{"id":839729,"date":"2026-02-09T12:17:00","date_gmt":"2026-02-09T08:17:00","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=839729"},"modified":"2026-02-09T12:17:00","modified_gmt":"2026-02-09T08:17:00","slug":"az%c9%99rbaycanda-iiv-niy%c9%99-regionun-%c9%99n-asagi-s%c9%99viyy%c9%99sind%c9%99-qalir-s%c9%99hiyy%c9%99-nazirliyinin-mut%c9%99x%c9%99ssisind%c9%99n-aciqlama","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=839729","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycanda \u0130\u0130V niy\u0259 regionun \u0259n a\u015fa\u011f\u0131 s\u0259viyy\u0259sind\u0259 qal\u0131r? \u2013 S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyinin m\u00fct\u0259x\u0259ssisind\u0259n a\u00e7\u0131qlama"},"content":{"rendered":"<div class=\"text-content\" data-id=\"\" data-url=\"\">\n<div class=\"blog_text\">\n<p><strong>\u0130lk \u0130\u0130V hallar\u0131n\u0131n \u00f6lk\u0259mizd\u0259 qeyd\u0259 al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 tarixd\u0259n bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r infeksiyan\u0131n yay\u0131lma s\u00fcr\u0259ti regionda \u0259n a\u015fa\u011f\u0131 s\u0259viyy\u0259l\u0259rd\u0259n biri olaraq qal\u0131r. M\u00fcasir antiretrovirus m\u00fcalic\u0259 proqramlar\u0131, erk\u0259n diaqnostika, PrEP\/PEP kimi qabaqlay\u0131c\u0131 t\u0259dbirl\u0259r v\u0259 geni\u015f maarifl\u0259ndirm\u0259 i\u015fl\u0259ri say\u0259sind\u0259 minl\u0259rl\u0259 insan n\u0259zar\u0259t alt\u0131nda saxlan\u0131l\u0131r v\u0259 yoluxma riski minimuma endirilir.<\/strong><\/p>\n<p><strong>Musavat.com<\/strong>\u00a0x\u0259b\u0259r verir ki, S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi Respublika Q\u0130\u00c7S-l\u0259 M\u00fcbariz\u0259 M\u0259rk\u0259zinin Monitorinq v\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259 \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri G\u00fcnel Babayeva \u0130\u0130V-in n\u0259 oldu\u011fu, \u0259sas yoluxma yollar\u0131, qorunma \u00fcsullar\u0131, anadan u\u015fa\u011fa \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259nin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131, tibbi t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 stiqman\u0131n aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 kimi vacib m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirib.<\/p>\n<\/div>\n<div class=\"two_image\">\n<figure><img src=\"https:\/\/sehiyye.gov.az\/site\/assets\/files\/13418\/img_3815.jpg\" alt=\"\" \/><\/figure>\n<\/div>\n<div class=\"blog_text\">\n<p><strong>\u2013 G\u00fcnel xan\u0131m, ilk olaraq oxucular\u0131m\u0131z \u00fc\u00e7\u00fcn m\u0259lumat ver\u0259rdiz ki, \u0130\u0130V\/Q\u0130\u00c7S n\u0259dir v\u0259 yoluxman\u0131n \u0259sas m\u0259nb\u0259l\u0259ri hans\u0131lard\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p>\u2013 \u0130nsan \u0130mmun\u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 Virusu (\u0130\u0130V) \u2013 \u0130nsan orqanizmind\u0259 immun sistemin t\u0259dric\u0259n z\u0259ifl\u0259m\u0259si il\u0259 xarakteriz\u0259 olunan, m\u00fcalic\u0259 edil\u0259n m\u00fcxt\u0259lif a\u011f\u0131rla\u015fmalar v\u0259 yana\u015f\u0131 x\u0259st\u0259likl\u0259rin inki\u015faf\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xaran xroniki infeksion x\u0259st\u0259likdir. \u0130\u0130V viruslar\u0131n\u0131n yoluxmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 yaranan kliniki v\u0259ziyy\u0259t uzunm\u00fcdd\u0259tli gedi\u015f\u0259 v\u0259 ilkin m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rd\u0259 he\u00e7 bir kliniki simptomatika m\u00fc\u015fahid\u0259 olunmaya bil\u0259r.