{"id":849399,"date":"2026-04-24T10:23:07","date_gmt":"2026-04-24T06:23:07","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=849399"},"modified":"2026-04-24T10:23:07","modified_gmt":"2026-04-24T06:23:07","slug":"sidd%c9%99t-m%c9%99zmunlu-oyunlar-sosial-munasib%c9%99tl%c9%99ri-nec%c9%99-formalasdirir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=849399","title":{"rendered":"\u015eidd\u0259t m\u0259zmunlu oyunlar sosial m\u00fcnasib\u0259tl\u0259ri nec\u0259 formala\u015fd\u0131r\u0131r?"},"content":{"rendered":"<p><em><strong>Sosioloq: Virtual m\u00fchitd\u0259 t\u0259krarlanan aqressiv m\u0259zmun t\u0259dric\u0259n real h\u0259yata da\u015f\u0131n\u0131r<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong>R\u0259q\u0259msal texnologiyalar\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259 inki\u015faf etdiyi m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 video oyunlar sad\u0259c\u0259 \u0259yl\u0259nc\u0259 vasit\u0259si olmaqdan \u00e7\u0131xaraq g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yat\u0131n ayr\u0131lmaz hiss\u0259sin\u0259 \u00e7evrilib. X\u00fcsusil\u0259 \u015fidd\u0259t elementl\u0259ri il\u0259 z\u0259ngin olan oyunlar getdikc\u0259 daha geni\u015f auditoriyan\u0131 \u0259hat\u0259 edir v\u0259 bu, c\u0259miyy\u0259t daxilind\u0259 ciddi narahatl\u0131qlar do\u011furur. Bu c\u00fcr oyunlar istifad\u0259\u00e7il\u0259r\u0259 zorak\u0131l\u0131\u011f\u0131 adi v\u0259 q\u0259bul edil\u0259n davran\u0131\u015f kimi t\u0259qdim edir, n\u0259tic\u0259d\u0259 real h\u0259yatla virtual d\u00fcnya aras\u0131ndak\u0131 s\u0259rh\u0259dl\u0259r t\u0259dric\u0259n z\u0259ifl\u0259yir. U\u015faqlar v\u0259 yeniyetm\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 bu t\u0259sir daha t\u0259hl\u00fck\u0259li xarakter da\u015f\u0131y\u0131r, \u00e7\u00fcnki onlar\u0131n psixoloji v\u0259 sosial inki\u015faf m\u0259rh\u0259l\u0259si davam edir v\u0259 davran\u0131\u015f modell\u0259ri m\u0259hz bu d\u00f6vrd\u0259 formala\u015f\u0131r. \u015eidd\u0259tin oyun vasit\u0259sil\u0259 normalla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 aqressiv reaksiyalar\u0131n artmas\u0131na, empati hissinin z\u0259ifl\u0259m\u0259sin\u0259 v\u0259 sosial m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rd\u0259 probleml\u0259rin yaranmas\u0131na s\u0259b\u0259b ola bil\u0259r.<\/strong><\/em><\/p>\n<p><em><strong><img src=\"https:\/\/ikisahil.az\/upload\/\/2026\/04\/23\/\/-777669af177695244059192168210564117.jpg\" alt=\"\" \/><\/strong><\/em><\/p>\n<p>M\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259r hesab edirl\u0259r ki, bu t\u0259sirl\u0259r t\u0259kc\u0259 f\u0259rdi s\u0259viyy\u0259d\u0259 qalm\u0131r, eyni zamanda, c\u0259miyy\u0259tin \u00fcmumi davran\u0131\u015f m\u00fchitin\u0259 d\u0259 siray\u0259t edir. M\u0259hz bu kontekstd\u0259 m\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 sosioloji bax\u0131\u015f x\u00fcsusi \u0259h\u0259miyy\u0259t k\u0259sb edir. Sosioloq\u00a0<strong>Naib Nift\u0259liyevin<\/strong>\u00a0m\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 fikirl\u0259ri d\u0259 g\u00f6st\u0259rir ki, \u015fidd\u0259t t\u0259rkibli oyunlar art\u0131q t\u0259kc\u0259 \u0259yl\u0259nc\u0259 deyil, davran\u0131\u015f formala\u015fd\u0131ran m\u00fch\u00fcm amill\u0259rd\u0259n birin\u0259 \u00e7evrilib.