{"id":840684,"date":"2026-02-18T10:09:55","date_gmt":"2026-02-18T06:09:55","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=840684"},"modified":"2026-02-18T10:09:55","modified_gmt":"2026-02-18T06:09:55","slug":"ibad%c9%99t-v%c9%99-ictimai-h%c9%99mr%c9%99ylik","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=840684","title":{"rendered":"\u0130bad\u0259t v\u0259 ictimai h\u0259mr\u0259ylik"},"content":{"rendered":"<h3><strong>\u0130lahiyyat\u00e7\u0131ya g\u00f6r\u0259, Ramazan f\u00fcrs\u0259t ay\u0131d\u0131r<\/strong><\/h3>\n<p>Fevral\u0131n 19-dan etibar\u0259n milyonlarla insan oruc ibad\u0259tin\u0259 ba\u015flayacaq. Ramazan yaln\u0131z acl\u0131q v\u0259 susuzluq deyil, h\u0259m d\u0259 s\u0259bir, m\u0259rh\u0259m\u0259t, payla\u015fma v\u0259 daxili intizam ay\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Ramazan ay\u0131 \u0130slam\u0131n be\u015f \u0259sas \u015f\u0259rtind\u0259n biri olan oruc ibad\u0259ti il\u0259 xarakteriz\u0259 olunur. Oruc tutan \u015f\u0259xs s\u00fcbh azan\u0131ndan g\u00fcn batana q\u0259d\u0259r yem\u0259kd\u0259n, i\u00e7m\u0259kd\u0259n v\u0259 orucu pozan dig\u0259r hallardan \u00e7\u0259kinir. Lakin bu ay\u0131n mahiyy\u0259ti t\u0259kc\u0259 fiziki imtina il\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131r. Ramazan insan\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc hesaba \u00e7\u0259km\u0259si, m\u0259n\u0259vi balans\u0131n\u0131 b\u0259rpa etm\u0259si, g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yat\u0131n qay\u011f\u0131lar\u0131 i\u00e7ind\u0259 unudulan d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 yenid\u0259n qay\u0131tmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn f\u00fcrs\u0259tdir. Bu ayda namazlara daha h\u0259ssas yana\u015fmaq, Qurani-K\u0259rimi oxumaq v\u0259 m\u0259nas\u0131n\u0131 anlama\u011fa \u00e7al\u0131\u015fmaq, ehtiyac\u0131 olanlara yard\u0131m etm\u0259k, qohumluq \u0259laq\u0259l\u0259rini m\u00f6hk\u0259ml\u0259ndirm\u0259k, qeyb\u0259t, yalan v\u0259 aqressiyadan uzaq durmaq t\u00f6vsiy\u0259 olunur. \u0130nanclara g\u00f6r\u0259, bu ayda edil\u0259n yax\u015f\u0131 \u0259m\u0259ll\u0259rin savab\u0131 qat-qat art\u0131qd\u0131r.<\/p>\n<p><strong>T\u0259\u0259ss\u00fcf ki, h\u0259r il Ramazan ay\u0131na qar\u015f\u0131 m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259nfi yana\u015fmalar m\u00fc\u015fahid\u0259 edilir. B\u0259z\u0259n dini ibad\u0259tl\u0259r gerilik v\u0259 ya fanatizm kimi t\u0259qdim olunur, sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rd\u0259 oruc tutanlara qar\u015f\u0131 istehzal\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r s\u0259rgil\u0259nir. Halbuki m\u00fcasir d\u00fcnyada din v\u0259 m\u0259n\u0259viyyat \u015f\u0259xsi se\u00e7im v\u0259 vicdan m\u0259s\u0259l\u0259sidir. Ramazan kim\u0259s\u0259 zorla q\u0259bul etdiril\u0259n bir praktika deyil. Bu, f\u0259rdin inanc\u0131 v\u0259 daxili ehtiyac\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. D\u00f6z\u00fcms\u00fczl\u00fck is\u0259 ist\u0259nil\u0259n istiqam\u0259td\u0259 &#8211; ist\u0259r dini, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 d\u00fcny\u0259vi bax\u0131\u015flara qar\u015f\u0131 &#8211; c\u0259miyy\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259r\u0259rli tendensiyad\u0131r. Qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 h\u00f6rm\u0259t v\u0259 anlay\u0131\u015f sa\u011flam ictimai m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil edir.