<\/p>\n<p>Qazan\u0131lm\u0131\u015f \u0130mmun\u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 Sindromu (Q\u0130\u00c7S) \u2013 \u0130\u0130V-infeksiyas\u0131n\u0131n terminal m\u0259rh\u0259l\u0259sini t\u0259\u015fkil edir. Bu m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 immun sisteminin \u0259sas h\u00fcceyr\u0259l\u0259ri olan CD4-limfositl\u0259rin s\u0259viyy\u0259si k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 azal\u0131r. N\u0259tic\u0259d\u0259, orqanizmd\u0259 \u00e7oxsayl\u0131 opportunistik infeksiyalar v\u0259r\u0259m, pnevmoniyalar, g\u00f6b\u0259l\u0259k m\u0259n\u015f\u0259li x\u0259st\u0259likl\u0259r v\u0259 s.) v\u0259 qeyri-infeksion patologiyalar (b\u0259dxass\u0259li \u015fi\u015fl\u0259r, m\u0259rk\u0259zi sinir sisteminin z\u0259d\u0259l\u0259nm\u0259si v\u0259 s.) meydana \u00e7\u0131x\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130nsan\u0131n \u0130mmun\u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 Virusu (\u0130\u0130V) il\u0259 t\u00f6r\u0259dil\u0259n x\u0259st\u0259liyin \u0259sas m\u0259nb\u0259yi, x\u0259st\u0259liyin ist\u0259nil\u0259n m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 virusla ya\u015fayan insand\u0131r. Yoluxduruculuq x\u00fcsusil\u0259 virusun orqanizmd\u0259 y\u00fcks\u0259k konsentrasiyada oldu\u011fu d\u00f6vrl\u0259rd\u0259 \u2013 y\u0259ni infeksiyan\u0131n erk\u0259n (ilkin klinik \u0259lam\u0259tl\u0259rin g\u00f6r\u00fcnd\u00fcy\u00fc) v\u0259 gecikmi\u015f m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259 daha y\u00fcks\u0259k olur. \u0130\u0130V insan orqanizmind\u0259 m\u00fcxt\u0259lif immun v\u0259 qeyri-immun h\u00fcceyr\u0259l\u0259rd\u0259 lokalizasiya olunur. Virus bu h\u00fcceyr\u0259l\u0259r\u0259 daxil olduqdan sonra onlar\u0131n genetik material\u0131na inteqrasiya ed\u0259r\u0259k latent (gizli) v\u0259ziyy\u0259td\u0259 uzun m\u00fcdd\u0259t f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r. Bu m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 yoluxmu\u015f \u015f\u0259xsl\u0259rd\u0259 klinik \u0259lam\u0259tl\u0259r m\u00fc\u015fahid\u0259 olunmaya bil\u0259r, lakin onlar virusun aktiv da\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 olaraq ba\u015fqalar\u0131n\u0131 yoluxdurma potensial\u0131na sahib olurlar. Bu x\u00fcsusiyy\u0259t, \u0130\u0130V-in yay\u0131lmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131nda profilaktik t\u0259dbirl\u0259rin v\u0259 m\u00fcnt\u0259z\u0259m skrininq proqramlar\u0131n\u0131n \u0259h\u0259miyy\u0259tini bir daha vur\u011fulay\u0131r. M\u0259hz bu s\u0259b\u0259bd\u0259n \u0130\u0130V\/Q\u0130\u00c7S-l\u0259 m\u00fcbariz\u0259nin \u0259sas m\u0259qs\u0259dl\u0259rind\u0259n biri \u2013 yoluxman\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131, erk\u0259n diaqnostika v\u0259 profilaktik t\u0259dbirl\u0259rin geni\u015fl\u0259ndirilm\u0259sidir. Erk\u0259n a\u015fkarlama v\u0259 m\u00fcalic\u0259y\u0259 c\u0259lb olunma h\u0259m \u015f\u0259xsin sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n\u0131 qoruyur, h\u0259m d\u0259 c\u0259miyy\u0259t daxilind\u0259 infeksiyan\u0131n yay\u0131lma riskini azald\u0131r.