{"id":850607,"date":"2026-05-02T11:18:46","date_gmt":"2026-05-02T07:18:46","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=850607"},"modified":"2026-05-02T11:18:46","modified_gmt":"2026-05-02T07:18:46","slug":"soyuq-yaz-leysan-yagislar-iran-muharib%c9%99sinin-n%c9%99tic%c9%99si-yoxsa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=850607","title":{"rendered":"Soyuq yaz, leysan ya\u011f\u0131\u015flar \u2013 \u0130ran m\u00fcharib\u0259sinin n\u0259tic\u0259si, yoxsa?"},"content":{"rendered":"<p><strong>Bu il yaz f\u0259sli sanki adi axar\u0131ndan \u00e7\u0131x\u0131b. \u00d6t\u0259n ill\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 daha soyuq, daha s\u0259rt v\u0259 g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z ke\u00e7\u0259n m\u00f6vs\u00fcm may ay\u0131na q\u0259d\u0259m qoysaq da, h\u0259l\u0259 d\u0259 tam isinm\u0259k bilmir. Havan\u0131n tez-tez d\u0259yi\u015fm\u0259si, g\u00fcn \u0259rzind\u0259 bir ne\u00e7\u0259 f\u0259rqli iqlim hal\u0131n\u0131n m\u00fc\u015fahid\u0259 olunmas\u0131 art\u0131q adi hala \u00e7evrilib. X\u00fcsusil\u0259 son g\u00fcnl\u0259r Az\u0259rbaycanda v\u0259 region \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 ya\u011fan arams\u0131z, intensiv ya\u011f\u0131\u015flar h\u0259m insanlar\u0131n g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yat\u0131na t\u0259sir edir, h\u0259m d\u0259 ciddi f\u0259sadlar yarad\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>Normadan art\u0131q d\u00fc\u015f\u0259n ya\u011f\u0131nt\u0131lar, sel v\u0259 da\u015fq\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259si fonunda c\u0259miyy\u0259td\u0259 m\u00fcxt\u0259lif suallar yaranma\u011fa ba\u015flay\u0131b: bu qeyri-sabit v\u0259 anormal hava \u015f\u0259raitinin arxas\u0131nda n\u0259 dayan\u0131r? Sad\u0259c\u0259 t\u0259bii iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ridirmi, yoxsa prosesl\u0259r daha d\u0259rin v\u0259 narahatedici s\u0259b\u0259bl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r?<\/p>\n<p>M\u00fczakir\u0259 olunan versiyalardan biri d\u0259 regionda davam ed\u0259n h\u0259rbi g\u0259rginlikl\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. X\u00fcsusil\u0259 AB\u015e v\u0259 \u0130srailin \u0130ranla qar\u015f\u0131durmas\u0131 fonunda ba\u015f ver\u0259n hadis\u0259l\u0259rin t\u0259kc\u0259 siyasi deyil, eyni zamanda ekoloji n\u0259tic\u0259l\u0259r do\u011furdu\u011fu iddia edilir. B\u0259zi m\u00fct\u0259x\u0259ssisl\u0259rin v\u0259 ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131lar\u0131n fikrinc\u0259, m\u00fcasir m\u00fcharib\u0259l\u0259rd\u0259 istifad\u0259 olunan g\u00fccl\u00fc partlay\u0131c\u0131 madd\u0259l\u0259r, raket z\u0259rb\u0259l\u0259ri v\u0259 m\u00fcxt\u0259lif t\u0259sir g\u00fcc\u00fcn\u0259 malik silahlar atmosfer qatlar\u0131na m\u00fcdaxil\u0259 ed\u0259r\u0259k onun t\u0259bii balans\u0131n\u0131 poza bil\u0259r.<\/p>\n<p>Bu yana\u015fmaya g\u00f6r\u0259, atmosferin strukturunda yaranan bu c\u00fcr pozuntular ekosistemin sabitliyini sars\u0131d\u0131r v\u0259 n\u0259tic\u0259d\u0259 leysan ya\u011f\u0131\u015flar, q\u0259fil iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri, sel v\u0259 da\u015fq\u0131nlar kimi ekstremal hava hadis\u0259l\u0259rinin artmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r. Region \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259, o c\u00fcml\u0259d\u0259n Az\u0259rbaycan, T\u00fcrkiy\u0259, G\u00fcrc\u00fcstan v\u0259 Erm\u0259nistanda m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan anormal hava \u015f\u0259raiti d\u0259 b\u0259zi dair\u0259l\u0259r t\u0259r\u0259find\u0259n m\u0259hz bu prosesl\u0259rin m\u00fcmk\u00fcn n\u0259tic\u0259si kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilir.<\/p>\n<p>B\u00fct\u00fcn bu iddialar is\u0259 c\u0259miyy\u0259td\u0259 h\u0259m narahatl\u0131q yarad\u0131r, h\u0259m d\u0259 yeni suallar do\u011furur: do\u011frudanm\u0131 m\u00fcasir m\u00fcharib\u0259l\u0259r t\u0259kc\u0259 insanlara deyil, t\u0259bi\u0259t\u0259 d\u0259 g\u00f6r\u00fcnm\u0259z, amma da\u011f\u0131d\u0131c\u0131 z\u0259rb\u0259 vurur?