibati hey\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn i\u015f otaqlar\u0131 vard\u0131r. M\u0259kt\u0259b \u00fc\u00e7\u00fcn ayr\u0131lan \u0259razid\u0259 futbol meydan\u00e7as\u0131 v\u0259 dig\u0259r z\u0259ruri yard\u0131m\u00e7\u0131 binalar\u0131n in\u015fas edilmi\u015fdir.<\/p>\n<p>\u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259ri 1 n\u00f6mr\u0259li tam orta m\u0259kt\u0259bd\u0259 t\u0259dris prosesin\u0259 is\u0259 2024-c\u00fc il sentyabr\u0131n 16-dan ba\u015flan\u0131lm\u0131\u015fd\u0131r. M\u00fcasir avadanl\u0131qlarla t\u0259chiz olunan bu bina h\u0259m m\u0259kt\u0259bin, h\u0259m d\u0259 \u015eu\u015fan\u0131n t\u0259hsil \u0259n\u0259n\u0259l\u0259rin\u0259 uy\u011fun \u015f\u0259kild\u0259 yenid\u0259n dir\u00e7\u0259ldildi. M\u0259kt\u0259bd\u0259 3-4 ya\u015fl\u0131 u\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn \u201cM\u0259kt\u0259b\u0259q\u0259d\u0259r icma\u0259sasl\u0131 t\u0259hsil\u201d layih\u0259si 2-8-ci sinifl\u0259rd\u0259 r\u0259q\u0259msal bacar\u0131qlar, 3-4 c\u00fc sinifl\u0259rd\u0259 is\u0259 \u201cSTEAM\u201d layih\u0259si t\u0259tbiq olunma\u011fa ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/images\/Gugu\/NewFolder\/NewFolder\/2af0898471c7974fd25b58416263aaec.jpg\" alt=\"2af0898471c7974fd25b58416263aaec.jpg (147 KB)\" width=\"870\" height=\"500\" \/><\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, Qafqazda ilk d\u00fcny\u0259vi t\u0259hsil oca\u011f\u0131 olan 1 sayl\u0131 \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259r m\u0259kt\u0259bi kollektivini yenid\u0259n do\u011fma yurdunda q\u0259bul ed\u0259r\u0259k \u00f6z f\u0259aliyy\u0259tini davam etdirir v\u0259 inan\u0131r\u0131q ki, qocaman t\u0259dris oca\u011f\u0131 Az\u0259rbaycan t\u0259hsilinin inki\u015faf\u0131na d\u0259y\u0259rli t\u00f6hf\u0259sini ver\u0259c\u0259kdir. Bu g\u00fcn art\u0131q, \u015eu\u015fa \u015f\u0259h\u0259r 1 n\u00f6mr\u0259li tam orta m\u0259kt\u0259bi yeni u\u011furlara imza at\u0131r.<\/p>\n<p>X\u00fcsusi qeyd etm\u0259k lasz\u0131md\u0131r ki, Az\u0259rbaycan d\u00f6vl\u0259tinin Qaraba\u011fda v\u0259 \u015e\u0259rqi Z\u0259ng\u0259zurda h\u0259yata ke\u00e7irdiyi b\u0259rpa v\u0259 yenid\u0259nqurma prosesi \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 m\u00fcasir, innovasiyalara \u0259saslanan t\u0259hsil ocaqlar\u0131n\u0131n qurulmas\u0131na x\u00fcsusi diqq\u0259t ayr\u0131l\u0131r. \u015eu\u015fadak\u0131 1 n\u00f6mr\u0259li orta m\u0259kt\u0259b bunun daha bir \u0259yani t\u0259sdiqidir. Bu t\u0259kc\u0259 bir t\u0259hsil oca\u011f\u0131n\u0131n b\u0259rpas\u0131 deyil, h\u0259m d\u0259 \u015eu\u015fan\u0131n m\u0259d\u0259ni ruhunun, tarixi irsinin v\u0259 maarif\u00e7ilik be\u015fiyinin yenid\u0259n canlanmas\u0131 dem\u0259kdir. M\u00fcasir t\u0259l\u0259bl\u0259r\u0259 cavab ver\u0259n yeni t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259si \u015eu\u015fan\u0131n b\u0259rpa s\u0259viyy\u0259si il\u0259 uzla\u015fmaqla yana\u015f\u0131, B\u00f6y\u00fck Qay\u0131d\u0131\u015f Proqram\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 \u015f\u0259h\u0259r\u0259 qay\u0131dacaq \u015fagirdl\u0259rin \u0259n qabaqc\u0131l standartlara uy\u011fun t\u0259hsil almas\u0131na xidm\u0259t ed\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>\u00dcmumilikd\u0259, i\u015f\u011faldan azad edildikd\u0259n sonra \u00f6lk\u0259mizin, h\u0259m\u00e7inin T\u00fcrk v\u0259 \u0130slam d\u00fcnyas\u0131n\u0131n m\u0259d\u0259niyy\u0259t paytaxt\u0131na \u00e7evrilmi\u015f bu q\u0259dim \u015f\u0259h\u0259r m\u00fcxt\u0259lif xarici t\u0259dqiqat\u00e7\u0131-aliml\u0259rin, arxeoloqlar\u0131n, ekspertl\u0259rin, x\u00fcsusil\u0259 beyin m\u0259rk\u0259zl\u0259rinin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin i\u015ftirak\u0131 il\u0259 ke\u00e7iril\u0259n \u00e7oxsayl\u0131 t\u0259dbirl\u0259rin \u0259h\u0259miyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 d\u0259 beyn\u0259lxalq ictimaiyy\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n diqq\u0259tl\u0259 izl\u0259nilir.