{"id":8389,"date":"2018-08-22T12:40:21","date_gmt":"2018-08-22T09:40:21","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=8389"},"modified":"2018-08-22T12:40:21","modified_gmt":"2018-08-22T09:40:21","slug":"selektiv-abortun-qarsisi-nec%c9%99-alinmali-ekspertl%c9%99rl%c9%99-muzakir%c9%99","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=8389","title":{"rendered":"Selektiv abortun qar\u015f\u0131s\u0131 nec\u0259 al\u0131nmal\u0131? &#8211; Ekspertl\u0259rl\u0259 m\u00fczakir\u0259"},"content":{"rendered":"<p><strong>ARANTV.AZ Qaynarinfoya-ya istinad\u0259n\u00a0&#8220;Q\u0131z \u00f6vladlar\u0131na qar\u015f\u0131 ayr\u0131-se\u00e7kilikl\u0259 m\u00fcbariz\u0259&#8221; layih\u0259si \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 gender ekspertl\u0259ri il\u0259 m\u00fcsahib\u0259ni t\u0259qdim edir.<\/strong><\/p>\n<p><strong>&#8211; S\u00f6hb\u0259t\u0259 el\u0259 layih\u0259 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 haz\u0131rlanan \u0259s\u0259r haqq\u0131nda ba\u015flayaq. Bildiyimiz\u0259 g\u00f6r\u0259 bu kitab\u0131 Rauf b\u0259y yaz\u0131r. Kitab n\u0259d\u0259n b\u0259hs edir v\u0259 c\u0259miyy\u0259t\u0259, oxucuya hans\u0131 mesaj\u0131 \u00f6t\u00fcr\u00fcr?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Rauf M\u0259mm\u0259dov:<\/strong><br \/>\n&#8211; Az\u0259rbaycanda v\u0259 dig\u0259r C\u0259nubi Qafqaz \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259, h\u0259m\u00e7inin, dig\u0259r d\u00fcnya \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 XX \u0259srin 80-ci ill\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq selektiv abortlar s\u00fcr\u0259tl\u0259 art\u0131b. \u00c7\u00fcnki h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 art\u0131q USM (ultras\u0259s m\u00fcayin\u0259si) bu b\u00f6lg\u0259d\u0259 t\u0259tbiq olunma\u011fa ba\u015flay\u0131b. Bu bax\u0131mdan, USM-in meydana \u00e7\u0131xmas\u0131 \u0259halinin gender balans\u0131n\u0131n normal s\u0259viyy\u0259d\u0259n (100-107), qeyri-normal s\u0259viyy\u0259y\u0259 (100-118) qalxmas\u0131na s\u0259b\u0259b olub. Bu tendensiya Az\u0259rbaycanda artmaqdad\u0131r. Art\u0131q beyn\u0259lxalq t\u0259\u015fkilatlar\u0131n gender b\u0259rab\u0259rliyi il\u0259 ba\u011fl\u0131 hesabatlar\u0131nda Az\u0259rbaycan\u0131n ad\u0131 selektiv abortlar\u0131n geni\u015f yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rin aras\u0131nda \u00e7\u0259kilir. Bu, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 d\u00fcnyada sivil bir \u00f6lk\u0259 kimi tan\u0131nan Az\u0259rbaycan\u0131n ad\u0131na yara\u015fmayan hald\u0131r.Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n 95%-d\u0259n \u00e7oxu m\u00fcs\u0259lmand\u0131r. \u0130slam dinind\u0259 selektiv abort b\u00f6y\u00fck g\u00fcnahlardan biridir. Bu kimi hallar\u0131n geni\u015f yay\u0131lmas\u0131 g\u00f6st\u0259rir ki, \u00f6lk\u0259d\u0259 din maarif\u00e7iliyi a\u015fa\u011f\u0131 s\u0259viyy\u0259d\u0259dir. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 biz \u0130slam dininin selektiv abortlara m\u00fcnasib\u0259tini d\u0259 ara\u015fd\u0131raraq \u0259s\u0259rd\u0259 t\u0259qdim etmi\u015fik. Selektiv abortlar\u0131n qad\u0131nlar \u00fc\u00e7\u00fcn, fiziki, psixoloji, sosial t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259ri m\u00f6vcuddur. Qad\u0131nlar buna getm\u0259kl\u0259 \u00f6zl\u0259rini h\u0259rt\u0259r\u0259fli risk alt\u0131nda qoyurlar. C\u0259miyy\u0259ti bu t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259rd\u0259n xilas etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn ciddi h\u00fcquqi m\u00fcdaxil\u0259y\u0259 v\u0259 maaarifl\u0259ndirm\u0259y\u0259 ehtiyac var. \u0130nsanlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti g\u0259l\u0259c\u0259yi v\u0259 riskl\u0259ri d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259d\u0259n, daha do\u011frusu, anlamadan bu \u00fcsula \u0259l at\u0131rlar. Kitab\u0131n \u0259sas m\u0259qs\u0259di qad\u0131nlara v\u0259 onlar\u0131n \u0259rl\u0259rin\u0259 bu t\u0259hl\u00fck\u0259 v\u0259 riskl\u0259ri anlatmaqd\u0131r. Selektiv abortlar n\u0259silverm\u0259 \u0259msal\u0131n\u0131n a\u015fa\u011f\u0131 enm\u0259sin\u0259 v\u0259 demoqrafik balans\u0131n pozulmas\u0131na da \u015f\u0259rait yarad\u0131r. Kitabda b\u00fct\u00fcn bu m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r ara\u015fd\u0131r\u0131l\u0131b v\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f yollar\u0131 g\u00f6st\u0259rilib.