<\/p>\n<p><strong>\u2013 Az\u0259rbaycanda \u0130\u0130V\/Q\u0130\u00c7S-in epidemioloji v\u0259ziyy\u0259tini nec\u0259 d\u0259y\u0259rl\u0259ndir\u0259rdiniz?<\/strong><\/p>\n<p>\u2013 \u0130lk \u00f6nc\u0259 qeyd etm\u0259k ist\u0259rdim ki, Az\u0259rbaycanda ilk \u0130\u0130V-\u0259 yoluxmu\u015f \u015f\u0259xs 1987-ci ild\u0259 a\u015fkarlan\u0131b. \u00dcmumilikd\u0259, 1987-ci ild\u0259n 2025-ci ilin ikinci r\u00fcb\u00fcn\u00fcn sonunad\u0259k, 11554\u00a0n\u0259f\u0259r Az\u0259rbaycan v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131 S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi Respublika Q\u0130\u00c7S-l\u0259 M\u00fcbariz\u0259 M\u0259rk\u0259zind\u0259 r\u0259smi qeydiyyatdad\u0131r. Onlardan 70%-i ki\u015fil\u0259r, 30%-i is\u0259 qad\u0131nlard\u0131r. X\u00fcsusil\u0259 vur\u011fulamaq ist\u0259rdim ki, \u0130\u0130V-\u0259 yoluxmaya y\u00fcks\u0259k meylli risk qruplar\u0131, h\u0259m\u00e7inin \u00fcmumi \u0259hali aras\u0131nda m\u0259qs\u0259dy\u00f6nl\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 icra olunan v\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n m\u00fcxt\u0259lif istiqam\u0259tli \u0259ksepidemik v\u0259 profilaktik t\u0259dbirl\u0259rin n\u0259tic\u0259sidir ki, Az\u0259rbaycan, \u015e\u0259rqi Avropa v\u0259 M\u0259rk\u0259zi Asiya regionuna daxil olan \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda \u0130\u0130V-in yay\u0131lma g\u00f6st\u0259ricisi \u0259n a\u015fa\u011f\u0131 olan \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259ndir. \u0130nsan \u0130mmun\u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 Virusuna (\u0130\u0130V) qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 d\u00f6vl\u0259timizin s\u0259hiyy\u0259 siyas\u0259tind\u0259 m\u00fch\u00fcm yer tutur v\u0259 bu sah\u0259d\u0259 apar\u0131lan f\u0259aliyy\u0259tl\u0259r bir ne\u00e7\u0259 \u0259sas istiqam\u0259t \u00fczr\u0259 sistemli \u015f\u0259kild\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilir.<\/p>\n<p>\u00d6lk\u0259d\u0259 2006-c\u0131 ild\u0259n etibar\u0259n t\u0259tbiq edil\u0259n antiretrovirus m\u00fcalic\u0259 proqram\u0131 \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 haz\u0131rda on mind\u0259n \u00e7ox \u0130\u0130V-l\u0259 ya\u015fayan \u015f\u0259xs daimi n\u0259zar\u0259t v\u0259 m\u00fcalic\u0259 alt\u0131ndad\u0131r. \u0130\u0130V-l\u0259 ya\u015fayan \u015f\u0259xsl\u0259r\u0259 t\u0259tbiq edil\u0259n antiretrovrial m\u00fcalic\u0259 infeksiyan\u0131n inki\u015faf\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaqla yana\u015f\u0131, yoluxduruculu\u011fun azalmas\u0131na da s\u0259b\u0259b olur, bel\u0259 ki, m\u00fcalic\u0259d\u0259 olan \u0130\u0130V-l\u0259 ya\u015fayanlarda virusun s\u0259viyy\u0259si qanda m\u00fc\u0259yy\u0259n olunmayan s\u0259viyy\u0259y\u0259d\u0259k endiyi \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130\u0130V-in yoluxmu\u015f \u015f\u0259xsl\u0259rd\u0259n ba\u015fqalar\u0131na \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259 riski minimuma enir.