{"id":837205,"date":"2025-12-30T15:54:38","date_gmt":"2025-12-30T11:54:38","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=837205"},"modified":"2025-12-30T15:54:38","modified_gmt":"2025-12-30T11:54:38","slug":"olk%c9%99d%c9%99-torpaq-azalir-q%c9%99bir-coxalir-ilahiyyatci-alimd%c9%99n-cagiris","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=837205","title":{"rendered":"\u201c\u00d6lk\u0259d\u0259 torpaq azal\u0131r, q\u0259bir \u00e7oxal\u0131r\u201d &#8211; \u0130lahiyyat\u00e7\u0131 alimd\u0259n \u00c7A\u011eIRI\u015e"},"content":{"rendered":"<p><strong><em>Samid Quliyev: \u201cFiqh\u0259 g\u00f6r\u0259 qal\u0131qlar torpa\u011fa qar\u0131\u015fd\u0131qdan sonra q\u0259bir yerinin yenid\u0259n istifad\u0259si m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr\u201d<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong>\u015e\u0259h\u0259rl\u0259rin s\u00fcr\u0259tl\u0259 b\u00f6y\u00fcm\u0259si, \u0259halinin artmas\u0131 v\u0259 urbanizasiyan\u0131n d\u0259rinl\u0259\u015fm\u0259si fonunda q\u0259biristanl\u0131qlar\u0131n sah\u0259si d\u0259 ild\u0259n-il\u0259 geni\u015fl\u0259nir.<\/strong>\u00a0X\u00fcsusil\u0259, iri \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 torpaq resurslar\u0131n\u0131n m\u0259hdudla\u015fmas\u0131 q\u0259bir yerl\u0259rinin planla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 idar\u0259 olunmas\u0131n\u0131 ciddi ekoloji v\u0259 sosial problem\u0259 \u00e7evirib. Ya\u015fay\u0131\u015f massivl\u0259ri il\u0259 q\u0259biristanl\u0131qlar\u0131n s\u0259rh\u0259dl\u0259rinin yax\u0131nla\u015fmas\u0131, torpaq ehtiyatlar\u0131n\u0131n t\u00fck\u0259nm\u0259si v\u0259 ekosistem\u0259 t\u0259sir m\u0259s\u0259l\u0259si c\u0259miyy\u0259td\u0259 haql\u0131 suallar do\u011furur. Bu kontekstd\u0259 h\u0259m dini, h\u0259m d\u0259 h\u00fcquqi bax\u0131mdan alternativ v\u0259 davaml\u0131 yana\u015fmalar\u0131n m\u00f6vcudlu\u011fu x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir.<\/p>\n<p><strong><em>B\u0259s \u0130slam fiqhind\u0259 bu problem\u0259 nec\u0259 yana\u015f\u0131l\u0131r? Q\u0259bir yerl\u0259rinin yenid\u0259n istifad\u0259si m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcrm\u00fc v\u0259 bu, dini qaydalarla ziddiyy\u0259t t\u0259\u015fkil edirmi?<\/em><\/strong><\/p>\n<p><strong><em><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/images\/Ayten\/SAM%C4%B0D.jpg\" alt=\"SAM\u0130D.jpg (1.02 MB)\" width=\"700\" height=\"467\" \/><\/em><\/strong><\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259 il\u0259 ba\u011fl\u0131\u00a0<strong>QM\u0130-nin \u0259m\u0259kda\u015f\u0131, ilahiyyat\u00e7\u0131-alim Samid Quliyev Musavat.com<\/strong>-a verdiyi a\u00e7\u0131qlamada h\u0259m fiqhi prinsipl\u0259ri, h\u0259m d\u0259 m\u00fcasir ekologiya v\u0259 urbanistika bax\u0131m\u0131ndan bu yana\u015fman\u0131n \u0259saslar\u0131n\u0131 \u0259trafl\u0131 izah edib.