<\/p>\n<p><strong>&#8211; P\u0259rvan\u0259 xan\u0131m, bildiyimiz kimi siz v\u0259 R\u00f6v\u015f\u0259n b\u0259y b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 selektiv abort &#8211; q\u0131z u\u015faqlar\u0131na qar\u015f\u0131 ayr\u0131-se\u00e7kilikl\u0259 m\u00fcbariz\u0259 m\u00f6vzusunda seminarlar ke\u00e7irmisiz. Seminarlar zaman\u0131 sizi \u0259n \u00e7ox n\u0259 narahat edirdi?<\/strong><\/p>\n<p><strong>P\u0259rvan\u0259 M\u0259mm\u0259dova:<\/strong><br \/>\n&#8211; Seminarda h\u0259m g\u0259nc, h\u0259m d\u0259 ya\u015fl\u0131 n\u0259sil i\u015ftirak edirdi &#8211; qad\u0131nlar\u0131n \u00e7ar\u0259sizliyi, bu m\u0259s\u0259l\u0259nin &#8220;h\u0259mi\u015f\u0259 bel\u0259 olub v\u0259 bel\u0259 d\u0259 davam ed\u0259c\u0259k&#8221; dem\u0259yi \u00e7ox narahat edicifaktordur. Cavan n\u0259sild\u0259n olan \u00e7ox az xan\u0131mda d\u0259yi\u015fiklik g\u00f6rd\u00fck. \u00d6zl\u0259rin\u0259 g\u00fcv\u0259nl\u0259ri azd\u0131r. \u00c7ox \u00e7ar\u0259siz g\u00f6r\u00fcn\u00fcrl\u0259r.\u0130kinci problem, ki\u015fi v\u0259 qad\u0131n\u0131n bu m\u00f6vzunu birg\u0259 m\u00fczakir\u0259 ed\u0259 bilm\u0259m\u0259si idi. &#8220;Abort&#8221; s\u00f6z\u00fcn\u00fcn tabu olmas\u0131 da problemdi. Bu s\u00f6z\u00fcn \u00f6z\u00fcnd\u0259n bel\u0259 utan\u0131rlar. &#8220;Selektiv abort&#8221; s\u00f6z\u00fcn\u00fc is\u0259 e\u015fitm\u0259m\u0259l\u0259ri onu gost\u0259rir ki, bu m\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 he\u00e7 bir i\u015f apar\u0131lmay\u0131b. &#8220;D\u0259d\u0259 &#8211; babadan bel\u0259 olub v\u0259 h\u0259r zaman bel\u0259 d\u0259 davam ed\u0259c\u0259k&#8221; deyib anormal v\u0259ziyy\u0259tl\u0259 raz\u0131la\u015fanlar az deyil.<\/p>\n<p><strong>&#8211; B\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 selektiv abortla ba\u011fl\u0131 \u00fcmumi v\u0259ziyy\u0259ti nec\u0259 \u015f\u0259rh etm\u0259k olar?<\/strong><\/p>\n<p><strong>P\u0259rvan\u0259 M\u0259mm\u0259dova:<\/strong><br \/>\n&#8211; B\u00f6lg\u0259d\u0259n b\u00f6lg\u0259y\u0259 d\u0259yi\u015fir. M\u0259s\u0259l\u0259n,Qusarda xan\u0131mlar \u00e7ox aktiv idi v\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259nin onlar\u0131n rayonunda aktual olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 deyirdil\u0259r. Q\u0131z \u00f6vladlar\u0131na he\u00e7 bir ayr\u0131 &#8211; se\u00e7kilik qoymad\u0131qlar\u0131n\u0131 v\u0259 ail\u0259d\u0259 q\u0131za v\u0259 o\u011flana eyni d\u0259y\u0259rin verilm\u0259sini iddia edirdil\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, t\u0259hsil se\u00e7imind\u0259, ictimai h\u0259yatda v\u0259 s. kimi sah\u0259l\u0259rd\u0259 q\u0131zlar\u0131n s\u0259rb\u0259st oldu\u011fundan dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131lar. Quba, \u0130smay\u0131ll\u0131, \u015eamax\u0131 v\u0259 Xa\u00e7mazda daha konservativ\u0259hali vard\u0131. M\u00f6vzu orada \u00e7ox aktuald\u0131. Bunu is\u0259 qad\u0131nlar \u00f6zl\u0259ri daha \u00e7ox ad\u0259t &#8211; \u0259n\u0259n\u0259 il\u0259 ba\u011flay\u0131rd\u0131lar: &#8220;Bel\u0259 olub v\u0259 bel\u0259 d\u0259 davam ed\u0259c\u0259k&#8221; deyirdil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>R\u00f6v\u015f\u0259n Ba\u011f\u0131rov:<\/strong><br \/>\n&#8211; Selektiv abortla ba\u011fl\u0131 regionlardak\u0131 v\u0259ziyy\u0259ti \u00fcmumil\u0259\u015fdirib bel\u0259 dey\u0259 bil\u0259r\u0259m: H\u0259l\u0259 d\u0259 h\u0259kiml\u0259r ultras\u0259s m\u00fcayin\u0259sind\u0259 u\u015fa\u011f\u0131n cinsini a\u00e7\u0131qlay\u0131rlar. Qanunla bu, qada\u011fand\u0131. Bunu ona g\u00f6r\u0259 edirl\u0259r ki, valideynl\u0259r t\u0259kid edir. B\u0259s valideynl\u0259r niy\u0259 t\u0259kid edir? Valideynl\u0259r\u0259 u\u015fa\u011f\u0131n cinsi niy\u0259 maraql\u0131 olmal\u0131d\u0131? \u018fsl problem burdad\u0131. \u00c7\u00fcnki b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259diskrinimasiya h\u00f6km s\u00fcr\u00fcr. C\u0259miyy\u0259td\u0259 qad\u0131n v\u0259 ki\u015fi aras\u0131nda h\u0259l\u0259 d\u0259 ayr\u0131- se\u00e7kilik var. Bunu ed\u0259n \u0259n \u00e7ox is\u0259 orta v\u0259 ya\u015fl\u0131 n\u0259slin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ridi.H\u0259r n\u0259sil \u00f6z\u00fcnd\u0259n \u0259vv\u0259lki n\u0259slin ist\u0259yi v\u0259 t\u0259kidi il\u0259 ayr\u0131-se\u00e7kilik \u0259n\u0259n\u0259sini davam etdirir.Daha \u00e7ox qaynana, ata, ana v\u0259 s. ist\u0259yil\u0259 