<\/p>\n<p><strong>\u2013 \u0130\u0130V-infeksiyas\u0131ndan qorunmaq \u00fc\u00e7\u00fcn hans\u0131 profilaktik t\u0259dbirl\u0259r daha vacibdir?<\/strong><\/p>\n<p>\u2013 Profilaktika h\u0259m f\u0259rdi, h\u0259m d\u0259 ictimai s\u0259hiyy\u0259 bax\u0131m\u0131ndan olduqca m\u00fch\u00fcmd\u00fcr. \u018fsas istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259n biri t\u0259hl\u00fck\u0259siz davran\u0131\u015flar\u0131n t\u0259\u015fviqidir. Qoruyucu vasit\u0259l\u0259rd\u0259n, d\u00fczg\u00fcn v\u0259 davaml\u0131 istifad\u0259, riskli davran\u0131\u015flardan \u00e7\u0259kinm\u0259k v\u0259 sa\u011flam h\u0259yat t\u0259rzin\u0259 riay\u0259t \u0130\u0130V-d\u0259n qorunman\u0131n \u0259n effektiv \u00fcsullar\u0131ndand\u0131r.<\/p>\n<p>G\u0259ncl\u0259r v\u0259 yeniyetm\u0259l\u0259r aras\u0131nda maarifl\u0259ndirm\u0259 proqramlar\u0131n\u0131n g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si, onlar ars\u0131nda \u0130\u0130V\/Q\u0130\u00c7S bar\u0259d\u0259 m\u0259lumatl\u0131l\u0131\u011f\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 \u0130\u0130V-\u0259 yoluxma riskinin azald\u0131lmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r. Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259, S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi Respublika Q\u0130\u00c7S-l\u0259 M\u00fcbariz\u0259 M\u0259rk\u0259zi t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259r t\u0259hsil ili \u0259rzind\u0259 Bak\u0131 v\u0259 regionlarda t\u0259\u015fkil olunmaqla, 100-d\u0259n art\u0131q orta, orta ixtisas v\u0259 ali t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 m\u00fc\u0259llim-\u015fagird hey\u0259ti \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259liml\u0259r t\u0259\u015fkil olunur, maarifl\u0259ndirici buklet, \u00e7ap v\u0259saitl\u0259ri paylan\u0131l\u0131r. H\u0259m\u00e7inin g\u0259ncl\u0259r aras\u0131nda ke\u00e7iril\u0259n t\u0259dbirl\u0259rd\u0259 m\u00fcayin\u0259 aksiyalar\u0131 da t\u0259\u015fkil olunur.<\/p>\n<p><strong>\u2013 Tibbi prosedurlar zaman\u0131 yoluxman\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131 nec\u0259 al\u0131n\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p>\u2013 \u0130\u0130V-in parenteral yolla yoluxmas\u0131n\u0131 n\u0259z\u0259r\u0259 alaraq, x\u00fcsusil\u0259 tibbi prosedur v\u0259 manipulyasiyalar zaman\u0131 bir d\u0259f\u0259lik v\u0259 steril tibbi avadanl\u0131qlardan istifad\u0259 t\u00f6vsiy\u0259 olunur.<\/p>\n<p>Tibb m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 qan, c\u0259rrahiyy\u0259, ginekoloji, stomatoloji v\u0259 s. tibbi m\u00fcdaxil\u0259l\u0259r zaman\u0131 tibb i\u015f\u00e7il\u0259rinin universal ehtiyat t\u0259dbirl\u0259rin\u0259 riay\u0259t etm\u0259si m\u00fctl\u0259qdir. Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259, S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi Respublika Q\u0130\u00c7S-l\u0259 M\u00fcbariz\u0259 M\u0259rk\u0259zi t\u0259r\u0259find\u0259n \u00f6lk\u0259d\u0259 f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n d\u00f6vl\u0259t v\u0259 \u00f6z\u0259l tibb m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 \u00e7al\u0131\u015fan tibb i\u015f\u00e7il\u0259ri aras\u0131nda silsil\u0259 t\u0259liml\u0259r ke\u00e7irilir. H\u0259m\u00e7inin, RQMM t\u0259r\u0259find\u0259n \u201cTibb m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rind\u0259 \u0130\u0130V infeksiyas\u0131n\u0131n profilaktikas\u0131na aid universal t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik qaydalar\u0131\u201d \u00e7ap olunaraq, tibb i\u015f\u00e7il\u0259ri aras\u0131nda paylan\u0131l\u0131b.<\/p>\n<p>H\u0259m\u00e7inin, g\u00f6z\u0259llik salonlar\u0131, tatuaj v\u0259 pirsinq xidm\u0259tl\u0259ri g\u00f6st\u0259r\u0259n m\u0259kanlarda gigiyena normalar\u0131na ciddi \u015f\u0259kild\u0259 \u0259m\u0259l olunmas\u0131 \u0130\u0130V-in \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alma\u011fa y\u00f6n\u0259lmi\u015f profilaktik t\u0259dbirl\u0259rd\u0259n hesab olunur.<\/p>\n<p><strong>\u2013 \u0130\u0130V-in anadan u\u015fa\u011fa \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn hans\u0131 t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u00fcr?<\/strong><\/p>\n<p>\u2013 \u0130\u0130V-\u0259 yoluxma yollar\u0131ndan biri d\u0259 anadan u\u015fa\u011fa \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259 yolu oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn, hamil\u0259 qad\u0131nlar\u0131n \u0130\u0130V-\u0259 m\u00fcayin\u0259 olunmalar\u0131 m\u00fctl\u0259qdir. \u0130\u0130V-pozitiv qad\u0131nlar d\u0259rhal antiretrovirus m\u00fcalic\u0259y\u0259 c\u0259lb olunmal\u0131, m\u00fcalic\u0259y\u0259 y\u00fcks\u0259k sadiqlik g\u00f6st\u0259rm\u0259lidirl\u0259r. H\u0259m\u00e7inin do\u011fu\u015f zaman\u0131 keys\u0259riyy\u0259 \u0259m\u0259liyyat\u0131na \u00fcst\u00fcnl\u00fck verilm\u0259si t\u00f6vsiy\u0259 olunur. Anadan u\u015fa\u011fa \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259nin profilaktikas\u0131na h\u0259m\u00e7inin yenido\u011fulmu\u015flar\u0131n profilaktikas\u0131 da daxildir. \u0130\u0130V-in anadan u\u015fa\u011fa \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 m\u0259rk\u0259zin pediatr\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n yenido\u011fulmu\u015fa 28 g\u00fcnl\u00fck profilaktika t\u0259yin olunur v\u0259 S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi Respublika Q\u0130\u00c7S-l\u0259 M\u00fcbariz\u0259 M\u0259rk\u0259zi t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259min olunur. Art\u0131q uzun ill\u0259rdir \u00f6lk\u0259d\u0259 u\u011furlu \u015f\u0259kild\u0259 anadan u\u015fa\u011fa \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259nin profilaktikas\u0131 h\u0259yata ke\u00e7irilir.<\/p>\n<p><strong>\u2013 K\u00f6n\u00fcll\u00fc m\u00fcayin\u0259 v\u0259 m\u0259sl\u0259h\u0259t xidm\u0259tl\u0259ri nec\u0259 t\u0259\u015fkil olunur?