<\/p>\n<p><strong>R\u0259q\u0259msal m\u00fchitd\u0259 davran\u0131\u015flar\u0131n formala\u015fmas\u0131 yaln\u0131z oyunla m\u0259hdudla\u015fm\u0131r<\/strong><\/p>\n<p>Naib Nift\u0259liyev \u201c\u0130ki sahil\u201d\u0259 a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda\u00a0 bildirdi ki, \u015fidd\u0259t t\u0259rkibli oyunlar h\u0259m birba\u015fa, h\u0259m d\u0259 dolay\u0131s\u0131 il\u0259 aqressiyan\u0131 t\u0259\u015fviq ed\u0259n amill\u0259r s\u0131ras\u0131na daxildir. Bu c\u00fcr oyunlar insanlarda \u015fidd\u0259t\u0259 al\u0131\u015fma, onu normal davran\u0131\u015f kimi q\u0259bul etm\u0259 v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 h\u0259min davran\u0131\u015flar\u0131n sosial m\u00fchitd\u0259 t\u0259krarlanmas\u0131 riskini yarad\u0131r. X\u00fcsusil\u0259 u\u015faqlar v\u0259 yeniyetm\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn bu t\u0259sir daha g\u00fccl\u00fc olur. Onlar \u015fidd\u0259ti adi bir \u0259yl\u0259nc\u0259 formas\u0131 kimi q\u0259bul etdikd\u0259, real h\u0259yatda da bu davran\u0131\u015flar\u0131 t\u0259tbiq etm\u0259y\u0259 meyilli olurlar.<\/p>\n<p>\u018fn\u0259n\u0259vi media vasit\u0259l\u0259ri\u00a0 televiziya v\u0259 radio\u00a0 uzun ill\u0259rdir insanlara t\u0259sir g\u00f6st\u0259rs\u0259 d\u0259, m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 smartfonlar, noutbuklar v\u0259 plan\u015fetl\u0259r bu t\u0259siri daha da g\u00fccl\u0259ndirib. U\u015faqlar\u0131n v\u0259 yeniyetm\u0259l\u0259rin oyunlara f\u0259al \u015f\u0259kild\u0259 qo\u015fulmas\u0131 t\u0259dric\u0259n h\u0259min oyun davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n h\u0259yat t\u0259rzin\u0259 \u00e7evrilm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olur. M\u00fcxt\u0259lif statistik yana\u015fmalar g\u00f6st\u0259rir ki, \u0259n az\u0131 h\u0259r \u00fc\u00e7 yeniyetm\u0259d\u0259n ikisinin davran\u0131\u015f\u0131na bu faktor m\u00fc\u0259yy\u0259n d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 t\u0259sir edir.<\/p>\n<p><strong>G\u0259rginlik, nasazl\u0131q, aqressiya v\u0259&#8230;<\/strong><\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/ikisahil.az\/upload\/\/2026\/04\/23\/\/-ad0f7a25177695248112619665910409394.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p>Bu oyunlar\u0131n t\u0259siri n\u0259tic\u0259sind\u0259 davran\u0131\u015flar m\u0259hdudla\u015f\u0131r, maraq dair\u0259si daral\u0131r v\u0259 f\u0259aliyy\u0259t motivl\u0259ri daha \u00e7ox oyunlara y\u00f6n\u0259lir. Q\u0131sam\u00fcdd\u0259tli yadda\u015f\u0131n aktivl\u0259\u015fm\u0259si fonunda daha primitiv reaksiyalar \u00f6n plana \u00e7\u0131x\u0131r, sosialla\u015fma v\u0259 t\u0259hsil kimi m\u00fch\u00fcm t\u0259sir amill\u0259rin\u0259 qar\u015f\u0131 is\u0259 m\u00fcqavim\u0259t formala\u015f\u0131r. Bu da \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 g\u0259rginlik, narahatl\u0131q v\u0259 aqressiya il\u0259 n\u0259tic\u0259l\u0259n\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>M\u0259s\u0259l\u0259n, uzun m\u00fcdd\u0259t telefona ba\u011fl\u0131 olan bir u\u015fa\u011f\u0131n \u0259lind\u0259n cihaz al\u0131nd\u0131qda onun aqressiv reaksiya verm\u0259 ehtimal\u0131 y\u00fcks\u0259k olur. Bu aqressiya h\u0259r zaman a\u00e7\u0131q \u015f\u0259kild\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rm\u0259y\u0259 bil\u0259r, lakin daxili narahatl\u0131q, g\u0259rginlik, m\u0259yusluq v\u0259 ya itki hissi kimi psixoloji v\u0259ziyy\u0259tl\u0259rl\u0259 m\u00fc\u015fayi\u0259t oluna bil\u0259r. Bu hal yaln\u0131z yeniyetm\u0259l\u0259rd\u0259 deyil, uzun m\u00fcdd\u0259t smartfondan istifad\u0259 ed\u0259n bir \u00e7ox insanlarda m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur. \u00dcmumilikd\u0259 bu, m\u00fc\u0259yy\u0259n m\u0259nada ba\u015fad\u00fc\u015f\u00fcl\u0259ndir, lakin sa\u011flam v\u0259 adekvat davran\u0131\u015f formas\u0131 hesab edilmir.