ail\u0259 planla\u015fd\u0131rma siyas\u0259tini evil c\u00fctl\u00fckl\u0259r \u00f6zl\u0259ri deyil, m\u0259hz&#8221;b\u00f6y\u00fckl\u0259r&#8221; edir. Bunu dil\u0259 g\u0259tir\u0259nl\u0259r, bundan \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259r var idi. Ya\u015fl\u0131 v\u0259 orta n\u0259slin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259ri aras\u0131nda g\u0259ncl\u0259rin ail\u0259 h\u0259yat\u0131na qar\u0131\u015fma\u011f\u0131n t\u0259bii oldu\u011funu dey\u0259nl\u0259r \u00e7oxdu. Amma g\u0259nc n\u0259sil bunun \u0259ksini deyirdi. Bu da onu g\u00f6st\u0259rir ki, art\u0131q g\u0259nc ail\u0259l\u0259rd\u0259 bu tendensiya azalma\u011fa do\u011fru gedir. Bu da pozitiv v\u0259 sevindirici hald\u0131r. Bu c\u00fcr seminarlar\u0131n inan\u0131n ki, \u00e7ox faydas\u0131 olur.<\/p>\n<p><strong>Rauf M\u0259mm\u0259dov:<\/strong><br \/>\n&#8211; Selektiv abortlar\u0131n geni\u015f yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 el\u0259 b\u00f6lg\u0259l\u0259r var ki, gender b\u0259rab\u0259rliyi qism\u0259n inki\u015faf edib v\u0259 orada selektiv aborta \u00e7ox az rast g\u0259linir. Bunlar ad\u0259t\u0259n modernl\u0259\u015fmi\u015f \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rdi. \u018fyal\u0259tl\u0259r\u0259 nisb\u0259t\u0259n \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 bu kimi hallara az t\u0259sad\u00fcf olunur. \u00c7\u00fcnki gender b\u0259rab\u0259rliyinin t\u0259min olundu\u011fu modernl\u0259\u015fmi\u015f \u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 q\u0131zlar o\u011flanlarla m\u00fcqayis\u0259d\u0259 sosial bax\u0131mdan daha f\u0259al olurlar. Onlar\u0131n i\u015fl\u0259 t\u0259min olunmas\u0131 v\u0259 maddi g\u0259lir \u0259ld\u0259 etm\u0259si \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck \u0259ng\u0259ll\u0259r yoxdu. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 \u015f\u0259h\u0259r yerl\u0259rind\u0259 \u0259n\u0259n\u0259vi stereotipl\u0259r t\u0259dric\u0259n \u00f6z \u0259h\u0259miyy\u0259tini itirir. Bu kimi stereotipl\u0259r \u0259yal\u0259tl\u0259rd\u0259n \u015f\u0259h\u0259rl\u0259r\u0259 k\u00f6\u00e7 ed\u0259n ail\u0259l\u0259r aras\u0131nda \u00f6z varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 qoruyub saxlay\u0131r. \u00c7\u00fcnki stereotipl\u0259rin ortadan qalxmas\u0131 uzun m\u00fcdd\u0259t t\u0259l\u0259b edir. C\u0259miyy\u0259td\u0259 gender stereotipl\u0259rinin ortadan qalxma m\u00fcdd\u0259ti, gender b\u0259rab\u0259rliyinin inki\u015faf s\u00fcr\u0259tin\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. 1990-2016-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 k\u0259nd yerl\u0259ri \u00fczr\u0259 do\u011fulan u\u015faqlar\u0131n cins nisb\u0259ti bar\u0259d\u0259 DSK-n\u0131n m\u0259lumatlar\u0131na diqq\u0259t yetirs\u0259k g\u00f6r\u0259rik ki, do\u011fulanlar aras\u0131nda h\u0259r 100 q\u0131za d\u00fc\u015f\u0259n o\u011flanlar\u0131n say\u0131 1990-2003-c\u00fc ill\u0259r aras\u0131nda 107- d\u0259n 118-\u0259 q\u0259d\u0259r art\u0131b, 2003-2018-c\u0131 ill\u0259rd\u0259 is\u0259 118-d\u0259n 114-\u0259 q\u0259d\u0259r qalx\u0131b enib. 1995-2006 ill\u0259r aras\u0131nda \u015f\u0259h\u0259r yerl\u0259rind\u0259, 2006 &#8211; 2016 ill\u0259rd\u0259 is\u0259, k\u0259nd yerl\u0259rind\u0259 cinsi disbalans daha y\u00fcks\u0259k olub. 2017-ci ilin \u0259vv\u0259lin\u0259 Az\u0259rbaycanda \u0259halinin cins v\u0259 ya\u015f \u00fczr\u0259 t\u0259rkibin\u0259 diqq\u0259t ets\u0259k g\u00f6r\u0259rik ki, cinsl\u0259r aras\u0131nda bir disbalans var. \u018fhalinin cins v\u0259 ya\u015f \u00fczr\u0259 (1000 n\u0259f\u0259r) b\u00f6lg\u00fcs\u00fc bar\u0259d\u0259 DSK-n\u0131n m\u0259lumatlar\u0131na diqq\u0259t yetirs\u0259k g\u00f6r\u0259rik ki, yeni do\u011fulanlar aras\u0131nda q\u0131zlar 74.6 min (46.8%), o\u011flanlar is\u0259 84.9 min (53.2%) n\u0259f\u0259rdi. Cinsl\u0259rin nisb\u0259tinin \u0259n \u00e7ox pozuldu\u011fu ya\u015f qrupu 20-24-d\u00fcr. 2017-ci ild\u0259 do\u011fulan q\u0131zlar\u0131n (74.6 min) v\u0259 o\u011flanlar\u0131n (84.9 min) aras\u0131ndak\u0131 f\u0259rq 10 min\u0259 yax\u0131nd\u0131r. 2016-c\u0131 ild\u0259 d\u0259 eyni g\u00f6st\u0259ricidi (158.1 min). 2016-c\u0131 ild\u0259 abortlar\u0131n say\u0131 34.6 mindi (22%). 