<\/strong><\/p>\n<p>Ramazan ay\u0131 yaln\u0131z Az\u0259rbaycanda deyil, d\u00fcnyan\u0131n b\u00fct\u00fcn m\u00fcs\u0259lman \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 v\u0259 m\u00fcs\u0259lman icmalar\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 regionlarda qeyd olunacaq. T\u00fcrkiy\u0259, S\u0259udiyy\u0259 \u018fr\u0259bistan\u0131, Birl\u0259\u015fmi\u015f \u018fr\u0259b \u018fmirlikl\u0259ri, Misir, Pakistan, \u0130ndoneziya, \u0130ran v\u0259 dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 milyonlarla insan oruc tutacaq. Eyni zamanda Avropa \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259, AB\u015e-d\u0259, Kanadada v\u0259 Rusiyada ya\u015fayan m\u00fcs\u0259lman icmalar\u0131 da bu m\u00fcq\u0259dd\u0259s ay\u0131 qeyd ed\u0259c\u0259kl\u0259r. Ramazan co\u011frafiya tan\u0131m\u0131r, f\u0259rqli mill\u0259tl\u0259ri v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tl\u0259ri eyni m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259r \u0259traf\u0131nda birl\u0259\u015fdirir.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/pravda.az\/cdn\/2023\/april\/09\/elvusal.jpg\" alt=\"Elv\u00fcsal M\u0259mm\u0259dov: \u201c\u0130ftar s\u00fcfr\u0259si bizim \u00fc\u00e7\u00fcn ziyaf\u0259t olmamal\u0131d\u0131r\u201d Pravda.az\" \/><\/p>\n<p><strong>Elv\u00fcsal M\u0259mm\u0259dov<\/strong><\/p>\n<p><strong>\u0130lahiyyat \u0130nstitutunun dosenti, f\u0259ls\u0259f\u0259 \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru Elv\u00fcsal M\u0259mm\u0259dov \u201cYeni M\u00fcsavat\u201da a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda bildirib ki, Ramazan f\u00fcrs\u0259t ay\u0131d\u0131r. Onun s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, bu ay t\u00f6vb\u0259 edib Allaha qay\u0131tmaq ist\u0259y\u0259nl\u0259r, q\u0259fl\u0259t i\u00e7ind\u0259 ilahi g\u00f6st\u0259ri\u015fl\u0259ri yar\u0131m\u00e7\u0131q yerin\u0259 yetir\u0259nl\u0259r v\u0259 yax\u015f\u0131ya do\u011fru d\u0259yi\u015fm\u0259k ist\u0259y\u0259nl\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck imkand\u0131r. O qeyd edir ki, Ramazan\u0131 t\u00f6vb\u0259 etm\u0259kl\u0259, ba\u011f\u0131\u015flanma dil\u0259m\u0259kl\u0259, dua v\u0259 ibad\u0259tl\u0259, daxili d\u0259yi\u015fiklik niyy\u0259ti il\u0259 ke\u00e7irm\u0259k laz\u0131md\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>\u0130lahiyyat\u00e7\u0131 Q\u0259dr gec\u0259l\u0259rinin mahiyy\u0259ti bar\u0259d\u0259 d\u0259 dan\u0131\u015f\u0131b: \u201cQ\u0259dr gec\u0259si vaxt\u0131 d\u0259qiq bilin\u0259n v\u0259 bununla mahiyy\u0259ti adil\u0259\u015f\u0259n bir gec\u0259 deyil. Q\u0259dr son on gec\u0259ni ibad\u0259t, ita\u0259t, t\u00f6vb\u0259, Allahdan ba\u011f\u0131\u015flanma dil\u0259m\u0259k, n\u0259fsi t\u0259rbiy\u0259 etm\u0259k v\u0259 dua il\u0259 ke\u00e7irm\u0259yin ad\u0131d\u0131r. Bu gec\u0259 g\u00fcnahlar\u0131 avtomatik ba\u011f\u0131\u015flayan sehrli bir vasit\u0259 deyil; ba\u011f\u0131\u015flanma \u00fc\u00e7\u00fcn insan\u0131n s\u0259mimiyy\u0259tl\u0259 R\u0259bbin\u0259 \u00fcz tutmas\u0131 vacibdir. Q\u0259dr gec\u0259si t\u0259sad\u00fcf\u0259n qar\u015f\u0131ya \u00e7\u0131xan v\u0259 h\u0259r \u015feyi d\u0259yi\u015f\u0259n mistik hadis\u0259 deyil, Ramazan\u0131n son g\u00fcnl\u0259rini layiqinc\u0259 d\u0259y\u0259rl\u0259ndirm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn \u0130lahi t\u0259\u015fviqdir. B\u0259lk\u0259 d\u0259 m\u0259hz buna g\u00f6r\u0259 bu gec\u0259 son on g\u00fcn\u00fcn i\u00e7ind\u0259 gizl\u0259dilib ki, h\u0259r gec\u0259 Q\u0259dr gec\u0259si kimi q\u0259bul edilsin v\u0259 ibad\u0259t simvolik m\u0259rasim\u0259 deyil, h\u0259qiqi m\u0259n\u0259vi d\u00f6n\u00fc\u015f\u0259 \u00e7evrilsin. Son g\u00fcnl\u0259ri f\u00fcrs\u0259t bilm\u0259k v\u0259 bu ay\u0131 m\u0259n\u0259vi yenil\u0259nm\u0259 il\u0259 ba\u015fa vurmaq h\u0259r bir m\u00f6min \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n b\u00f6y\u00fck qazancd\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>Yeri g\u0259lmi\u015fk\u0259n, Az\u0259rbaycanda builki fitr\u0259 z\u0259kat\u0131n\u0131n miqdar\u0131 adamba\u015f\u0131na 10-15 manat civar\u0131nda m\u00fc\u0259yy\u0259n olunub. Bu, Qafqaz M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 \u0130dar\u0259si Qaz\u0131lar \u015euras\u0131n\u0131n Ramazan ay\u0131n\u0131n ba\u015flamas\u0131 m\u00fcnasib\u0259til\u0259 verdiyi f\u0259tvada \u0259ksini tap\u0131b. Bildirilib ki, h\u0259r il oldu\u011fu kimi, bu il d\u0259 Qafqaz M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 \u0130dar\u0259si m\u00fcbar\u0259k Ramazan ay\u0131n\u0131n g\u00fcnd\u0259lik dualar\u0131, imsak-iftar vaxtlar\u0131n\u0131 \u0259ks etdir\u0259n x\u00fcsusi t\u0259qvim t\u0259rtib edib: \u201cBu t\u0259qvim \u0130dar\u0259mizin internet sayt\u0131nda (www.qafqazislam.com) yerl\u0259\u015fdirilib. Dig\u0259r m\u0259nb\u0259l\u0259rd\u0259n daxil olmu\u015f, t\u0259friq\u0259 xarakterli, m\u0259zh\u0259b v\u0259 vaxt ayr\u0131-se\u00e7kiliyin\u0259 s\u0259b\u0259b ola bil\u0259c\u0259k t\u0259qviml\u0259rin din xadiml\u0259ri v\u0259 dindarlar\u0131m\u0131z t\u0259r\u0259find\u0259n istifad\u0259si qeyri-m\u0259qbuldur. B\u00fct\u00fcn k\u00fctl\u0259vi informasiya vasit\u0259l\u0259rinin m\u0259hz QM\u0130-nin t\u0259qvimin\u0259 istinad etm\u0259l\u0259ri t\u00f6vsiy\u0259 olunur. \u0130n\u015fallah, Ramazan bayram\u0131n\u0131n tarixi \u015e\u0259vval ay\u0131n\u0131n hilal\u0131n\u0131n g\u00f6r\u00fcnm\u0259sind\u0259n as\u0131l\u0131 olaraq b\u00f6y\u00fck ehtimalla 20 marta t\u0259sad\u00fcf ed\u0259c\u0259k. Ay\u0131n \u00fcf\u00fcqi v\u0259ziyy\u0259ti il\u0259 ba\u011fl\u0131 olaraq Qafqaz M\u00fcs\u0259lmanlar\u0131 \u0130dar\u0259sin\u0131n Qaz\u0131lar \u015euras\u0131 Eyd\u00fcl-Fitr &#8211; Ramazan bayram\u0131n\u0131n tarixi bar\u0259d\u0259 \u0259lahidd\u0259 m\u0259lumat ver\u0259c\u0259k\u201d.