<\/p>\n<p><strong>O bildirib ki, \u0130slam fiqhind\u0259 d\u0259fn qaydalar\u0131 b\u0259d\u0259nin torpa\u011fa \u0259n t\u0259bii v\u0259 sad\u0259 \u015f\u0259kild\u0259 qaytar\u0131lmas\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur:<\/strong><\/p>\n<p>\u201cBu prinsipl\u0259r dini t\u0259liml\u0259rin icra olunmas\u0131yla yana\u015f\u0131, h\u0259m d\u0259 torpaq ekologiyas\u0131, mikrobiologiya v\u0259 ekosistem d\u00f6vriyy\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 elmi bilikl\u0259rl\u0259 \u00fcst-\u00fcst\u0259 d\u00fc\u015f\u0259n bioetik sistemdir.<br \/>\nMonoteist dinl\u0259rd\u0259 b\u0259d\u0259n Tanr\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n yarad\u0131lm\u0131\u015f \u0259man\u0259t olaraq d\u0259y\u0259rl\u0259ndirildiyi \u00fc\u00e7\u00fcn \u00f6l\u00fcm an\u0131ndan sonra da onun qorunmas\u0131 \u0259sas normad\u0131r. Quranda insan\u0131n yarad\u0131l\u0131\u015f\u0131 il\u0259 torpaq aras\u0131nda olan orqanik ba\u011fl\u0131l\u0131q ayd\u0131n \u015f\u0259kild\u0259 ifad\u0259 edilir: \u201cSizi (ulu baban\u0131z Ad\u0259mi) d\u0259 onda (o torpaqdan) yaratd\u0131q. Sizi (\u00f6l\u0259nd\u0259n sonra) ora qaytaracaq v\u0259 (qiyam\u0259t g\u00fcn\u00fc) bir daha oradan (dirildib) \u00e7\u0131xardaca\u011f\u0131q.\u201d (Taha, 55)<\/p>\n<p>Bu ay\u0259 h\u0259m insan\u0131n ontoloji ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131n\u0131, h\u0259m d\u0259 t\u0259bii d\u00f6vr\u00fcn\u00fcn son m\u0259rh\u0259l\u0259sini t\u0259svir edir. Xristianl\u0131qda \u201ctorpaqsan v\u0259 torpa\u011fa d\u00f6n\u0259c\u0259ks\u0259n\u201d (Yarad\u0131l\u0131\u015f, 3:19) fikri, y\u0259hudilikd\u0259 is\u0259 t\u0259bii d\u0259fn \u0259n\u0259n\u0259si bu yana\u015fman\u0131n dig\u0259r dini formalar\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>M\u00fcasir ekologiya elmi d\u0259 g\u00f6st\u0259rir ki, insan c\u0259s\u0259dinin torpa\u011fa kimy\u0259vi m\u00fcdaxil\u0259 olmadan qaytar\u0131lmas\u0131 torpaq mikroorqanizml\u0259rinin f\u0259aliyy\u0259tini optimalla\u015fd\u0131r\u0131r, torpa\u011f\u0131n strukturunu qoruyur v\u0259 \u00e7irkl\u0259nm\u0259nin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 al\u0131r. Bu, teoloji t\u0259liml\u0259rin ekoloji rasional \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259sdiq edir.<br \/>\n\u0130slamda d\u0259fnin sad\u0259 apar\u0131lmas\u0131 v\u0259 q\u0259bir\u00fcst\u00fc a\u011f\u0131r konstruksiyalardan \u00e7\u0259kinm\u0259k dini g\u00f6st\u0259ri\u015f olmaqla yana\u015f\u0131, ekoloji funksiyaya malikdir. H\u0259zr\u0259t Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) buyurur: \u201cQ\u0259birl\u0259rin \u00fcz\u0259rind\u0259 tikinti etm\u0259yin, onlar\u0131 b\u0259z\u0259m\u0259yin\u201d. (Muslim, C\u0259naiz)<\/p>\n<p>Bu qada\u011fa h\u0259m riyadan uzaq durman\u0131 t\u0259\u015fviq edir, h\u0259m d\u0259 torpa\u011f\u0131n hava v\u0259 su m\u00fcbadil\u0259sini qoruyaraq ekosistemin pozulmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 al\u0131r. Beton \u00f6rt\u00fckl\u0259rin istifad\u0259si torpa\u011f\u0131n n\u0259f\u0259sliyini azald\u0131r, mikrobioloji f\u0259aliyy\u0259t\u0259 mane olur v\u0259 suyun torpaqda t\u0259bii d\u00f6vriyy\u0259sini z\u0259ifl\u0259dir.