2016-c\u0131 ild\u0259 do\u011fulacaq 5 u\u015faqdan biri (34.6 min) abort olunub. Onlar aras\u0131nda selektiv aborlar\u0131n pay\u0131 az deyil. Do\u011fulanlar\u0131n cinsin\u0259 g\u00f6r\u0259 nisb\u0259tind\u0259 \u0259halinin sub qruplar\u0131 aras\u0131nda orta g\u00f6st\u0259ricisi 126-d\u0131r (\u015f\u0259h\u0259rl\u0259rd\u0259 126, k\u0259nd yerl\u0259rind\u0259 125). Regionlar \u00fczr\u0259 f\u0259rql\u0259r\u0259 diqq\u0259t yetirs\u0259k g\u00f6r\u0259rik ki, L\u0259nk\u0259ran v\u0259 Ab\u015feron regionlar\u0131 \u0259n a\u015fa\u011f\u0131 nisb\u0259t g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri (m\u00fcvafiq olaraq 101 v\u0259 102), Quba-Xa\u00e7maz (141), G\u0259nc\u0259-Qazax (144) v\u0259 \u015e\u0259ki-Zaqatala (149) regionlar\u0131 is\u0259 \u0259n y\u00fcks\u0259k nisb\u0259t g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri il\u0259 n\u0259z\u0259r\u0259 \u00e7arp\u0131r. Selektiv abortlarda gender assimmetriyas\u0131n\u0131n pozuldu\u011fu \u00f6lk\u0259 v\u0259 regionlardan b\u0259hs ed\u0259rk\u0259n, h\u0259min \u0259razil\u0259rd\u0259 ya\u015fayan f\u0259rqli b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259n dan\u0131\u015fmaq daha do\u011fru olard\u0131. \u00c7\u00fcnki bir \u00f6lk\u0259 \u0259razisind\u0259 selektiv abortlara gender prizmas\u0131ndan yana\u015fmada f\u0259rqli bax\u0131\u015flar olur. Bu yana\u015fmalar \u015f\u0259h\u0259r v\u0259 k\u0259nd yerl\u0259rin\u0259, etnik \u0259n\u0259n\u0259l\u0259r\u0259, dini bax\u0131\u015flara v\u0259 m\u0259d\u0259ni stereotipl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 f\u0259rqli ola bil\u0259r.<br \/>\n&#8211; Selektiv abortla ba\u015fqa nec\u0259 m\u00fcbariz\u0259 aparmaq olar?<\/p>\n<p><strong>P\u0259rvan\u0259 M\u0259mm\u0259dova:<\/strong><br \/>\n&#8211; G\u0259ncl\u0259rin &#8211; o\u011flan v\u0259 q\u0131zlar\u0131n maarifl\u0259ndirilm\u0259si v\u0259 bu prosesin orta m\u0259kt\u0259bd\u0259n ba\u015flamas\u0131 il\u0259 problemin h\u0259lli istiqam\u0259tind\u0259 add\u0131mlar atmaq olar. G\u0259nc ail\u0259l\u0259rl\u0259 davaml\u0131 ail\u0259 planla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 reproduktiv sa\u011flaml\u0131q haqq\u0131nda i\u015fl\u0259rin apar\u0131lmas\u0131 da faydal\u0131d\u0131. Orta m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 seksual\/cinsi t\u0259hsil (sexual education) v\u0259 reproduktiv sa\u011flaml\u0131q f\u0259nninin ke\u00e7irilm\u0259si, m\u0259nc\u0259, \u00e7ox vacibdi. \u0130ctimai &#8211; sosial maarifl\u0259ndirm\u0259 &#8211; g\u0259ncl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259liml\u0259r, c\u0259miyy\u0259td\u0259 bu m\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 a\u00e7\u0131q ictimai m\u00fczakir\u0259l\u0259r, sosial \u00e7arxlar, TV verili\u015fl\u0259rinin olmas\u0131, ekspert \u00e7\u0131x\u0131\u015flar\u0131 v\u0259 yaz\u0131lar problemi h\u0259ll ed\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>R\u00f6v\u015f\u0259n Ba\u011f\u0131rov:<\/strong><br \/>\n&#8211; Selektiv abortla ba\u011fl\u0131 m\u0259n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, qanunlar s\u0259rtl\u0259\u015fdirilm\u0259lidir. Nec\u0259 ki, biz bu m\u00f6vzunu verili\u015fd\u0259 m\u00fczakir\u0259 etdiyimiz zaman El\u00e7in m\u00fc\u0259llim dedi, bununla ba\u011fl\u0131 bir &#8211; iki h\u0259kim m\u0259suliyy\u0259t\u0259 c\u0259lb olunsa, qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131nar. Bu, birinci m\u0259s\u0259l\u0259. \u0130kinci m\u0259s\u0259l\u0259 is\u0259 valideynl\u0259rin maarifl\u0259ndirilm\u0259sidi. Daha \u00e7ox orta v\u0259 ya\u015fl\u0131 n\u0259slin n\u00fcmay\u0259nd\u0259l\u0259rin\u0259 izah etm\u0259k laz\u0131md\u0131 ki, \u00f6vladlar\u0131n\u0131n ail\u0259 h\u0259yat\u0131na qar\u0131\u015fmas\u0131nlar. Y\u0259ni g\u0259nc qad\u0131nlardan \u00e7ox, qaynana v\u0259 analar maarifl\u0259ndirilm\u0259lidi. Bunu seminarlar zaman\u0131 da ayd\u0131n g\u00f6rm\u0259k olurdu. \u00c7\u00fcnki g\u0259nc analara onlar daha \u00e7ox t\u0259sir g\u00f6st\u0259rirl\u0259r. Bilirsiz ki, b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 ad\u0259t\u0259n qad\u0131nlar \u00f6zl\u0259ri m\u00fcst\u0259qil q\u0259rar ver\u0259n \u015f\u0259xs olmurlar. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u0259m ki, ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 qanunlar \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 bax\u0131lmal\u0131d\u0131. H\u0259kiml\u0259r d\u0259 maarifl\u0259ndirilm\u0259lidi. H\u0259kiml\u0259r \u00f6zl\u0259ri d\u0259 hamil\u0259liy\u0259 &#8220;d\u0259d\u0259-baba&#8221; ad\u0259ti il\u0259 yana\u015f\u0131rlar.