<\/p>\n<p><strong>Problemin k\u00f6k\u00fc t\u0259kc\u0259 t\u0259sird\u0259 yox, onun idar\u0259 olunma mexanizml\u0259rind\u0259dir<\/strong><\/p>\n<p>Sosioloq onu da qeyd etdi ki, texnologiya m\u00fcasir h\u0259yat\u0131n ayr\u0131lmaz hiss\u0259sidir v\u0259 ondan istifad\u0259 z\u0259ruridir. Lakin bu istifad\u0259 d\u00fczg\u00fcn \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259nziml\u0259nm\u0259li, m\u00fc\u0259yy\u0259n qayda v\u0259 m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259r \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 h\u0259yata ke\u00e7irilm\u0259lidir. Texnologiyan\u0131n s\u00fcr\u0259tli inki\u015faf\u0131 yeni t\u0259l\u0259batlar yarad\u0131r v\u0259 istifad\u0259 intensivliyini art\u0131r\u0131r. Bu is\u0259 x\u00fcsusil\u0259 inki\u015faf m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259 olan u\u015faqlar\u0131n psixofizioloji v\u0259ziyy\u0259tin\u0259 ciddi t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259 bil\u0259r. \u0130nformasiya y\u00fck\u00fcn\u00fcn h\u0259ddind\u0259n art\u0131q olmas\u0131, sosial v\u0259 informasiya stresi u\u015faqlarda impulsivlik v\u0259 aqressiyan\u0131n artmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p>Bu t\u0259sirl\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn u\u015faqlar\u0131n v\u0259 yeniyetm\u0259l\u0259rin enerjisini d\u00fczg\u00fcn istiqam\u0259tl\u0259ndirm\u0259k vacibdir. Onlar\u0131n idman f\u0259aliyy\u0259tl\u0259rin\u0259, real sosial m\u00fchit\u0259, parklar, stadionlar, oyun meydan\u00e7alar\u0131 v\u0259 dig\u0259r ictimai m\u0259kanlara c\u0259lb olunmas\u0131 m\u00fch\u00fcm \u0259h\u0259miyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. Yeniyetm\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 idman zallar\u0131, intellektual oyunlar v\u0259 sosial f\u0259aliyy\u0259tl\u0259r daha sa\u011flam alternativl\u0259rdir.<\/p>\n<p>\u018fks halda, y\u0131\u011f\u0131lan enerji v\u0259 psixoloji g\u0259rginlik aqressiv davran\u0131\u015flara, impulsiv q\u0259rarlara v\u0259 h\u0259tta m\u00fc\u0259yy\u0259n hallarda kriminal meyill\u0259r\u0259 yol a\u00e7a bil\u0259r. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 u\u015faq v\u0259 yeniyetm\u0259l\u0259rin davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131n adekvat \u015f\u0259kild\u0259 t\u0259nziml\u0259nm\u0259si, onlar\u0131n enerjisinin d\u00fczg\u00fcn istiqam\u0259t\u0259 y\u00f6n\u0259ldilm\u0259si bu problemin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 alma\u011f\u0131n \u0259sas v\u0259 faktiki olaraq yegan\u0259 effektiv yoludur.