{"id":840665,"date":"2026-02-17T21:09:57","date_gmt":"2026-02-17T17:09:57","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=840665"},"modified":"2026-02-17T21:09:57","modified_gmt":"2026-02-17T17:09:57","slug":"sirin-ickil%c9%99r%c9%99-alud%c9%99cilik-psixi-saglamliga-nec%c9%99-t%c9%99sir-edir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=840665","title":{"rendered":"\u015eirin i\u00e7kil\u0259r\u0259 alud\u0259\u00e7ilik psixi sa\u011flaml\u0131\u011fa nec\u0259 t\u0259sir edir?"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>Yeniyetm\u0259l\u0259r emosional rahatlama v\u0259 ya q\u0131sam\u00fcdd\u0259tli \u201cm\u00fckafat\u201d hissi \u0259ld\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn daha \u00e7ox \u015firin i\u00e7kil\u0259r\u0259 \u00fcz tuturlar<\/strong><\/em><\/p>\n<p>Son ill\u0259rd\u0259 y\u00fcks\u0259k \u015f\u0259k\u0259r t\u0259rkibli i\u00e7kil\u0259rin insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na t\u0259siri il\u0259 ba\u011fl\u0131 apar\u0131lan ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n say\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259 art\u0131r. \u018fvv\u0259ll\u0259r \u0259sas diqq\u0259t bu m\u0259hsullar\u0131n piyl\u0259nm\u0259, 2-ci tip diabet v\u0259 \u00fcr\u0259k-damar x\u0259st\u0259likl\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259lirdis\u0259, elmi m\u00fczakir\u0259l\u0259r psixi sa\u011flaml\u0131q aspektini d\u0259 \u0259hat\u0259 edir. X\u00fcsusil\u0259 yeniyetm\u0259l\u0259r aras\u0131nda qazl\u0131 i\u00e7kil\u0259r, enerji i\u00e7kil\u0259ri, \u015firinl\u0259\u015fdirilmi\u015f \u015fir\u0259l\u0259r v\u0259 \u015f\u0259k\u0259r \u0259lav\u0259 edilmi\u015f dig\u0259r i\u00e7kil\u0259rin geni\u015f yay\u0131lmas\u0131 bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 daha ciddi yana\u015fman\u0131 z\u0259ruri edir.<\/p>\n<p>B\u00f6y\u00fck Britaniyada f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n Bournemouth University t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n apar\u0131lan geni\u015f icmal y\u00fcks\u0259k \u015f\u0259k\u0259rli i\u00e7kil\u0259rin z\u0259r\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 yeni v\u0259 diqq\u0259t\u00e7\u0259k\u0259n n\u0259tic\u0259l\u0259r ortaya qoyur. Aliml\u0259r \u0259vv\u0259ll\u0259r d\u0259rc edilmi\u015f bir s\u0131ra elmi ara\u015fd\u0131rmalar\u0131 sistemli \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259hlil ed\u0259r\u0259k bel\u0259 q\u0259na\u0259t\u0259 g\u0259libl\u0259r ki, \u015firin i\u00e7kil\u0259rin m\u00fcnt\u0259z\u0259m istehlak\u0131 yeniyetm\u0259l\u0259rd\u0259 narahatl\u0131q simptomlar\u0131n\u0131n artmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259li ola bil\u0259r. \u0130cmal\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259ri &#8220;Journal of Human Nutrition and Dietetics&#8221; jurnal\u0131nda d\u0259rc olunub v\u0259 bu istiqam\u0259td\u0259 apar\u0131lan elmi m\u00fczakir\u0259l\u0259r\u0259 yeni impuls verib.<\/p>\n<p><strong>Dopamin qidas\u0131: M\u00fcv\u0259qq\u0259ti l\u0259zz\u0259t, uzunm\u00fcdd\u0259tli risk<\/strong><\/p>\n<p>T\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar g\u0259ncl\u0259rin qidalanma v\u0259rdi\u015fl\u0259rinin v\u0259 psixi v\u0259ziyy\u0259tinin paralel \u015f\u0259kild\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirildiyi \u00e7oxsayl\u0131 i\u015fl\u0259ri ara\u015fd\u0131r\u0131blar. S\u00f6hb\u0259t qazl\u0131 v\u0259 enerji i\u00e7kil\u0259rind\u0259n, \u015firin \u015fir\u0259l\u0259rd\u0259n, siroplardan, \u015f\u0259k\u0259r \u0259lav\u0259 edilmi\u015f \u00e7ay v\u0259 q\u0259hv\u0259d\u0259n, h\u0259m\u00e7inin \u0259tirli s\u00fcdd\u0259n gedir. Bu m\u0259hsullar\u0131n ortaq x\u00fcsusiyy\u0259ti y\u00fcks\u0259k \u015f\u0259k\u0259r t\u0259rkibin\u0259 malik olmalar\u0131 v\u0259 qida d\u0259y\u0259rinin a\u015fa\u011f\u0131 s\u0259viyy\u0259d\u0259 olmas\u0131d\u0131r. T\u0259hlil edil\u0259n b\u00fct\u00fcn t\u0259dqiqatlarda bel\u0259 i\u00e7kil\u0259rin y\u00fcks\u0259k istehlak\u0131 il\u0259 daha ayd\u0131n ifad\u0259 olunan narahatl\u0131q simptomlar\u0131 aras\u0131nda sabit statistik \u0259laq\u0259 m\u00fc\u015fahid\u0259 edilib.