<\/strong><\/p>\n<p>\u2013 \u0130\u0130V-\u0259 qar\u015f\u0131 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n profilaktik t\u0259dbirl\u0259r yaln\u0131z risk qruplar\u0131 aras\u0131nda deyil, h\u0259m\u00e7inin \u00fcmumi \u0259hali aras\u0131nda da \u0130\u0130V-l\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259lumatl\u0131l\u0131\u011f\u0131n y\u00fcks\u0259lm\u0259sin\u0259, \u0130\u0130V-\u0259 testl\u0259\u015fm\u0259nin \u0259hat\u0259 dair\u0259sinin geni\u015fl\u0259nm\u0259sin\u0259, \u0130\u0130V-\u0259 yoluxmu\u015f \u015f\u0259xsl\u0259rin erk\u0259n m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 a\u015fkarlanmas\u0131na v\u0259 m\u00fcalic\u0259 proqram\u0131na c\u0259lb olunmas\u0131na xidm\u0259t edir. \u0130\u0130V-\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u00fcayin\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcnt\u0259z\u0259m yoxlan\u0131\u015flar, x\u00fcsusil\u0259 risk qruplar\u0131nda olan \u015f\u0259xsl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn t\u00f6vsiy\u0259 olunur. Risk qruplar\u0131 aras\u0131nda \u0130\u0130V-\u0259 testl\u0259\u015fm\u0259nin \u0259l\u00e7atanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi Respublika Q\u0130\u00c7S-l\u0259 M\u00fcbariz\u0259 M\u0259rk\u0259zi t\u0259r\u0259find\u0259n stasionar v\u0259 mobil k\u00f6n\u00fcll\u00fc m\u00fcayin\u0259 m\u0259nt\u0259q\u0259l\u0259rind\u0259 \u0130\u0130V-\u0259 testl\u0259\u015fm\u0259l\u0259r h\u0259yata ke\u00e7irilir.<\/p>\n<p><strong>\u2013 PrEP v\u0259 PEP proqramlar\u0131 bar\u0259d\u0259 n\u0259 dey\u0259 bil\u0259rsiniz?<\/strong><\/p>\n<p>\u2013 \u0130\u0130V-\u0259 yoluxman\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 al\u0131nmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 PrEP (T\u0259masdan \u00f6nc\u0259 profilaktika) v\u0259 PEP (T\u0259masdan sonra Profilaktika) proqramlar\u0131 icra olunur.<\/p>\n<p>PrEP (T\u0259masdan \u00f6nc\u0259 profilaktika) \u2014 \u0130\u0130V-\u0259 yoluxma riski y\u00fcks\u0259k olan, lakin virusla yoluxmam\u0131\u015f \u015f\u0259xsl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn n\u0259z\u0259rd\u0259 tutulmu\u015f qabaqlay\u0131c\u0131 profilaktik yana\u015fmad\u0131r. Bu yana\u015fma, yoluxma riski da\u015f\u0131yan \u0259hali qruplar\u0131nda t\u0259tbiq edilm\u0259kl\u0259 h\u0259m f\u0259rdi sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n qorunmas\u0131na, h\u0259m d\u0259 virusun yay\u0131lmas\u0131n\u0131n m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na t\u00f6hf\u0259 verir.<\/p>\n<p>PEP (T\u0259masdan Sonra Profilaktika) &#8211; \u0130\u0130V-l\u0259 t\u0259masdan sonra virusun orqanizmd\u0259 inki\u015faf\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 al\u0131nmas\u0131 m\u0259qs\u0259dil\u0259 t\u0259tbiq olunan t\u0259cili tibbi profilaktik t\u0259dbirdir. Bu yana\u015fma, virusla m\u00fcmk\u00fcn t\u0259masdan sonra 72 saat \u0259rzind\u0259 ba\u015flanmal\u0131 v\u0259 28 g\u00fcn \u0259rzind\u0259 davam etdirilm\u0259lidir.<\/p>\n<p>Bu t\u0259dbirl\u0259rin kompleks \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259tbiqi \u0130\u0130V infeksiyas\u0131n\u0131n yay\u0131lma s\u00fcr\u0259tini azaltmaqla yana\u015f\u0131, \u0130\u0130V-l\u0259 ya\u015fayan insanlar\u0131n h\u0259yat keyfiyy\u0259tinin yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131na da t\u00f6hf\u0259 verir. Profilaktika sah\u0259sind\u0259 milli strategiyalar\u0131n g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si v\u0259 beyn\u0259lxalq t\u0259cr\u00fcb\u0259d\u0259n yararlanma m\u00fcasir s\u0259hiyy\u0259 siyas\u0259tinin vacib istiqam\u0259tl\u0259rind\u0259ndir.