<\/p>\n<p>Tarixi \u015f\u0259h\u0259rsalma n\u00fcmun\u0259l\u0259ri g\u00f6st\u0259rir ki, m\u00fcs\u0259lman \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rind\u0259 q\u0259biristanl\u0131qlar ya\u015f\u0131l zolaqlar kimi formala\u015fd\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131. \u018ftraf\u0131nda a\u011faclar\u0131n \u0259kilm\u0259si, m\u0259kan\u0131n t\u0259bii land\u015faftla uy\u011fun saxlan\u0131lmas\u0131 ekosistemin sabitliyin\u0259 t\u00f6hf\u0259 verirdi. Bu model m\u00fcasir urbanistikada \u201cecological cemetery\u201d, \u201cgreen burial park\u201d kimi konsepsiyalar\u0131n erk\u0259n formas\u0131d\u0131r\u201d.<\/p>\n<p><strong>\u0130lahiyyat\u00e7\u0131 alim qeyd edib ki, c\u0259s\u0259d torpa\u011fa qoyulduqdan sonra bir-birini izl\u0259y\u0259n m\u00fcr\u0259kk\u0259b biokimy\u0259vi v\u0259 mikrobioloji prosesl\u0259r ba\u015f verir:<\/strong><\/p>\n<p>\u201c\u00d6z-\u00f6z\u00fcn\u0259 h\u0259ll olunma, h\u00fcceyr\u0259l\u0259r fermentativ \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6z-\u00f6z\u00fcn\u00fc par\u00e7alama\u011fa ba\u015flay\u0131r. Bu m\u0259rh\u0259l\u0259 \u0130slam\u0131n kimy\u0259vi m\u00fcdaxil\u0259l\u0259rd\u0259n (balzamlama) uzaq durma prinsipini ekoloji bax\u0131mdan \u0259sasland\u0131r\u0131r. Kimy\u0259vi balzamlama prosesl\u0259ri torpa\u011f\u0131n mikrobiotas\u0131n\u0131 m\u0259hv edir v\u0259 yeralt\u0131 sular \u00fc\u00e7\u00fcn toksik risk yarad\u0131r. Aerob v\u0259 anaerob bakteriyalar toxumalar\u0131n par\u00e7alanmas\u0131n\u0131 davam etdirir. Elmi ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, orta r\u00fctub\u0259tli, hava ke\u00e7ir\u0259n torpaqlarda proses daha s\u00fcr\u0259tli v\u0259 t\u0259biidir. Pey\u011f\u0259mb\u0259r (s) t\u0259r\u0259find\u0259n \u201cyum\u015faq torpaqda d\u0259fn\u201d t\u00f6vsiy\u0259sinin bu elmi mexanizml\u0259 uy\u011funlu\u011fu diqq\u0259t \u00e7\u0259kir.<\/p>\n<p>C\u0259s\u0259din par\u00e7alanmas\u0131ndan yaranan \u00fczvi madd\u0259l\u0259r torpa\u011f\u0131n azot-fosfor balans\u0131n\u0131 d\u0259yi\u015fir. Qrunt sular\u0131 s\u0259th\u0259 yax\u0131n olduqda s\u0131zma riski art\u0131r. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n m\u00fcasir urbanistikada q\u0259biristanl\u0131q yerl\u0259\u015fdirilm\u0259si ciddi hidrogeoloji t\u0259hlil t\u0259l\u0259b edir.