<\/p>\n<p>Y\u00fcks\u0259k \u015f\u0259k\u0259rli i\u00e7kil\u0259rin z\u0259r\u0259ri yaln\u0131z psixi sa\u011flaml\u0131qla m\u0259hdudla\u015fm\u0131r. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r bildirirl\u0259r ki, bu m\u0259hsullar\u0131n davaml\u0131 q\u0259bulu qanda ql\u00fckoza s\u0259viyy\u0259sinin k\u0259skin d\u0259yi\u015fm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olur. Ql\u00fckozan\u0131n s\u00fcr\u0259tli y\u00fcks\u0259li\u015fi q\u0131sam\u00fcdd\u0259tli enerji art\u0131m\u0131 yaratsa da, ard\u0131nca g\u0259l\u0259n k\u0259skin enm\u0259 hals\u0131zl\u0131q, \u0259s\u0259bilik v\u0259 diqq\u0259t pozuntusu il\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t olunur. Bu dal\u011falanmalar x\u00fcsusil\u0259 yeniyetm\u0259lik d\u00f6vr\u00fcnd\u0259, y\u0259ni hormonal v\u0259 nevroloji d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rin intensiv oldu\u011fu m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 daha g\u00fccl\u00fc t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>Bundan \u0259lav\u0259, enerji i\u00e7kil\u0259rinin t\u0259rkibind\u0259 olan kofein v\u0259 dig\u0259r stimulla\u015fd\u0131r\u0131c\u0131 madd\u0259l\u0259r d\u0259 risk faktorudur. \u015e\u0259k\u0259r v\u0259 kofeinin birlikd\u0259 q\u0259bulu \u00fcr\u0259k d\u00f6y\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fcn artmas\u0131na, yuxu rejiminin pozulmas\u0131na v\u0259 emosional g\u0259rginliyin y\u00fcks\u0259lm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r. Yuxu \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 is\u0259 art\u0131q s\u00fcbut olunmu\u015f \u015f\u0259kild\u0259 narahatl\u0131q v\u0259 depressiv \u0259lam\u0259tl\u0259rin g\u00fccl\u0259nm\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirilir.<\/p>\n<p><strong>G\u00fcnd\u0259lik rasionda g\u00f6r\u00fcnm\u0259y\u0259n &#8220;d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259r&#8221;<\/strong><\/p>\n<p>Ara\u015fd\u0131rmada vur\u011fulan\u0131r ki, m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan \u0259laq\u0259 birba\u015fa s\u0259b\u0259b-n\u0259tic\u0259 m\u00fcnasib\u0259tini tam s\u00fcbut etmir. Y\u0259ni, \u015f\u0259k\u0259rin m\u00fctl\u0259q \u015f\u0259kild\u0259 narahatl\u0131q pozuntusuna s\u0259b\u0259b oldu\u011fu iddia edilmir. \u018fks ssenari d\u0259 m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Art\u0131q narahatl\u0131q ya\u015fayan yeniyetm\u0259l\u0259r emosional rahatlama v\u0259 ya q\u0131sam\u00fcdd\u0259tli \u201cm\u00fckafat\u201d hissi \u0259ld\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn daha \u00e7ox \u015firin i\u00e7kil\u0259r\u0259 \u00fcz tuturlar. \u015e\u0259k\u0259r beyind\u0259 dopamin ifraz\u0131n\u0131 art\u0131raraq m\u00fcv\u0259qq\u0259ti xo\u015f hiss yarad\u0131r v\u0259 bu, emosional kompensasiya mexanizmin\u0259 \u00e7evril\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>Dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259n, ail\u0259 m\u00fchiti, sosial-iqtisadi \u015f\u0259rait, m\u0259kt\u0259b stresi, fiziki aktivliyin azl\u0131\u011f\u0131 v\u0259 yuxu pozuntular\u0131 kimi \u00fcmumi amill\u0259r h\u0259m \u015firin i\u00e7kil\u0259rin y\u00fcks\u0259k istehlak\u0131na, h\u0259m d\u0259 narahatl\u0131q simptomlar\u0131n\u0131n artmas\u0131na t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r. M\u0259s\u0259l\u0259n, qeyri-sa\u011flam g\u00fcnd\u0259lik rejim\u0259 malik yeniyetm\u0259l\u0259r daha \u00e7ox enerji i\u00e7kisi q\u0259bul ed\u0259 v\u0259 eyni zamanda psixi g\u0259rginlik ya\u015faya bil\u0259rl\u0259r. Bu bax\u0131mdan m\u0259s\u0259l\u0259 kompleks yana\u015fma t\u0259l\u0259b edir.