{"id":847509,"date":"2026-04-09T12:42:54","date_gmt":"2026-04-09T08:42:54","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=847509"},"modified":"2026-04-09T12:42:54","modified_gmt":"2026-04-09T08:42:54","slug":"r%c9%99q%c9%99msal-dunyada-usaqlar-ucun-yeni-qaydalar-formalasir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=847509","title":{"rendered":"R\u0259q\u0259msal d\u00fcnyada u\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn YEN\u0130 QAYDALAR FORMALA\u015eIR"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>Art\u0131q n\u0259zar\u0259t yox, m\u0259suliyy\u0259t d\u00f6vr\u00fc \u00f6n\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r<\/strong><\/em><\/p>\n<p><strong>Son ill\u0259r r\u0259q\u0259msal texnologiyalar\u0131n s\u00fcr\u0259tli inki\u015faf\u0131 c\u0259miyy\u0259t h\u0259yat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rin\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rdiyi kimi, u\u015faqlar\u0131n g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yat\u0131na da d\u0259rind\u0259n n\u00fcfuz edib. Sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259r art\u0131q yaln\u0131z \u00fcnsiyy\u0259t vasit\u0259si deyil, h\u0259m d\u0259 informasiya, \u0259yl\u0259nc\u0259 v\u0259 sosial identifikasiya platformas\u0131na \u00e7evrilib. Lakin bu transformasiya il\u0259 paralel olaraq, x\u00fcsusil\u0259 azya\u015fl\u0131 istifad\u0259\u00e7il\u0259rin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi, psixoloji sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 v\u0259 sosial davran\u0131\u015flar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 narahatl\u0131qlar da artmaqdad\u0131r. M\u0259hz bu s\u0259b\u0259bd\u0259n bir s\u0131ra \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n ya\u015f h\u0259ddin\u0259 q\u0259d\u0259r u\u015faqlar\u0131n sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259r\u0259 giri\u015finin m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 qanunvericilik t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259ri g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirilir v\u0259 art\u0131q b\u0259zi hallarda t\u0259tbiq m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259 ke\u00e7id edilir.<\/strong><\/p>\n<p>Bu yana\u015fman\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil ed\u0259n faktorlar \u00e7ox\u015fax\u0259lidir. \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259, u\u015faqlar\u0131n psixoloji inki\u015faf m\u0259rh\u0259l\u0259si n\u0259z\u0259r\u0259 al\u0131n\u0131r. M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r bildirirl\u0259r ki, erk\u0259n ya\u015flarda sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259r\u0259 m\u0259ruz qalma diqq\u0259t da\u011f\u0131n\u0131ql\u0131\u011f\u0131, as\u0131l\u0131l\u0131q, \u00f6z\u00fcn\u0259qapanma v\u0259 sosial m\u00fcqayis\u0259 sindromu kimi probleml\u0259rin yaranmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. X\u00fcsusil\u0259 filtr olunmam\u0131\u015f informasiya ax\u0131n\u0131, zorak\u0131l\u0131q v\u0259 aqressiya elementl\u0259rinin geni\u015f yay\u0131lmas\u0131 u\u015faqlar\u0131n d\u00fcnyag\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u0259 m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. Bundan \u0259lav\u0259, kibert\u0259hl\u00fck\u0259sizlik m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri \u015f\u0259xsi m\u0259lumatlar\u0131n qorunmas\u0131, onlayn zorak\u0131l\u0131q (kiberbullinq) v\u0259 manipulyasiya riski d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri daha s\u0259rt t\u0259nziml\u0259m\u0259 mexanizml\u0259ri \u00fcz\u0259rind\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259y\u0259 vadar edir.