<\/p>\n<p>\u0130slam fiqhind\u0259 d\u0259 su yollar\u0131na, i\u00e7m\u0259li suya yax\u0131n \u0259razil\u0259rd\u0259 d\u0259fnin m\u0259kruh say\u0131lmas\u0131 ekoloji t\u0259hl\u00fck\u0259ni \u00f6nl\u0259m\u0259y\u0259 y\u00f6n\u0259lmi\u015f dini mexanizmdir. Fiqh m\u0259nb\u0259l\u0259rind\u0259 bir s\u0131ra m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r ekoloji davaml\u0131l\u0131qla paralel \u015f\u0259kild\u0259 izah edil\u0259 bil\u0259r: Tabutun z\u0259rur\u0259t olmad\u0131qda istifad\u0259 edilm\u0259m\u0259si &#8211; tabut torpa\u011f\u0131n mikroorqanizml\u0259rini c\u0259s\u0259dl\u0259 t\u0259masdan ay\u0131r\u0131r v\u0259 par\u00e7alanman\u0131 gecikdirir. Fiqh is\u0259 torpaqla birba\u015fa t\u0259mas\u0131n \u0259m\u0259li \u015f\u0259rt oldu\u011funu bildirir. Bu, h\u0259m d\u0259 torpaq d\u00f6vriyy\u0259sind\u0259 balans\u0131n qorunmas\u0131na xidm\u0259t edir. El\u0259c\u0259 d\u0259 q\u0259bir\u00fcst\u00fc konstruksiyalar\u0131n minimuma endirilm\u0259si- bu t\u0259l\u0259b torpaq eroziyas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 al\u0131r, land\u015faft\u0131n t\u0259bii strukturunu saxlay\u0131r v\u0259 ekosistemin \u015f\u0259ffafl\u0131\u011f\u0131n\u0131 art\u0131r\u0131r\u201d.<\/p>\n<p><strong>Samiq Quliyev onu da bildirib ki, fiqh\u0259 g\u00f6r\u0259, qal\u0131qlar torpa\u011fa qar\u0131\u015fd\u0131qdan sonra q\u0259bir yerinin yenid\u0259n istifad\u0259si caizdir:<\/strong><\/p>\n<p>\u201cBu prinsip urbanistik m\u0259kan\u0131n m\u0259hdud oldu\u011fu b\u00f6y\u00fck \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 torpaq resurslar\u0131n\u0131n davaml\u0131 idar\u0259 olunmas\u0131n\u0131 t\u0259min edir. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n 2018-ci il tarixli 522 n\u00f6mr\u0259li q\u0259rar\u0131 il\u0259 q\u0259bir yerl\u0259rinin 25 illik istifad\u0259 m\u00fcdd\u0259tinin m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259si fiqhi normalar\u0131n m\u00fcasir d\u00f6vl\u0259t idar\u0259\u00e7iliyi v\u0259 ekoloji siyas\u0259tl\u0259 uzla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n konkret n\u00fcmun\u0259sidir. Bu yana\u015fma bir t\u0259r\u0259fd\u0259n dini-h\u00fcquqi prinsipl\u0259r\u0259 h\u00f6rm\u0259ti qoruyur, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n is\u0259 urbanizasiyan\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259ndiyi \u015f\u0259raitd\u0259 torpaq ehtiyatlar\u0131n\u0131n rasional v\u0259 davaml\u0131 istifad\u0259sin\u0259 h\u00fcquqi z\u0259min yarad\u0131r. Bel\u0259likl\u0259, d\u00f6vl\u0259t t\u0259nziml\u0259m\u0259si h\u0259m ictimai maraqlar\u0131, h\u0259m d\u0259 dini d\u0259y\u0259rl\u0259ri balansla\u015fd\u0131ran funksional mexanizm kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir.<\/p>\n<p>\u0130slamda insan\u0131n torpaqdan yaranmas\u0131 v\u0259 torpa\u011fa qay\u0131tmas\u0131 fikri h\u0259m d\u0259 insan\u0131n ekosistem\u0259 inteqrasiya olunmu\u015f strukturunu g\u00f6st\u0259rir. Quranda buyurulur: \u201c&#8230;O, h\u0259r \u015feyi yaratm\u0131\u015f v\u0259 onu (onun n\u0259 c\u00fcr olaca\u011f\u0131n\u0131) t\u0259qdir (\u0259z\u0259ld\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n) etmi\u015fdir.\u201d (Furqan, 2)<br \/>\nBu \u201cnizam\u201d ekosistem tarazl\u0131\u011f\u0131n\u0131n pozulmamas\u0131 prinsipini d\u0259 ehtiva edir.