<\/p>\n<p><em><strong>Nigar Orucova, &#8220;\u0130ki sahil&#8221;<\/strong><\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Sosioloq: Virtual m\u00fchitd\u0259 t\u0259krarlanan aqressiv m\u0259zmun t\u0259dric\u0259n real h\u0259yata da\u015f\u0131n\u0131r R\u0259q\u0259msal texnologiyalar\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259 inki\u015faf etdiyi m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 video oyunlar sad\u0259c\u0259 \u0259yl\u0259nc\u0259 vasit\u0259si olmaqdan \u00e7\u0131xaraq g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yat\u0131n ayr\u0131lmaz hiss\u0259sin\u0259 \u00e7evrilib. X\u00fcsusil\u0259 \u015fidd\u0259t elementl\u0259ri il\u0259 z\u0259ngin olan oyunlar getdikc\u0259 daha geni\u015f auditoriyan\u0131 \u0259hat\u0259 edir v\u0259 bu, c\u0259miyy\u0259t daxilind\u0259 ciddi narahatl\u0131qlar do\u011furur. Bu c\u00fcr oyunlar istifad\u0259\u00e7il\u0259r\u0259 zorak\u0131l\u0131\u011f\u0131 adi v\u0259 q\u0259bul edil\u0259n davran\u0131\u015f kimi t\u0259qdim edir, n\u0259tic\u0259d\u0259 real h\u0259yatla virtual d\u00fcnya aras\u0131ndak\u0131 s\u0259rh\u0259dl\u0259r t\u0259dric\u0259n z\u0259ifl\u0259yir. U\u015faqlar v\u0259 yeniyetm\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn is\u0259 bu t\u0259sir daha t\u0259hl\u00fck\u0259li xarakter da\u015f\u0131y\u0131r, \u00e7\u00fcnki onlar\u0131n psixoloji v\u0259 sosial inki\u015faf m\u0259rh\u0259l\u0259si davam&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":849400,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/81374713177695241511777298810469287.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/81374713177695241511777298810469287.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/81374713177695241511777298810469287.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/81374713177695241511777298810469287-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/81374713177695241511777298810469287-660x365.jpg",660,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/81374713177695241511777298810469287-840x465.jpg",640,354,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/81374713177695241511777298810469287.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/81374713177695241511777298810469287.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/81374713177695241511777298810469287-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/81374713177695241511777298810469287.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Sosioloq: Virtual m\u00fchitd\u0259 t\u0259krarlanan aqressiv m\u0259zmun t\u0259dric\u0259n real h\u0259yata da\u015f\u0131n\u0131r R\u0259q\u0259msal texnologiyalar\u0131n s\u00fcr\u0259tl\u0259 inki\u015faf etdiyi m\u00fcasir d\u00f6vrd\u0259 video oyunlar sad\u0259c\u0259 \u0259yl\u0259nc\u0259 vasit\u0259si olmaqdan \u00e7\u0131xaraq g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yat\u0131n ayr\u0131lmaz hiss\u0259sin\u0259 \u00e7evrilib. X\u00fcsusil\u0259 \u015fidd\u0259t elementl\u0259ri il\u0259 z\u0259ngin olan oyunlar getdikc\u0259 daha geni\u015f auditoriyan\u0131 \u0259hat\u0259 edir v\u0259 bu, c\u0259miyy\u0259t daxilind\u0259 ciddi narahatl\u0131qlar do\u011furur. Bu c\u00fcr oyunlar istifad\u0259\u00e7il\u0259r\u0259 zorak\u0131l\u0131\u011f\u0131 adi&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/849399"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=849399"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/849399\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":849401,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/849399\/revisions\/849401"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/849400"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=849399"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=849399"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=849399"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}