<\/p>\n<p><strong>\u2013 Maarifl\u0259ndirm\u0259 v\u0259 ictimai m\u0259lumatland\u0131rma sah\u0259sind\u0259 hans\u0131 i\u015fl\u0259r g\u00f6r\u00fcl\u00fcr?<\/strong><\/p>\n<p>\u2013 \u0130\u0130V\/Q\u0130\u00c7S-l\u0259 m\u00fcbariz\u0259nin \u0259sas istiqam\u0259ti \u0259halinin \u0130\u0130V infeksiyas\u0131, yoluxma yollar\u0131 v\u0259 qorunma t\u0259dbirl\u0259ri bar\u0259d\u0259 bilikl\u0259rinin art\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn maarifl\u0259nm\u0259sidir. Bu istiqam\u0259t x\u00fcsusil\u0259 S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi RQMM-in \u0130\u0130V\/Q\u0130\u00c7S-l\u0259 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 \u0259sas f\u0259aliyy\u0259t sah\u0259sini t\u0259\u015fkil edir. S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi RQMM-in t\u0259lim komandas\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u00fcmumi \u0259hali, \u015fagird v\u0259 t\u0259l\u0259b\u0259 hey\u0259ti aras\u0131nda, h\u0259m\u00e7inin risk qruplar\u0131 v\u0259 tibb i\u015f\u00e7il\u0259ri aras\u0131nda silsil\u0259 t\u0259liml\u0259r ke\u00e7irilir, m\u00fcayin\u0259 aksiyalar\u0131 t\u0259\u015fkil olunur, \u0259hali aras\u0131nda maarifl\u0259ndirici bukletl\u0259r paylan\u0131l\u0131r. H\u0259m\u00e7inin, media v\u0259 sosial platformalar vasit\u0259sil\u0259 davaml\u0131 maarifl\u0259ndirm\u0259 i\u015fi apar\u0131l\u0131r.<br \/>\nStiqma v\u0259 diskriminasiyan\u0131n aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 da profilaktikan\u0131n m\u00fch\u00fcm hiss\u0259sidir. Bu m\u0259qs\u0259dl\u0259 M\u0259rk\u0259zin psixoloqlar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n h\u0259m qeydiyyatda olan pasiyentl\u0259r v\u0259 onlar\u0131n ail\u0259 \u00fczvl\u0259ri, h\u0259m d\u0259 \u00fcmumi \u0259hali aras\u0131nda davaml\u0131 maarifl\u0259ndirici i\u015fl\u0259r apar\u0131l\u0131r, psixoloji konsultasiyalar icra olunur.<\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<div><\/div>\n<div><\/div>\n<div class=\"inner-social-box\">\n<div class=\"subs-in-social subs-whatsapp\"><\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130lk \u0130\u0130V hallar\u0131n\u0131n \u00f6lk\u0259mizd\u0259 qeyd\u0259 al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 tarixd\u0259n bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r infeksiyan\u0131n yay\u0131lma s\u00fcr\u0259ti regionda \u0259n a\u015fa\u011f\u0131 s\u0259viyy\u0259l\u0259rd\u0259n biri olaraq qal\u0131r. M\u00fcasir antiretrovirus m\u00fcalic\u0259 proqramlar\u0131, erk\u0259n diaqnostika, PrEP\/PEP kimi qabaqlay\u0131c\u0131 t\u0259dbirl\u0259r v\u0259 geni\u015f maarifl\u0259ndirm\u0259 i\u015fl\u0259ri say\u0259sind\u0259 minl\u0259rl\u0259 insan n\u0259zar\u0259t alt\u0131nda saxlan\u0131l\u0131r v\u0259 yoluxma riski minimuma endirilir. Musavat.com\u00a0x\u0259b\u0259r verir ki, S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi Respublika Q\u0130\u00c7S-l\u0259 