<\/p>\n<p>\u0130nsan\u0131n torpa\u011fa t\u0259bii qaydada qaytar\u0131lmas\u0131 h\u0259min yarad\u0131l\u0131\u015f nizam\u0131n\u0131n qorunmas\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 kimi m\u00f6vcud olur. M\u00fcasir ekoloji antropologiya da insan b\u0259d\u0259ninin torpa\u011fa t\u0259bii \u015f\u0259kild\u0259 qovu\u015fmas\u0131n\u0131n ekoloji d\u00f6vr\u00fcn ayr\u0131lmaz halqas\u0131 oldu\u011funu t\u0259sdiq edir. Bu m\u0259nada, \u0130slam fiqhind\u0259ki t\u0259bii d\u0259fn modeli h\u0259m teoloji, h\u0259m antropoloji, h\u0259m d\u0259 ekosistem bax\u0131m\u0131ndan optimal h\u0259ll kimi g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<\/p>\n<p>\u0130slam fiqhind\u0259 d\u0259fn qaydalar\u0131 sad\u0259lik, israf\u0131n qada\u011fan olunmas\u0131, kimy\u0259vi m\u00fcdaxil\u0259l\u0259rd\u0259n \u00e7\u0259kinm\u0259k, b\u0259d\u0259nin torpa\u011fa t\u0259bii \u015f\u0259kild\u0259 qaytar\u0131lmas\u0131 v\u0259 torpaq resurslar\u0131n\u0131n s\u0259m\u0259r\u0259li idar\u0259 olunmas\u0131 kimi prinsipl\u0259r \u00fcz\u0259rind\u0259 qurulub. M\u00fcasir ekologiya, mikrobiologiya v\u0259 urbanistika elml\u0259ri bu prinsipl\u0259rin ekoloji bax\u0131mdan y\u00fcks\u0259k d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 rasional v\u0259 davaml\u0131 oldu\u011funu t\u0259sdiq edir. Bel\u0259likl\u0259, islam fiqhind\u0259 t\u0259bii d\u0259fn min ill\u0259r \u0259vv\u0259l formala\u015f\u0131b, lakin m\u00fcasir \u201cya\u015f\u0131l d\u0259fn\u201d konsepsiyalar\u0131n\u0131n mahiyy\u0259tin\u0259 tam uy\u011fun g\u0259l\u0259n davaml\u0131 bioetika modelidir\u201d.<\/p>\n<p><strong>Afaq Mirayiq,<\/strong><br \/>\n<strong>Musavat.com<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Samid Quliyev: \u201cFiqh\u0259 g\u00f6r\u0259 qal\u0131qlar torpa\u011fa qar\u0131\u015fd\u0131qdan sonra q\u0259bir yerinin yenid\u0259n istifad\u0259si m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr\u201d \u015e\u0259h\u0259rl\u0259rin s\u00fcr\u0259tl\u0259 b\u00f6y\u00fcm\u0259si, \u0259halinin artmas\u0131 v\u0259 urbanizasiyan\u0131n d\u0259rinl\u0259\u015fm\u0259si fonunda q\u0259biristanl\u0131qlar\u0131n sah\u0259si d\u0259 ild\u0259n-il\u0259 geni\u015fl\u0259nir.\u00a0X\u00fcsusil\u0259, iri \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 torpaq resurslar\u0131n\u0131n m\u0259hdudla\u015fmas\u0131 q\u0259bir yerl\u0259rinin planla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 idar\u0259 olunmas\u0131n\u0131 ciddi ekoloji v\u0259 sosial problem\u0259 \u00e7evirib. Ya\u015fay\u0131\u015f massivl\u0259ri il\u0259 q\u0259biristanl\u0131qlar\u0131n s\u0259rh\u0259dl\u0259rinin yax\u0131nla\u015fmas\u0131, torpaq ehtiyatlar\u0131n\u0131n t\u00fck\u0259nm\u0259si v\u0259 ekosistem\u0259 t\u0259sir m\u0259s\u0259l\u0259si c\u0259miyy\u0259td\u0259 haql\u0131 suallar do\u011furur. Bu kontekstd\u0259 h\u0259m dini, h\u0259m d\u0259 h\u00fcquqi bax\u0131mdan alternativ v\u0259 davaml\u0131 yana\u015fmalar\u0131n m\u00f6vcudlu\u011fu