<\/p>\n<p><strong>Haz\u0131rlad\u0131: Afaq Mirayiq<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130lahiyyat\u00e7\u0131ya g\u00f6r\u0259, Ramazan f\u00fcrs\u0259t ay\u0131d\u0131r Fevral\u0131n 19-dan etibar\u0259n milyonlarla insan oruc ibad\u0259tin\u0259 ba\u015flayacaq. Ramazan yaln\u0131z acl\u0131q v\u0259 susuzluq deyil, h\u0259m d\u0259 s\u0259bir, m\u0259rh\u0259m\u0259t, payla\u015fma v\u0259 daxili intizam ay\u0131d\u0131r. Ramazan ay\u0131 \u0130slam\u0131n be\u015f \u0259sas \u015f\u0259rtind\u0259n biri olan oruc ibad\u0259ti il\u0259 xarakteriz\u0259 olunur. Oruc tutan \u015f\u0259xs s\u00fcbh azan\u0131ndan g\u00fcn batana q\u0259d\u0259r yem\u0259kd\u0259n, i\u00e7m\u0259kd\u0259n v\u0259 orucu pozan dig\u0259r hallardan \u00e7\u0259kinir. Lakin bu ay\u0131n mahiyy\u0259ti t\u0259kc\u0259 fiziki imtina il\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131r. Ramazan insan\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fc hesaba \u00e7\u0259km\u0259si, m\u0259n\u0259vi balans\u0131n\u0131 b\u0259rpa etm\u0259si, g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yat\u0131n qay\u011f\u0131lar\u0131 i\u00e7ind\u0259 unudulan d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 yenid\u0259n qay\u0131tmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn f\u00fcrs\u0259tdir. Bu ayda namazlara daha h\u0259ssas&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":840685,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/cd19c23b17f7d0e23c94d5c9593de927.jpg",870,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/cd19c23b17f7d0e23c94d5c9593de927.jpg",870,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/cd19c23b17f7d0e23c94d5c9593de927.jpg",870,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/cd19c23b17f7d0e23c94d5c9593de927-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/cd19c23b17f7d0e23c94d5c9593de927-635x365.jpg",635,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/cd19c23b17f7d0e23c94d5c9593de927-840x483.jpg",640,368,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/cd19c23b17f7d0e23c94d5c9593de927.jpg",870,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/cd19c23b17f7d0e23c94d5c9593de927.jpg",870,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/cd19c23b17f7d0e23c94d5c9593de927-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/02\/cd19c23b17f7d0e23c94d5c9593de927.jpg",870,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"\u0130lahiyyat\u00e7\u0131ya g\u00f6r\u0259, Ramazan f\u00fcrs\u0259t ay\u0131d\u0131r Fevral\u0131n 19-dan etibar\u0259n milyonlarla insan oruc ibad\u0259tin\u0259 ba\u015flayacaq. Ramazan yaln\u0131z acl\u0131q v\u0259 susuzluq deyil, h\u0259m d\u0259 s\u0259bir, m\u0259rh\u0259m\u0259t, payla\u015fma v\u0259 daxili intizam ay\u0131d\u0131r. Ramazan ay\u0131 \u0130slam\u0131n be\u015f \u0259sas \u015f\u0259rtind\u0259n biri olan oruc ibad\u0259ti il\u0259 xarakteriz\u0259 olunur. Oruc tutan \u015f\u0259xs s\u00fcbh azan\u0131ndan g\u00fcn batana q\u0259d\u0259r yem\u0259kd\u0259n, i\u00e7m\u0259kd\u0259n v\u0259 orucu pozan dig\u0259r&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/840684"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=840684"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/840684\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":840687,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/840684\/revisions\/840687"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/840685"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=840684"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=840684"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=840684"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}