{"id":846733,"date":"2026-04-02T11:32:40","date_gmt":"2026-04-02T07:32:40","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=846733"},"modified":"2026-04-02T11:32:40","modified_gmt":"2026-04-02T07:32:40","slug":"aprelin-2-si-umumdunya-autizm-haqqinda-m%c9%99lumatlandirma-gunudur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=846733","title":{"rendered":"Aprelin 2-si \u00dcmumd\u00fcnya Autizm haqq\u0131nda M\u0259lumatland\u0131rma G\u00fcn\u00fcd\u00fcr"},"content":{"rendered":"<p>2008-ci ild\u0259n ba\u015flayaraq h\u0259r il aprelin 2-si \u00dcmumd\u00fcnya Autizm haqq\u0131nda M\u0259lumatland\u0131rma G\u00fcn\u00fc kimi qeyd olunur.<\/p>\n<p><a class=\"azertac-link\" href=\"https:\/\/azertag.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">AZ\u018fRTAC<\/a>\u00a0xat\u0131rlad\u0131r ki, bu bar\u0259d\u0259 BMT Ba\u015f Assambleyas\u0131 2007-ci il dekabr\u0131n 18-d\u0259 q\u0259tnam\u0259 q\u0259bul edib. H\u0259min g\u00fcn\u00fcn qeyd olunmas\u0131 x\u0259st\u0259likd\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259r\u0259 k\u00f6m\u0259k etm\u0259k v\u0259 onlar\u0131n h\u0259yat s\u0259viyy\u0259sini y\u00fcks\u0259ltm\u0259k m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131r.<\/p>\n<p>\u018fs\u0259b sisteminin inki\u015faf\u0131n\u0131n pozulmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 yaranan autizm\u0259 3 ya\u015fad\u0259k u\u015faqlarda rast g\u0259linir. X\u0259st\u0259liy\u0259 \u00fc\u00e7 \u0259lam\u0259t &#8211; qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 sosial \u0259laq\u0259l\u0259rin \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131, kommunikasiya v\u0259 maraq m\u0259hdudlu\u011fu v\u0259 t\u0259krarlanan davran\u0131\u015f pozuntusu \u0259sas\u0131nda diaqnoz qoyulur: Autizm m\u0259hdud davran\u0131\u015flara apar\u0131b \u00e7\u0131xaran, beynin inki\u015faf\u0131na t\u0259sir ed\u0259n x\u0259st\u0259likdir. D\u00fcnyada b\u00f6y\u00fck bir b\u0259laya \u00e7evril\u0259n autizm daha \u00e7ox nitq v\u0259 davran\u0131\u015fda qeyri-adilikl\u0259, pozuntularla m\u00fc\u015fayi\u0259t olunur.<\/p>\n<p>Apar\u0131lan t\u0259dqiqatlara \u0259sas\u0259n, d\u00fcnya \u0259halisinin t\u0259xmin\u0259n 1 faizi autizmd\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259kir. D\u00fcnyada h\u0259r 127 n\u0259f\u0259rd\u0259n birind\u0259 autizm spektr pozuntusu a\u015fkarlan\u0131r v\u0259 bu r\u0259q\u0259m t\u0259xmin\u0259n 61 milyon n\u0259f\u0259r dem\u0259kdir. \u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n (\u00dcST) son m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, h\u0259r il d\u00fcnyada u\u015faqlar aras\u0131nda orta hesabla h\u0259r 100 u\u015faqdan biri autizml\u0259 \u00fczl\u0259\u015fir.<\/p>\n<p>Onu da qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r ki, h\u0259min r\u0259q\u0259ml\u0259r orta g\u00f6st\u0259ricidir v\u0259 \u00f6lk\u0259l\u0259r aras\u0131nda ciddi f\u0259rql\u0259r var. X\u00fcsusil\u0259 a\u015fa\u011f\u0131 v\u0259 orta g\u0259lirli \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 real g\u00f6st\u0259ricil\u0259r tam m\u0259lum deyil. Son ill\u0259rd\u0259 art\u0131m m\u00fc\u015fahid\u0259 olunsa da, onu b\u0259z\u0259n diaqnostika imkanlar\u0131n\u0131n geni\u015fl\u0259nm\u0259si, autiziml\u0259 ba\u011fl\u0131 maarifl\u0259ndirm\u0259nin artmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirirl\u0259r. \u00d6lk\u0259mizd\u0259 autizml\u0259 ba\u011fl\u0131 r\u0259smi statistik g\u00f6st\u0259rici m\u0259lum olmasa da, son ill\u0259rd\u0259 Az\u0259rbaycanda diaqnozlar\u0131n say\u0131nda art\u0131m m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur.<\/p>\n<p>Autizmin m\u00fcxt\u0259lif n\u00f6vl\u0259ri var. Bunlardan \u0259n geni\u015f yay\u0131lm\u0131\u015f Asperger sindromunu, atipik v\u0259 u\u015faq autizml\u0259rini misal \u00e7\u0259km\u0259k olar. Onun yaranmas\u0131n\u0131n d\u0259qiq s\u0259b\u0259bl\u0259ri h\u0259l\u0259 d\u0259 elm\u0259 m\u0259lum deyil. \u018fvv\u0259ll\u0259r bu x\u0259st\u0259lik valideyn t\u0259r\u0259find\u0259n diqq\u0259tsizlik v\u0259 ya u\u015faqlara vurulan peyv\u0259ndl\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirilirdi. Lakin apar\u0131lan ara\u015fd\u0131rmalar bunu t\u0259kzib edir. N\u0259sild\u0259 autizmd\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259r olduqda u\u015faqda da bunun olmas\u0131 istisna deyil, lakin bu da \u00e7ox az rast g\u0259lin\u0259n hald\u0131r. X\u0259st\u0259liyin d\u0259r\u0259c\u0259sind\u0259n as\u0131l\u0131 olaraq h\u0259min x\u0259st\u0259l\u0259rin \u00e7oxu tam m\u0259hsuldar h\u0259yat s\u00fcrm\u0259k qabiliyy\u0259tin\u0259 malikdirl\u0259r.