x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. B\u0259s \u0130slam fiqhind\u0259 bu problem\u0259 nec\u0259 yana\u015f\u0131l\u0131r? Q\u0259bir yerl\u0259rinin yenid\u0259n istifad\u0259si m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcrm\u00fc&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":837206,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/6eda332685daca35e7bf721859d55581.jpg",870,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/6eda332685daca35e7bf721859d55581.jpg",870,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/6eda332685daca35e7bf721859d55581.jpg",870,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/6eda332685daca35e7bf721859d55581-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/6eda332685daca35e7bf721859d55581-635x365.jpg",635,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/6eda332685daca35e7bf721859d55581-840x483.jpg",640,368,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/6eda332685daca35e7bf721859d55581.jpg",870,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/6eda332685daca35e7bf721859d55581.jpg",870,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/6eda332685daca35e7bf721859d55581-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2025\/12\/6eda332685daca35e7bf721859d55581.jpg",870,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Samid Quliyev: \u201cFiqh\u0259 g\u00f6r\u0259 qal\u0131qlar torpa\u011fa qar\u0131\u015fd\u0131qdan sonra q\u0259bir yerinin yenid\u0259n istifad\u0259si m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr\u201d \u015e\u0259h\u0259rl\u0259rin s\u00fcr\u0259tl\u0259 b\u00f6y\u00fcm\u0259si, \u0259halinin artmas\u0131 v\u0259 urbanizasiyan\u0131n d\u0259rinl\u0259\u015fm\u0259si fonunda q\u0259biristanl\u0131qlar\u0131n sah\u0259si d\u0259 ild\u0259n-il\u0259 geni\u015fl\u0259nir.\u00a0X\u00fcsusil\u0259, iri \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 torpaq resurslar\u0131n\u0131n m\u0259hdudla\u015fmas\u0131 q\u0259bir yerl\u0259rinin planla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 idar\u0259 olunmas\u0131n\u0131 ciddi ekoloji v\u0259 sosial problem\u0259 \u00e7evirib. Ya\u015fay\u0131\u015f massivl\u0259ri il\u0259 q\u0259biristanl\u0131qlar\u0131n s\u0259rh\u0259dl\u0259rinin yax\u0131nla\u015fmas\u0131, torpaq ehtiyatlar\u0131n\u0131n t\u00fck\u0259nm\u0259si v\u0259 ekosistem\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/837205"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=837205"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/837205\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":837207,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/837205\/revisions\/837207"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/837206"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=837205"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=837205"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=837205"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}