<\/p>\n<p><strong>Rauf M\u0259mm\u0259dov:<\/strong><br \/>\n&#8211; Az\u0259rbaycanda b\u0259zi tibbi istisnalar olmaqla 12 h\u0259ft\u0259d\u0259n sonra abort etm\u0259k qeyri-qanunidir. Bu bax\u0131mdan, \u00f6lk\u0259d\u0259 selektiv abortlar\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131 h\u00fcquqi olaraq al\u0131n\u0131b. \u00c7\u00fcnki hamil\u0259liyin 12 h\u0259ft\u0259liyind\u0259 USM embrionun cinsiyy\u0259tini m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259 bilmir. Lakin reall\u0131q g\u00f6st\u0259rir ki, Az\u0259rbaycanda selektiv abortlar geni\u015f t\u0259tbiq olunur. Dem\u0259li, bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 h\u00fcquqi n\u0259zar\u0259ti daha da ciddil\u0259\u015fdirm\u0259y\u0259 ehtiyac var. \u018fhali aras\u0131nda kontraseptiv vasit\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259nin geni\u015f yay\u0131lmas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn maarifl\u0259ndirm\u0259 i\u015fl\u0259rinin apar\u0131lmas\u0131 vacibdir. Selektiv abortlara s\u0259b\u0259b olan amill\u0259r aras\u0131nda bu da m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r. Selektiv abortlara t\u0259sir ed\u0259n \u0259sas amil ail\u0259 planla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r. H\u0259r bir ail\u0259 \u00f6z sosial-iqtisadi v\u0259ziyy\u0259tin\u0259 uy\u011fun olaraq bel\u0259 bir planlama h\u0259yata ke\u00e7irir. Ail\u0259 planla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, d\u00fcnyaya g\u0259l\u0259c\u0259k u\u015faqlar\u0131n fiziki v\u0259 psixoloji bax\u0131mdan sa\u011flam t\u0259rbiy\u0259sini v\u0259 yax\u015f\u0131 t\u0259hsil almas\u0131n\u0131 t\u0259min etm\u0259k ist\u0259yi \u00fcz\u0259rind\u0259 formala\u015f\u0131r. Cinsi diskriminasiya art\u0131q ikinci m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 ba\u015f verir. Burada yaln\u0131z q\u0131zlar deyil, o\u011flanlar da cinsi diskriminasiya m\u0259ruz qala bil\u0259rl\u0259r. Ancaq, L\u0259nk\u0259ran, Quba-Xa\u00e7maz v\u0259 Yuxar\u0131 Qaraba\u011f regionlar\u0131nda o\u011flan u\u015faqlar\u0131na daha \u00e7ox \u00fcst\u00fcnl\u00fck verilir. Ara\u015fd\u0131rmalar bunu a\u015fa\u011f\u0131dak\u0131 \u015f\u0259kild\u0259 oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir:<\/p>\n<p><strong>Yaln\u0131z iki o\u011flu olan qad\u0131nlar\u0131n 81.4 %-i art\u0131q u\u015faq ist\u0259mir.<br \/>\nYaln\u0131z iki q\u0131z\u0131 olan qad\u0131nlar\u0131n 62.1 %-i u\u015faq ist\u0259mir.<br \/>\n\u00dc\u00e7 o\u011flu olan qad\u0131nlar\u0131n 92.4 %-i art\u0131q u\u015faq ist\u0259mir.<br \/>\n\u00dc\u00e7 q\u0131z\u0131 olan qad\u0131nlar\u0131n 83.7 %-i art\u0131q u\u015faq ist\u0259mir.<\/strong><\/p>\n<p>Azalmaqda olan n\u0259silverm\u0259 \u0259msal\u0131, selektiv abortlara \u015f\u0259rait yarad\u0131r. Az\u0259rbaycanda \u00fcmumi n\u0259silverm\u0259 \u0259msal\u0131n\u0131n 2-y\u0259 enm\u0259si, ail\u0259 planla\u015fd\u0131rmas\u0131nda iki u\u015faqdan birinin o\u011flan olmas\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259rd\u0259 tutur. \u0130lk \u00f6vlad\u0131 o\u011flan olan ail\u0259l\u0259r ikinci \u00f6vlad\u0131n cinsi il\u0259 maraqlanm\u0131rlarsa, ilk \u00f6vlad\u0131 q\u0131z olan ail\u0259l\u0259r ad\u0259t\u0259n ikinci \u00f6vlad\u0131n cinsini USM il\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirir v\u0259 q\u0131z oldu\u011fu t\u0259qdird\u0259 b\u0259z\u0259n selektiv aborta gedirl\u0259r. \u0130ki o\u011flu olan ail\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcn\u00fcn q\u0131z olmas\u0131n\u0131, iki q\u0131z\u0131 olan ail\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcn\u00fcn o\u011flan olmas\u0131n\u0131 planla\u015fd\u0131r\u0131rlar. N\u00f6vb\u0259ti hamil\u0259lik g\u00f6zl\u0259dikl\u0259rinin \u0259ksi olduqda, cinsind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq selektiv abortlara gedilir.Patriarxal d\u00fc\u015f\u00fcnc\u0259li b\u0259zi ail\u0259l\u0259rd\u0259 cinsi diskriminasiyaya m\u0259ruz qalanlar \u0259sas\u0259n q\u0131zlar olur. Hamil\u0259likl\u0259rin ard\u0131c\u0131ll\u0131\u011f\u0131nda m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan f\u0259rql\u0259r d\u0259 bunu t\u0259sdiq edir.<br \/>\n\u0130lk hamil\u0259likl\u0259rd\u0259 abortlar\u0131n \u0259msal\u0131 1 %, ikincid\u0259 17 %, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcd\u0259 55 % v\u0259 sonrak\u0131 hamil\u0259likl\u0259rd\u0259 70 % olmas\u0131 buna s\u00fcbutdur.