<\/p>\n<p>Bir \u00e7ox Q\u0259rb \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 art\u0131q konkret add\u0131mlar at\u0131l\u0131r. Qanunvericilik s\u0259viyy\u0259sind\u0259 sosial platformalara ya\u015f yoxlama mexanizml\u0259rinin t\u0259tbiqi, valideyn n\u0259zar\u0259tinin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si v\u0259 platforma sahibl\u0259rin\u0259 \u0259lav\u0259 m\u0259suliyy\u0259tl\u0259rin y\u00fckl\u0259nm\u0259si kimi t\u0259dbirl\u0259r m\u00fczakir\u0259 olunur. Bu yana\u015fma t\u0259kc\u0259 qada\u011fa xarakteri da\u015f\u0131m\u0131r, eyni zamanda, r\u0259q\u0259msal savadl\u0131l\u0131\u011f\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131, u\u015faqlar\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259siz internet istifad\u0259sin\u0259 y\u00f6nl\u0259ndirilm\u0259si kimi maarifl\u0259ndirici t\u0259dbirl\u0259rl\u0259 d\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t olunur.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/ikisahil.az\/upload\/\/2026\/04\/08\/\/-533fa79617756559954967245631063249.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p><strong>H\u00fcquqi \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259d\u0259n strateji yana\u015fmaya<\/strong><\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259nin Az\u0259rbaycan kontekstind\u0259 aktualla\u015fmas\u0131 is\u0259 bu istiqam\u0259td\u0259 at\u0131lan son add\u0131mlarda daha ayd\u0131n g\u00f6r\u00fcn\u00fcr. Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n Prezidenti \u0130lham \u018fliyevin\u00a0 U\u015faqlar\u0131n r\u0259q\u0259msal m\u00fchitd\u0259 z\u0259r\u0259rli m\u0259zmun v\u0259 t\u0259sirl\u0259rd\u0259n qorunmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 t\u0259dbirl\u0259r haqq\u0131nda S\u0259r\u0259ncam\u0131 bu sah\u0259d\u0259 d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259tinin yeni m\u0259rh\u0259l\u0259y\u0259 ke\u00e7diyini g\u00f6st\u0259rir. S\u0259n\u0259dd\u0259 qeyd olunur ki, informasiya-kommunikasiya texnologiyalar\u0131n\u0131n s\u00fcr\u0259tli inki\u015faf\u0131 v\u0259 sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rin ictimai m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r sistemind\u0259 artan rolu fonunda m\u00f6vcud h\u00fcquqi t\u0259nziml\u0259m\u0259 mexanizml\u0259rinin m\u00fcasir \u00e7a\u011f\u0131r\u0131\u015flara uy\u011fun \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259kmill\u0259\u015fdirilm\u0259si z\u0259ruridir.<\/p>\n<p>S\u0259r\u0259ncam\u0131n m\u0259zmunu g\u00f6st\u0259rir ki, r\u0259q\u0259msal m\u00fchit art\u0131q yaln\u0131z texnoloji platforma deyil, sosial m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin formala\u015fd\u0131\u011f\u0131 v\u0259 f\u0259rdi davran\u0131\u015flar\u0131n istiqam\u0259tl\u0259ndiyi kompleks bir sistemdir. U\u015faqlar\u0131n bu m\u00fchit\u0259 erk\u0259n ya\u015fda daxil olmas\u0131 is\u0259 onlar\u0131n psixoloji rifah\u0131, t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi v\u0259 sa\u011flam inki\u015faf\u0131 bax\u0131m\u0131ndan yeni riskl\u0259r yarad\u0131r. Bu bax\u0131mdan s\u0259n\u0259d yaln\u0131z normativ h\u00fcquqi akt deyil, h\u0259m d\u0259 strateji yana\u015fman\u0131n ifad\u0259si kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f edir.<\/p>\n<p>S\u0259n\u0259dd\u0259 beyn\u0259lxalq t\u0259cr\u00fcb\u0259y\u0259 istinad olunmas\u0131 da x\u00fcsusi diqq\u0259t \u00e7\u0259kir. Qeyd olunur ki, bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259rin f\u0259aliyy\u0259tinin daha ciddi \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259nziml\u0259nm\u0259si, u\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn riskl\u0259rin azald\u0131lmas\u0131, \u015f\u0259xsi m\u0259lumatlar\u0131n qorunmas\u0131 v\u0259 t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik standartlar\u0131n\u0131n g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si istiqam\u0259tind\u0259 konkret add\u0131mlar at\u0131l\u0131r. Bu yana\u015fma \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 platformalara \u0259lav\u0259 \u00f6hd\u0259likl\u0259rin m\u00fc\u0259yy\u0259n edilm\u0259si v\u0259 onlar\u0131n m\u0259suliyy\u0259tinin art\u0131r\u0131lmas\u0131 \u0259sas istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259n biri kimi \u00f6n\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r.