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>2008-ci ild\u0259n ba\u015flayaraq h\u0259r il aprelin 2-si \u00dcmumd\u00fcnya Autizm haqq\u0131nda M\u0259lumatland\u0131rma G\u00fcn\u00fc kimi qeyd olunur. AZ\u018fRTAC\u00a0xat\u0131rlad\u0131r ki, bu bar\u0259d\u0259 BMT Ba\u015f Assambleyas\u0131 2007-ci il dekabr\u0131n 18-d\u0259 q\u0259tnam\u0259 q\u0259bul edib. H\u0259min g\u00fcn\u00fcn qeyd olunmas\u0131 x\u0259st\u0259likd\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259r\u0259 k\u00f6m\u0259k etm\u0259k v\u0259 onlar\u0131n h\u0259yat s\u0259viyy\u0259sini y\u00fcks\u0259ltm\u0259k m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131r. \u018fs\u0259b sisteminin inki\u015faf\u0131n\u0131n pozulmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 yaranan autizm\u0259 3 ya\u015fad\u0259k u\u015faqlarda rast g\u0259linir. X\u0259st\u0259liy\u0259 \u00fc\u00e7 \u0259lam\u0259t &#8211; qar\u015f\u0131l\u0131ql\u0131 sosial \u0259laq\u0259l\u0259rin \u00e7at\u0131\u015fmazl\u0131\u011f\u0131, kommunikasiya v\u0259 maraq m\u0259hdudlu\u011fu v\u0259 t\u0259krarlanan davran\u0131\u015f pozuntusu \u0259sas\u0131nda diaqnoz qoyulur: Autizm m\u0259hdud davran\u0131\u015flara apar\u0131b \u00e7\u0131xaran, beynin inki\u015faf\u0131na t\u0259sir ed\u0259n x\u0259st\u0259likdir. D\u00fcnyada b\u00f6y\u00fck bir b\u0259laya&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":846734,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/17751116604113919136_1200x630.jpg",922,630,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/17751116604113919136_1200x630.jpg",922,630,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/17751116604113919136_1200x630.jpg",922,630,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/17751116604113919136_1200x630-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/17751116604113919136_1200x630-534x365.jpg",534,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/17751116604113919136_1200x630-840x574.jpg",640,437,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/17751116604113919136_1200x630.jpg",922,630,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/17751116604113919136_1200x630.jpg",922,630,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/17751116604113919136_1200x630-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/17751116604113919136_1200x630-922x620.jpg",922,620,true]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"2008-ci ild\u0259n ba\u015flayaraq h\u0259r il aprelin 2-si \u00dcmumd\u00fcnya Autizm haqq\u0131nda M\u0259lumatland\u0131rma G\u00fcn\u00fc kimi qeyd olunur. AZ\u018fRTAC\u00a0xat\u0131rlad\u0131r ki, bu bar\u0259d\u0259 BMT Ba\u015f Assambleyas\u0131 2007-ci il dekabr\u0131n 18-d\u0259 q\u0259tnam\u0259 q\u0259bul edib. H\u0259min g\u00fcn\u00fcn qeyd olunmas\u0131 x\u0259st\u0259likd\u0259n \u0259ziyy\u0259t \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259r\u0259 k\u00f6m\u0259k etm\u0259k v\u0259 onlar\u0131n h\u0259yat s\u0259viyy\u0259sini y\u00fcks\u0259ltm\u0259k m\u0259qs\u0259di da\u015f\u0131y\u0131r. \u018fs\u0259b sisteminin inki\u015faf\u0131n\u0131n pozulmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 yaranan autizm\u0259 3 ya\u015fad\u0259k u\u015faqlarda&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/846733"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=846733"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/846733\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":846736,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/846733\/revisions\/846736"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/846734"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=846733"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=846733"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=846733"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}