<\/p>\n<p>Buna baxmayaraq, t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar \u0259ld\u0259 olunan m\u0259lumatlar\u0131n profilaktik \u0259h\u0259miyy\u0259tini x\u00fcsusi qeyd edirl\u0259r. Son ill\u0259rd\u0259 yeniyetm\u0259l\u0259r aras\u0131nda narahatl\u0131q pozuntular\u0131n\u0131n s\u0259viyy\u0259si n\u0259z\u0259r\u0259\u00e7arpacaq d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 y\u00fcks\u0259lib. Bu art\u0131m\u0131n s\u0259b\u0259bl\u0259ri \u00e7ox\u015fax\u0259lidir. R\u0259q\u0259msal m\u00fchitin t\u0259siri, sosial t\u0259zyiq, akademik r\u0259qab\u0259t v\u0259 ail\u0259daxili faktorlar bu problemin yaranmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r. Lakin h\u0259yat t\u0259rzi il\u0259 ba\u011fl\u0131 d\u0259yi\u015fdiril\u0259 bil\u0259n amill\u0259rin m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259si riskl\u0259rin azald\u0131lmas\u0131 bax\u0131m\u0131ndan real imkan yarad\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Sa\u011flam g\u0259l\u0259c\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn strateji se\u00e7im<\/strong><\/p>\n<p>Y\u00fcks\u0259k \u015f\u0259k\u0259rli i\u00e7kil\u0259rin g\u00fcnd\u0259lik rasiondan azald\u0131lmas\u0131 h\u0259m fiziki, h\u0259m d\u0259 psixi sa\u011flaml\u0131q \u00fc\u00e7\u00fcn potensial fayda v\u0259d edir. M\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 sa\u011flam qidalanma proqramlar\u0131n\u0131n g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si, valideynl\u0259rin maarifl\u0259ndirilm\u0259si v\u0259 m\u0259hsullar\u0131n \u00fcz\u0259rind\u0259 \u015f\u0259k\u0259r miqdar\u0131n\u0131n daha ayd\u0131n g\u00f6st\u0259rilm\u0259si kimi t\u0259dbirl\u0259r profilaktik siyas\u0259tin t\u0259rkib hiss\u0259si ola bil\u0259r.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, apar\u0131lan icmal g\u00f6st\u0259rir ki, y\u00fcks\u0259k \u015f\u0259k\u0259rli i\u00e7kil\u0259rin z\u0259r\u0259ri art\u0131q t\u0259kc\u0259 metabolik v\u0259 somatik probleml\u0259rl\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131r. Psixi sa\u011flaml\u0131q aspekti d\u0259 elmi \u0259saslarla g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259lir. S\u0259b\u0259b mexanizml\u0259ri h\u0259l\u0259 tam ayd\u0131nla\u015fd\u0131r\u0131lmasa da, m\u00f6vcud s\u00fcbutlar ehtiyatl\u0131 yana\u015fman\u0131 v\u0259 yeniyetm\u0259l\u0259rin qidalanma davran\u0131\u015f\u0131na daha ciddi n\u0259zar\u0259ti z\u0259ruri edir. Sa\u011flam g\u0259l\u0259c\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00fczg\u00fcn qidalanma v\u0259rdi\u015fl\u0259rinin formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 art\u0131q strateji \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131yan m\u0259s\u0259l\u0259 kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilir.<\/p>\n<p><em><strong>Nigar Orucova, &#8220;\u0130ki sahil&#8221;<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Yeniyetm\u0259l\u0259r emosional rahatlama v\u0259 ya q\u0131sam\u00fcdd\u0259tli \u201cm\u00fckafat\u201d hissi \u0259ld\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn daha \u00e7ox \u015firin i\u00e7kil\u0259r\u0259 \u00fcz tuturlar Son ill\u0259rd\u0259 y\u00fcks\u0259k \u015f\u0259k\u0259r t\u0259rkibli i\u00e7kil\u0259rin insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na t\u0259siri il\u0259 ba\u011fl\u0131 apar\u0131lan ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n say\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259 art\u0131r. \u018fvv\u0259ll\u0259r \u0259sas diqq\u0259t bu m\u0259hsullar\u0131n piyl\u0259nm\u0259, 2-ci tip diabet v\u0259 \u00fcr\u0259k-damar x\u0259st\u0259likl\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259lirdis\u0259, elmi m\u00fczakir\u0259l\u0259r psixi sa\u011flaml\u0131q aspektini d\u0259 \u0259hat\u0259 edir. X\u00fcsusil\u0259 yeniyetm\u0259l\u0259r aras\u0131nda qazl\u0131 i\u00e7kil\u0259r, enerji i\u00e7kil\u0259ri, \u015firinl\u0259\u015fdirilmi\u015f \u015fir\u0259l\u0259r v\u0259 \u015f\u0259k\u0259r \u0259lav\u0259 edilmi\u015f dig\u0259r i\u00e7kil\u0259rin geni\u015f yay\u0131lmas\u0131 bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 daha ciddi yana\u015fman\u0131 z\u0259ruri edir. B\u00f6y\u00fck Britaniyada f\u0259aliyy\u0259t g\u00f6st\u0259r\u0259n Bournemouth University t\u0259dqiqat\u00e7\u0131lar\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n apar\u0131lan geni\u015f&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":840666,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/71ddb91e177133652954847164110344339.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/71ddb91e177133652954847164110344339.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/71ddb91e177133652954847164110344339.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/71ddb91e177133652954847164110344339-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/71ddb91e177133652954847164110344339-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/71ddb91e177133652954847164110344339-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/71ddb91e177133652954847164110344339.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/71ddb91e177133652954847164110344339.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/71ddb91e177133652954847164110344339-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/71ddb91e177133652954847164110344339.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Yeniyetm\u0259l\u0259r emosional rahatlama v\u0259 ya q\u0131sam\u00fcdd\u0259tli \u201cm\u00fckafat\u201d hissi \u0259ld\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn daha \u00e7ox \u015firin i\u00e7kil\u0259r\u0259 \u00fcz tuturlar Son ill\u0259rd\u0259 y\u00fcks\u0259k \u015f\u0259k\u0259r t\u0259rkibli i\u00e7kil\u0259rin insan sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131na t\u0259siri il\u0259 ba\u011fl\u0131 apar\u0131lan ara\u015fd\u0131rmalar\u0131n say\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259 art\u0131r. \u018fvv\u0259ll\u0259r \u0259sas diqq\u0259t bu m\u0259hsullar\u0131n piyl\u0259nm\u0259, 2-ci tip diabet v\u0259 \u00fcr\u0259k-damar x\u0259st\u0259likl\u0259ri il\u0259 \u0259laq\u0259sin\u0259 y\u00f6n\u0259lirdis\u0259, elmi m\u00fczakir\u0259l\u0259r psixi sa\u011flaml\u0131q aspektini d\u0259 \u0259hat\u0259&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/840665"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=840665"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/840665\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":840668,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/840665\/revisions\/840668"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/840666"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=840665"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=840665"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=840665"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}