<\/p>\n<p>Eyni zamanda, S\u0259r\u0259ncam balansl\u0131 yana\u015fman\u0131 \u00f6z\u00fcnd\u0259 ehtiva edir. Burada yaln\u0131z m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259rd\u0259n deyil, h\u0259m d\u0259 qoruyucu v\u0259 inki\u015fafy\u00f6n\u00fcml\u00fc mexanizml\u0259rd\u0259n b\u0259hs olunur. Valideyn n\u0259zar\u0259tinin g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si, platformadaxili t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik al\u0259tl\u0259rinin t\u0259tbiqi v\u0259 ya\u015fa uy\u011fun m\u0259zmun filtrl\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131 u\u015faqlar\u0131n r\u0259q\u0259msal m\u00fchitd\u0259 daha t\u0259hl\u00fck\u0259siz f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 \u015f\u0259rait yarad\u0131r. Bu is\u0259 qada\u011fa il\u0259 imkan aras\u0131nda optimal tarazl\u0131\u011f\u0131n qorunmas\u0131na xidm\u0259t edir.<\/p>\n<p>Dig\u0259r m\u00fch\u00fcm m\u0259qam is\u0259 r\u0259q\u0259msal savadl\u0131l\u0131\u011f\u0131n art\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. U\u015faqlar\u0131n yaln\u0131z texniki vasit\u0259l\u0259rl\u0259 qorunmas\u0131 kifay\u0259t etmir. Onlar\u0131n informasiya il\u0259 davran\u0131\u015f bacar\u0131qlar\u0131n\u0131n inki\u015faf etdirilm\u0259si, kritik d\u00fc\u015f\u00fcnm\u0259 qabiliyy\u0259tinin formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 r\u0259q\u0259msal etik normalar\u0131n m\u0259nims\u0259dilm\u0259si uzunm\u00fcdd\u0259tli perspektivd\u0259 daha dayan\u0131ql\u0131 n\u0259tic\u0259l\u0259r v\u0259d edir. Bu bax\u0131mdan t\u0259hsil sistemi v\u0259 ictimai maarifl\u0259ndirm\u0259 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259ri x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir.<\/p>\n<p><strong>Texnologiya n\u0259h\u0259ngl\u0259ri n\u0259 q\u0259d\u0259r m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r?<\/strong><\/p>\n<p>Maraql\u0131 m\u0259qamlardan biri d\u0259 texnologiya \u015firk\u0259tl\u0259rinin bu prosesd\u0259 rolu il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. B\u00f6y\u00fck sosial media platformalar\u0131 son ill\u0259rd\u0259 u\u015faqlar \u00fc\u00e7\u00fcn x\u00fcsusi t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik al\u0259tl\u0259ri, valideyn n\u0259zar\u0259ti funksiyalar\u0131 v\u0259 m\u0259zmun filtrasiya mexanizml\u0259ri t\u0259qdim etm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131blar. Lakin bu t\u0259dbirl\u0259rin yet\u0259rli olub-olmamas\u0131 h\u0259l\u0259 d\u0259 a\u00e7\u0131q sual olaraq qal\u0131r v\u0259 d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin bu sah\u0259d\u0259 daha aktiv m\u00f6vqe tutmas\u0131 tendensiyas\u0131 g\u00fccl\u0259nir.<\/p>\n<p>N\u0259tic\u0259 etibaril\u0259, u\u015faqlar\u0131n sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259r\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131n\u0131n m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 qlobal tendensiya m\u00fcasir d\u00f6vr\u00fcn ziddiyy\u0259tli reall\u0131qlar\u0131ndan birini \u0259ks etdirir. Bir t\u0259r\u0259fd\u0259 texnologiyan\u0131n yaratd\u0131\u011f\u0131 imkanlar, dig\u0259r t\u0259r\u0259fd\u0259 is\u0259 onun do\u011furdu\u011fu riskl\u0259r dayan\u0131r. Az\u0259rbaycan n\u00fcmun\u0259sind\u0259 is\u0259 bu m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 sistemli v\u0259 strateji yana\u015fman\u0131n formala\u015fd\u0131\u011f\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. U\u015faqlar\u0131n r\u0259q\u0259msal m\u00fchitd\u0259 qorunmas\u0131n\u0131n d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259tinin prioritet istiqam\u0259tl\u0259rind\u0259n birin\u0259 \u00e7evrilm\u0259si g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259rin sa\u011flam inki\u015faf\u0131 bax\u0131m\u0131ndan m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r.