<\/p>\n<p><strong>El\u00e7in \u018fhm\u0259dov<\/strong><br \/>\n<strong>Siyasi elml\u0259r doktoru, professor<\/strong><\/p>\n<p><strong><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/images\/Gugu\/NewFolder\/NewFolder\/elcimnn777.jpg\" alt=\"elcimnn777.jpg (22 KB)\" width=\"400\" height=\"229\" \/><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qafqazda ilk d\u00fcny\u0259vi t\u0259hsil oca\u011f\u0131 haqda Az\u0259rbaycan\u0131n maarif\u00e7ilik tarixind\u0259 \u015eu\u015fan\u0131n \u0259d\u0259bi, m\u0259d\u0259ni v\u0259 t\u0259hsil m\u00fchitinin \u0259v\u0259zsiz rolu olmu\u015fdur. \u015eu\u015fa ictimai fikir tariximizin inki\u015faf\u0131na m\u00fch\u00fcm t\u00f6hf\u0259l\u0259r vermi\u015f, Az\u0259rbaycana v\u0259 d\u00fcnyaya g\u00f6rk\u0259mli xadiml\u0259r b\u0259x\u015f etmi\u015fdir. Az\u0259rbaycan\u0131n tarixi m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259rk\u0259zi olan \u015eu\u015fa, orada anadan olmu\u015f bir s\u0131ra tan\u0131nm\u0131\u015f elm, maarif, m\u0259d\u0259niyy\u0259t, inc\u0259s\u0259n\u0259t xadiml\u0259rinin v\u0259t\u0259ni hesab edilir. Onlar\u0131n ad\u0131, el\u0259c\u0259 d\u0259 s\u0259n\u0259ti Az\u0259rbaycan m\u0259d\u0259niyy\u0259ti v\u0259 maarif\u00e7iliyi tarixind\u0259 m\u00fcst\u0259sna yer tutur. Az\u0259rbaycan\u0131n tarixi, m\u0259d\u0259ni m\u0259rk\u0259zi olan \u015eu\u015fa tan\u0131nm\u0131\u015f elm, maarif, m\u0259d\u0259niyy\u0259t, inc\u0259s\u0259n\u0259t xadiml\u0259rinin, ictimai-siyasi fikrin g\u00f6rk\u0259mli n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rinin v\u0259t\u0259ni hesab edilir. Tarixi m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 \u0259sas\u0259n XIX \u0259srin&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":837192,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[23],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2af0898471c7974fd25b58416263aaec.jpg",870,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2af0898471c7974fd25b58416263aaec.jpg",870,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2af0898471c7974fd25b58416263aaec.jpg",870,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2af0898471c7974fd25b58416263aaec-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2af0898471c7974fd25b58416263aaec-635x365.jpg",635,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2af0898471c7974fd25b58416263aaec-840x483.jpg",640,368,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2af0898471c7974fd25b58416263aaec.jpg",870,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2af0898471c7974fd25b58416263aaec.jpg",870,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2af0898471c7974fd25b58416263aaec-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/2af0898471c7974fd25b58416263aaec.jpg",870,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=23\" rel=\"category\">T\u0259hsil<\/a>","rttpg_excerpt":"Qafqazda ilk d\u00fcny\u0259vi t\u0259hsil oca\u011f\u0131 haqda Az\u0259rbaycan\u0131n maarif\u00e7ilik tarixind\u0259 \u015eu\u015fan\u0131n \u0259d\u0259bi, m\u0259d\u0259ni v\u0259 t\u0259hsil m\u00fchitinin \u0259v\u0259zsiz rolu olmu\u015fdur. \u015eu\u015fa ictimai fikir tariximizin inki\u015faf\u0131na m\u00fch\u00fcm t\u00f6hf\u0259l\u0259r vermi\u015f, Az\u0259rbaycana v\u0259 d\u00fcnyaya g\u00f6rk\u0259mli xadiml\u0259r b\u0259x\u015f etmi\u015fdir. Az\u0259rbaycan\u0131n tarixi m\u0259d\u0259niyy\u0259t m\u0259rk\u0259zi olan \u015eu\u015fa, orada anadan olmu\u015f bir s\u0131ra tan\u0131nm\u0131\u015f elm, maarif, m\u0259d\u0259niyy\u0259t, inc\u0259s\u0259n\u0259t xadiml\u0259rinin v\u0259t\u0259ni hesab edilir. Onlar\u0131n ad\u0131,&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/837191"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=837191"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/837191\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":837193,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/837191\/revisions\/837193"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/837192"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=837191"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=837191"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=837191"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}