<\/p>\n<p><strong>&#8211; Niy\u0259 qad\u0131n art\u0131q ana b\u0259tnind\u0259n zorak\u0131l\u0131\u011fa m\u0259ruz qal\u0131r, sizc\u0259?<\/strong><\/p>\n<p><strong>P\u0259rvan\u0259 M\u0259mm\u0259dova:<\/strong><br \/>\n&#8211; D\u0259rin k\u00f6kl\u00fc m\u0259d\u0259niyy\u0259t normalar\u0131 \u0259n\u0259n\u0259vi gender rollar\u0131n\u0131 davam etdirir. (Deep culturally-rooted stereotypes)<\/p>\n<p><strong>R\u00f6v\u015f\u0259n Ba\u011f\u0131rov:<\/strong><br \/>\n&#8211; Qad\u0131n ona g\u00f6r\u0259 ana b\u0259tnind\u0259 zorak\u0131l\u0131\u011fa m\u0259ruz qal\u0131r ki, valideynl\u0259r ail\u0259 planla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 siyas\u0259tini d\u00fczg\u00fcn aparm\u0131rlar. Q\u0131z \u00f6vladlar\u0131na qar\u015f\u0131 m\u00fcnasib\u0259t h\u0259l\u0259 d\u0259 birm\u0259nal\u0131 deyil. Biz bu m\u00f6vzunu m\u00fczakir\u0259 etdiyimizverili\u015fd\u0259 d\u0259 dediyimiz kimi o\u011flan u\u015faqlar\u0131n\u0131 ona g\u00f6r\u0259 \u00e7ox ist\u0259yirl\u0259r ki, \u00f6zl\u0259rin\u0259 varis kimi g\u00f6r\u00fcrl\u0259r. Q\u0131z u\u015faqlar\u0131n\u0131 ba\u015fqa ail\u0259l\u0259r\u0259 k\u00f6\u00e7d\u00fcy\u00fc \u00fc\u00e7\u00fcn itirilmi\u015f hesab edirl\u0259r. Eyni zamanda valideynl\u0259r yar\u0131m\u00e7\u0131q qalm\u0131\u015f arzular\u0131n\u0131 o\u011flan u\u015faqlar\u0131 il\u0259 ger\u00e7\u0259kl\u0259\u015fdirm\u0259k ist\u0259yirl\u0259r. H\u0259m d\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrl\u0259r ki, qocalanda o\u011flan u\u015fa\u011f\u0131 qal\u0131b valideyn\u0259 baxacaq. Bu \u00fczd\u0259n o\u011flan u\u015fa\u011f\u0131na daha \u00e7ox \u00fcst\u00fcnl\u00fck verirl\u0259r. T\u0259bii ki, bu ke\u00e7mi\u015fd\u0259n g\u0259l\u0259n bir \u0259n\u0259n\u0259di v\u0259 do\u011fru deyil. Bu yana\u015fman\u0131, tendensiyan\u0131 art\u0131q d\u0259yi\u015fm\u0259k laz\u0131md\u0131.Cinsin he\u00e7 bir f\u0259rqi yoxdu. Ona qalsa, valideyn\u0259 el\u0259 \u0259n yax\u015f\u0131 q\u0131z \u00f6vlad\u0131 bax\u0131r. Y\u0259ni f\u0259rqi yoxdu q\u0131z, ya o\u011flan. \u018fsas odu ki, ail\u0259sin\u0259, c\u0259miyy\u0259tin\u0259, mill\u0259tin\u0259, d\u00f6vl\u0259tin\u0259 faydal\u0131 bir v\u0259t\u0259nda\u015f olsun.<\/p>\n<p><strong>Rauf M\u0259mm\u0259dov:<\/strong><br \/>\n&#8211; U\u015faqlar\u0131n say\u0131n\u0131n azald\u0131lmas\u0131na y\u00f6n\u0259l\u0259n ail\u0259 planla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 siyas\u0259tinin t\u0259tbiqi patriarxal c\u0259miyy\u0259tl\u0259rd\u0259 se\u00e7imin o\u011flanlar xeyrin\u0259 edilm\u0259sin\u0259 \u015f\u0259rait yarad\u0131r. Bu problemin h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn, patriarxal \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 gender b\u0259rab\u0259rliyi siyas\u0259tinin inki\u015faf etdirilm\u0259si vacibdir. Bununla yana\u015f\u0131, ail\u0259 planla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 siyas\u0259tinin ortadan qald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr\u00fck ki, selektiv abortlar\u0131n azalmas\u0131nda m\u00fcsb\u0259t n\u0259tic\u0259l\u0259ri olacaqd\u0131r. Lakin problemin fundamental h\u0259lli, sosial d\u00f6vl\u0259t prinsipl\u0259rinin inki\u015faf etdirilm\u0259sin\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r.\u018fhalinin sosial-iqtisadi durumunun yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131, pulsuz t\u0259hsilin geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259si, ail\u0259l\u0259rd\u0259 n\u0259silverm\u0259 \u0259msal\u0131n\u0131n artmas\u0131na v\u0259 bunun n\u0259tic\u0259si olaraq selektiv abortlar\u0131n azalmas\u0131na \u015f\u0259rait yaradacaq. Xalq\u0131n \u015f\u00fcurunda ke\u00e7mi\u015fd\u0259n g\u0259l\u0259n b\u0259zi z\u0259r\u0259rli stereotipl\u0259r selektiv abortlara \u015f\u0259rait yarad\u0131r. M\u0259s\u0259l\u0259n, &#8220;O\u011ful d\u00fc\u015fm\u0259n \u00e7\u0259p\u0259ridir&#8221;, &#8220;O\u011ful evin dir\u0259yidir, arxas\u0131d\u0131r&#8221; &#8220;q\u0131z y\u00fck\u00fc, duz y\u00fck\u00fc&#8221; kimi deyiml\u0259r \u0259n\u0259n\u0259vi olaraq sosial davran\u0131\u015f normalar\u0131na \u00e7evrilir. Bu stereotipl\u0259r m\u00fcasir c\u0259miyy\u0259tin maraq v\u0259 t\u0259l\u0259bl\u0259ri il\u0259 uzla\u015fm\u0131r. \u018fksin\u0259, onu geriy\u0259 at\u0131r. K\u0130V-d\u0259 v\u0259 t\u0259hsild\u0259 bu stereotipl\u0259rin z\u0259r\u0259rli olmas\u0131 elmi-f\u0259ls\u0259fi \u015f\u0259kild\u0259 izah olunmal\u0131d\u0131r. \u00c7\u00fcnki b\u0259zi ail\u0259l\u0259rd\u0259 u\u015faqlar bu stereotipl\u0259rl\u0259 b\u00f6y\u00fcy\u00fcrl\u0259r<\/p>\n<p><strong>&#8211; Qad\u0131n\u0131n rolunu c\u0259miyy\u0259td\u0259 nec\u0259 art\u0131rmaq olar?