<\/p>\n<p><em><strong>Nigar Orucova, \u201c\u0130ki sahil\u201d<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Art\u0131q n\u0259zar\u0259t yox, m\u0259suliyy\u0259t d\u00f6vr\u00fc \u00f6n\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r Son ill\u0259r r\u0259q\u0259msal texnologiyalar\u0131n s\u00fcr\u0259tli inki\u015faf\u0131 c\u0259miyy\u0259t h\u0259yat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rin\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rdiyi kimi, u\u015faqlar\u0131n g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yat\u0131na da d\u0259rind\u0259n n\u00fcfuz edib. Sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259r art\u0131q yaln\u0131z \u00fcnsiyy\u0259t vasit\u0259si deyil, h\u0259m d\u0259 informasiya, \u0259yl\u0259nc\u0259 v\u0259 sosial identifikasiya platformas\u0131na \u00e7evrilib. Lakin bu transformasiya il\u0259 paralel olaraq, x\u00fcsusil\u0259 azya\u015fl\u0131 istifad\u0259\u00e7il\u0259rin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi, psixoloji sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 v\u0259 sosial davran\u0131\u015flar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 narahatl\u0131qlar da artmaqdad\u0131r. M\u0259hz bu s\u0259b\u0259bd\u0259n bir s\u0131ra \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n ya\u015f h\u0259ddin\u0259 q\u0259d\u0259r u\u015faqlar\u0131n sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259r\u0259 giri\u015finin m\u0259hdudla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 qanunvericilik t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259ri g\u00fcnd\u0259m\u0259 g\u0259tirilir v\u0259 art\u0131q b\u0259zi hallarda t\u0259tbiq m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259 ke\u00e7id&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":847510,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/696b35cc177565596257711268310625675.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/696b35cc177565596257711268310625675.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/696b35cc177565596257711268310625675.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/696b35cc177565596257711268310625675-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/696b35cc177565596257711268310625675-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/696b35cc177565596257711268310625675-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/696b35cc177565596257711268310625675.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/696b35cc177565596257711268310625675.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/696b35cc177565596257711268310625675-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/696b35cc177565596257711268310625675.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Art\u0131q n\u0259zar\u0259t yox, m\u0259suliyy\u0259t d\u00f6vr\u00fc \u00f6n\u0259 \u00e7\u0131x\u0131r Son ill\u0259r r\u0259q\u0259msal texnologiyalar\u0131n s\u00fcr\u0259tli inki\u015faf\u0131 c\u0259miyy\u0259t h\u0259yat\u0131n\u0131n b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259rin\u0259 t\u0259sir g\u00f6st\u0259rdiyi kimi, u\u015faqlar\u0131n g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yat\u0131na da d\u0259rind\u0259n n\u00fcfuz edib. Sosial \u015f\u0259b\u0259k\u0259l\u0259r art\u0131q yaln\u0131z \u00fcnsiyy\u0259t vasit\u0259si deyil, h\u0259m d\u0259 informasiya, \u0259yl\u0259nc\u0259 v\u0259 sosial identifikasiya platformas\u0131na \u00e7evrilib. Lakin bu transformasiya il\u0259 paralel olaraq, x\u00fcsusil\u0259 azya\u015fl\u0131 istifad\u0259\u00e7il\u0259rin t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi, psixoloji sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/847509"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=847509"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/847509\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":847511,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/847509\/revisions\/847511"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/847510"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=847509"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=847509"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=847509"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}