M\u00fcbariz\u0259 M\u0259rk\u0259zinin Monitorinq v\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259 \u015f\u00f6b\u0259sinin m\u00fcdiri G\u00fcnel Babayeva \u0130\u0130V-in n\u0259 oldu\u011fu, \u0259sas yoluxma yollar\u0131, qorunma \u00fcsullar\u0131, anadan u\u015fa\u011fa \u00f6t\u00fcr\u00fclm\u0259nin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131, tibbi t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 stiqman\u0131n aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 kimi vacib m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 ayd\u0131nl\u0131q g\u0259tirib. \u2013 G\u00fcnel xan\u0131m, ilk olaraq&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":839730,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/90df2384e2c834abeebd783e034c4f93.jpg",870,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/90df2384e2c834abeebd783e034c4f93.jpg",870,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/90df2384e2c834abeebd783e034c4f93.jpg",870,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/90df2384e2c834abeebd783e034c4f93-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/90df2384e2c834abeebd783e034c4f93-635x365.jpg",635,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/90df2384e2c834abeebd783e034c4f93-840x483.jpg",640,368,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/90df2384e2c834abeebd783e034c4f93.jpg",870,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/90df2384e2c834abeebd783e034c4f93.jpg",870,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/90df2384e2c834abeebd783e034c4f93-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/90df2384e2c834abeebd783e034c4f93.jpg",870,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"\u0130lk \u0130\u0130V hallar\u0131n\u0131n \u00f6lk\u0259mizd\u0259 qeyd\u0259 al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 tarixd\u0259n bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r infeksiyan\u0131n yay\u0131lma s\u00fcr\u0259ti regionda \u0259n a\u015fa\u011f\u0131 s\u0259viyy\u0259l\u0259rd\u0259n biri olaraq qal\u0131r. M\u00fcasir antiretrovirus m\u00fcalic\u0259 proqramlar\u0131, erk\u0259n diaqnostika, PrEP\/PEP kimi qabaqlay\u0131c\u0131 t\u0259dbirl\u0259r v\u0259 geni\u015f maarifl\u0259ndirm\u0259 i\u015fl\u0259ri say\u0259sind\u0259 minl\u0259rl\u0259 insan n\u0259zar\u0259t alt\u0131nda saxlan\u0131l\u0131r v\u0259 yoluxma riski minimuma endirilir. Musavat.com\u00a0x\u0259b\u0259r verir ki, S\u0259hiyy\u0259 Nazirliyi Respublika Q\u0130\u00c7S-l\u0259 M\u00fcbariz\u0259 M\u0259rk\u0259zinin Monitorinq&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/839729"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=839729"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/839729\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":839731,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/839729\/revisions\/839731"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/839730"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=839729"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=839729"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=839729"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}