<\/strong><\/p>\n<p><strong>P\u0259rvan\u0259 M\u0259mm\u0259dova:<\/strong><br \/>\n-\u018fn birinci Az\u0259rbaycan qad\u0131n\u0131n\u0131n bu c\u0259miyy\u0259td\u0259 q\u0259bul olunan obraz\u0131 (perception) d\u0259yi\u015fm\u0259lidir &#8211; yaln\u0131z ANA v\u0259 ail\u0259 g\u00f6z\u0259t\u00e7isi kimi q\u0259bul olunmal\u0131 deyil. Qad\u0131nlar &#8211; ana, bac\u0131, q\u0131z v\u0259 h\u0259yat yolda\u015f\u0131 kimi \u0259n\u0259n\u0259y\u0259 ba\u011fl\u0131 rollara kilidl\u0259nm\u0259y\u0259 davam edir. Onlar ki\u015fil\u0259rd\u0259n arxada qalma\u011fa m\u0259cburdurlar v\u0259 \u00e7oxlar\u0131 \u00f6z f\u0259rdi istedadlar\u0131n\u0131 inki\u015faf etdir\u0259 bilmirl\u0259r. \u018fg\u0259r biz k\u0259ndli qad\u0131n haqq\u0131nda dan\u0131\u015f\u0131r\u0131qsa, yerl\u0259rd\u0259 u\u015faq bax\u00e7alar\u0131 v\u0259 ya u\u015faq inki\u015faf m\u0259rk\u0259zl\u0259rinin a\u00e7\u0131lmas\u0131 \u00e7ox \u00f6n\u0259mlidir. Qad\u0131n \u00f6z rolunu g\u00fcn \u0259rzind\u0259 ancaq u\u015faga baxmaqla deyil, \u00f6z potensial\u0131ndan istifad\u0259 edib arzulad\u0131\u011f\u0131 pe\u015f\u0259 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olaraq ke\u00e7ir\u0259bilsin. Qad\u0131n ictimai sah\u0259d\u0259 f\u0259rdi v\u0259 m\u00fcst\u0259qil aktyor kimi q\u0259bul olunmal\u0131d\u0131r. Bunu biz ancaq c\u0259miyy\u0259tin h\u0259r bir s\u0259viyy\u0259sind\u0259 (social, ictimai, iqtisadi, siyasi) s\u0259lahiyy\u0259tl\u0259ndirilm\u0259si yolu il\u0259 d\u0259yi\u015f\u0259 bil\u0259rik. S\u0259lahiyy\u0259tl\u0259ndirilm\u0259 dedikd\u0259, qad\u0131nlara h\u0259r formada d\u0259st\u0259k verilm\u0259si, onlar\u0131n maarifl\u0259ndirilm\u0259sinin art\u0131r\u0131lmas\u0131, \u00f6z h\u00fcquqlar\u0131 v\u0259 g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yat\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 laz\u0131mi m\u0259lumatlara &#8220;access&#8221; verilm\u0259sini n\u0259z\u0259rd\u0259 tuturam.<\/p>\n<p><strong>R\u00f6v\u015f\u0259n Ba\u011f\u0131rov:<\/strong><br \/>\n&#8211; Qad\u0131n\u0131n c\u0259miyy\u0259td\u0259 rolunu ilk n\u00f6vb\u0259d\u0259 ona t\u0259hsil verm\u0259kl\u0259, oxutmaqla art\u0131rmaq olar. G\u0259l\u0259c\u0259yin anas\u0131 oxuyarsa, h\u0259r hans\u0131sa bir sah\u0259d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc m\u00fctl\u0259q t\u0259sdiql\u0259y\u0259 bil\u0259r. Qad\u0131n evd\u0259 t\u0259kc\u0259 qabyuyan, paltaryuyan olmal\u0131 deyil. C\u0259miyy\u0259td\u0259 sosial i\u015fl\u0259rd\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan f\u0259rd olmal\u0131d\u0131. M\u00fcxt\u0259lif sah\u0259l\u0259rd\u0259 i\u015fl\u0259y\u0259r\u0259k \u00f6z\u00fcn\u00fc m\u00fctl\u0259q t\u0259sdiql\u0259m\u0259lidi.Sonra is\u0259 valideynl\u0259r maarifl\u0259ndirilm\u0259lidi. \u00c7\u00fcnki regionlarda h\u0259l\u0259 d\u0259 q\u0131z u\u015faqlar\u0131n\u0131 oxutmaq ist\u0259m\u0259y\u0259n valideynl\u0259r var. H\u0259l\u0259 d\u0259 &#8220;q\u0131z u\u015faqlar\u0131na t\u0259hsil verm\u0259k laz\u0131m deyil&#8221;, &#8220;q\u0131z hara, oxumaq hara&#8221;, &#8220;q\u0131z ev i\u015fl\u0259ri il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olsun&#8221;, &#8220;q\u0131za x\u0259rcl\u0259n\u0259n pul \u0259b\u0259sdi&#8221; fikirl\u0259\u015f\u0259n adamlar var. T\u0259bii ki, yanl\u0131\u015f yana\u015fmad\u0131 v\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f yolu yaln\u0131z t\u0259hsil v\u0259 maarifl\u0259nm\u0259di.<\/p>\n<p><strong>Rauf M\u0259mm\u0259dov:<\/strong><br \/>\n&#8211; Qad\u0131nlar\u0131n c\u0259miyy\u0259td\u0259 rolunu art\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn onlar\u0131n t\u0259hsil almas\u0131na, probleml\u0259rinin h\u0259ll olunmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fmaq laz\u0131md\u0131r. \u00c7\u00fcnki b\u0259zi ail\u0259l\u0259rd\u0259 q\u0131zlar\u0131n t\u0259hsil almas\u0131na diqq\u0259t yetirilmir. B\u0259zi ail\u0259l\u0259r q\u0131zlar\u0131 b\u0259z\u0259n icbari t\u0259hsild\u0259n ay\u0131raraq erk\u0259n ya\u015fda evl\u0259ndirir. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259 d\u00f6vl\u0259tin n\u0259zar\u0259tin\u0259 al\u0131nmal\u0131 v\u0259 ciddi \u00f6l\u00e7\u00fcl\u0259r g\u00f6t\u00fcrlm\u0259lidir. \u0130kincisi, c\u0259miyy\u0259td\u0259 qad\u0131n \u0259m\u0259yin\u0259 olan t\u0259l\u0259bi art\u0131rmaq v\u0259 onlar\u0131n sosial f\u0259aliyy\u0259td\u0259 diskriminasiya olunmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq laz\u0131md\u0131r. Qad\u0131nlar iqtisadi bax\u0131mdan n\u0259 q\u0259d\u0259r m\u00fcst\u0259qil olsalar, bir o q\u0259d\u0259r az diskriminasiyaya m\u0259ruz qalarlar. Bu is\u0259 \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259, selektiv abortlar\u0131n azalmas\u0131na t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259r.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>ARANTV.AZ Qaynarinfoya-ya istinad\u0259n\u00a0&#8220;Q\u0131z \u00f6vladlar\u0131na qar\u015f\u0131 ayr\u0131-se\u00e7kilikl\u0259 m\u00fcbariz\u0259&#8221; layih\u0259si \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 gender ekspertl\u0259ri il\u0259 m\u00fcsahib\u0259ni t\u0259qdim edir. &#8211; S\u00f6hb\u0259t\u0259 el\u0259 layih\u0259 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 haz\u0131rlanan \u0259s\u0259r haqq\u0131nda ba\u015flayaq. Bildiyimiz\u0259 g\u00f6r\u0259 bu kitab\u0131 Rauf b\u0259y yaz\u0131r. Kitab n\u0259d\u0259n b\u0259hs edir v\u0259 c\u0259miyy\u0259t\u0259, oxucuya hans\u0131 mesaj\u0131 \u00f6t\u00fcr\u00fcr? Rauf M\u0259mm\u0259dov: &#8211; Az\u0259rbaycanda v\u0259 dig\u0259r C\u0259nubi Qafqaz \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259, h\u0259m\u00e7inin, dig\u0259r d\u00fcnya \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 XX \u0259srin 80-ci ill\u0259rind\u0259n ba\u015flayaraq selektiv abortlar s\u00fcr\u0259tl\u0259 art\u0131b. \u00c7\u00fcnki h\u0259min d\u00f6vrd\u0259 art\u0131q USM (ultras\u0259s m\u00fcayin\u0259si) bu b\u00f6lg\u0259d\u0259 t\u0259tbiq olunma\u011fa ba\u015flay\u0131b. Bu bax\u0131mdan, USM-in meydana \u00e7\u0131xmas\u0131 \u0259halinin gender balans\u0131n\u0131n normal s\u0259viyy\u0259d\u0259n (100-107), qeyri-normal s\u0259viyy\u0259y\u0259 (100-118) qalxmas\u0131na&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":8390,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/678669.jpg",600,300,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/678669.jpg",600,300,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/678669.jpg",600,300,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/678669-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/678669-300x150.jpg",300,150,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/678669.jpg",600,300,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/678669.jpg",600,300,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/678669.jpg",600,300,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/678669-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2018\/08\/678669.jpg",600,300,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"ARANTV.AZ Qaynarinfoya-ya istinad\u0259n\u00a0&#8220;Q\u0131z \u00f6vladlar\u0131na qar\u015f\u0131 ayr\u0131-se\u00e7kilikl\u0259 m\u00fcbariz\u0259&#8221; layih\u0259si \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 gender ekspertl\u0259ri il\u0259 m\u00fcsahib\u0259ni t\u0259qdim edir. &#8211; S\u00f6hb\u0259t\u0259 el\u0259 layih\u0259 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 haz\u0131rlanan \u0259s\u0259r haqq\u0131nda ba\u015flayaq. Bildiyimiz\u0259 g\u00f6r\u0259 bu kitab\u0131 Rauf b\u0259y yaz\u0131r. Kitab n\u0259d\u0259n b\u0259hs edir v\u0259 c\u0259miyy\u0259t\u0259, oxucuya hans\u0131 mesaj\u0131 \u00f6t\u00fcr\u00fcr? Rauf M\u0259mm\u0259dov: &#8211; Az\u0259rbaycanda v\u0259 dig\u0259r C\u0259nubi Qafqaz \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259, h\u0259m\u00e7inin, dig\u0259r d\u00fcnya \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 XX&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8389"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8389"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8389\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/8390"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8389"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8389"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8389"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}