<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/azertag.az\/files\/2024\/2\/1200x630\/17175880315658041472_1200x630.jpg\" alt=\"R\u00f6v\u015f\u0259n Abbasov: Az\u0259rbaycanda tezlikl\u0259 milli biom\u00fcxt\u0259liflik f\u0259aliyy\u0259t plan\u0131  q\u0259bul olunacaq - AZ\u018fRTAC\" \/><\/p>\n<p><strong>M\u00f6vzu il\u0259 ba\u011fl\u0131 ekoloq R\u00f6v\u015f\u0259n Abbasov Musavat.com-a dan\u0131\u015f\u0131b:<\/strong><\/p>\n<p>&#8220;\u00dcmumiyy\u0259tl\u0259, haz\u0131rda insan\u0131n \u0259lind\u0259 el\u0259 bir texnologiya yoxdur ki, ist\u0259r da\u011f\u0131d\u0131c\u0131, ist\u0259rs\u0259 d\u0259 h\u0259r hans\u0131 yarad\u0131c\u0131 formada iqlim prosesl\u0259rin\u0259 bu d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 geni\u015f miqyasda t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259 bilsin. \u018flb\u0259tt\u0259, m\u00fc\u0259yy\u0259n texnologiyalar m\u00f6vcuddur, m\u0259s\u0259l\u0259n, \u00e7ox ki\u00e7ik miqyasda s\u00fcni ya\u011f\u0131\u015f yaratmaq v\u0259 ya dolunun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn istifad\u0259 olunan \u00fcsullar var. Bu c\u00fcr texnologiyalardan Az\u0259rbaycanda da uzun ill\u0259rdir istifad\u0259 olunur. Y\u0259ni \u0259sas m\u0259qs\u0259d ya\u011fan dolunun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq v\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na d\u0259y\u0259n ziyan\u0131 minimuma endirm\u0259kdir. Lakin bu tip \u00fcsullar\u0131n iri miqyasl\u0131 iqlim v\u0259 sinoptik prosesl\u0259r\u0259 t\u0259sir etm\u0259si bar\u0259d\u0259 deyil\u0259nl\u0259r elmi \u0259sasdan uzaqd\u0131r v\u0259 t\u0259sdiql\u0259nmir. O c\u00fcml\u0259d\u0259n, \u0130ran \u0259traf\u0131nda ged\u0259n haz\u0131rk\u0131 m\u00fcnaqi\u015f\u0259nin intensiv ya\u011f\u0131nt\u0131lara t\u0259sir g\u00f6st\u0259rm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 iddialar\u0131n da he\u00e7 bir elmi \u0259sas\u0131 yoxdur.<\/p>\n<p>\u0130kincisi, h\u0259min \u0259razil\u0259rd\u0259 el\u0259 bir geni\u015fmiqyasl\u0131 h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar apar\u0131lm\u0131r ki, n\u0259tic\u0259d\u0259 bu c\u00fcr iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259ri ba\u015f versin. \u00dcst\u0259lik, art\u0131q bir m\u00fcdd\u0259tdir ki, \u0130ranla ba\u011fl\u0131 at\u0259\u015fk\u0259s rejimi m\u00f6vcuddur. Bu bax\u0131mdan, haz\u0131rda m\u00fc\u015fahid\u0259 olunan hava \u015f\u0259raitini K\u00f6rf\u0259z regionunda ba\u015f ver\u0259n h\u0259rbi prosesl\u0259rl\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirm\u0259k do\u011fru deyil&#8221;.<\/p>\n<p>B\u0259s havalar\u0131n bu q\u0259d\u0259r ya\u011f\u0131nt\u0131l\u0131 ke\u00e7m\u0259sinin s\u0259b\u0259bi n\u0259dir?<\/p>\n<p><strong>Ekoloqun fikrinc\u0259, burada iki \u0259sas amili n\u0259z\u0259r\u0259 almaq laz\u0131md\u0131r:<\/strong><\/p>\n<p>&#8220;Birincisi, iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rinin t\u0259siri il\u0259 ya\u011f\u0131nt\u0131lar\u0131n zaman \u00fczr\u0259 paylanmas\u0131nda ciddi f\u0259rql\u0259r yaran\u0131r. Y\u0259ni \u0259vv\u0259lki kimi il boyu b\u0259rab\u0259r paylanmaq \u0259v\u0259zin\u0259, ya\u011f\u0131nt\u0131lar q\u0131sa m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 intensiv \u015f\u0259kild\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr v\u0259 bu da iqlim hadis\u0259l\u0259rinin daha ekstremal xarakter almas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. N\u0259tic\u0259d\u0259 g\u00fccl\u00fc k\u00fcl\u0259kl\u0259r, leysan ya\u011f\u0131\u015flar ba\u015f verir v\u0259 bu prosesl\u0259r \u00f6z n\u00f6vb\u0259sind\u0259 sel v\u0259 da\u015fq\u0131n riskini art\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>\u0130kinci m\u00fch\u00fcm m\u0259qam is\u0259 iqlim hadis\u0259l\u0259rinin d\u00f6vrl\u00fcy\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu, \u00e7oxillik m\u00fc\u015fahid\u0259l\u0259rl\u0259 t\u0259sdiql\u0259n\u0259n bir reall\u0131qd\u0131r. Y\u0259ni tarix boyu quraq v\u0259 ya\u011f\u0131nt\u0131l\u0131 d\u00f6vrl\u0259r bir-birini \u0259v\u0259z edib. El\u0259 ill\u0259r olub ki, quraql\u0131q h\u00f6km s\u00fcr\u00fcb. M\u0259s\u0259l\u0259n, 1998\u20131999-cu ill\u0259rin quraql\u0131\u011f\u0131 yax\u015f\u0131 xat\u0131rlan\u0131r. Eyni zamanda, son ill\u0259rd\u0259 d\u0259 quraql\u0131q d\u00f6vrl\u0259ri m\u00fc\u015fahid\u0259 olunub. H\u0259tta iki il \u0259vv\u0259l ot \u00f6rt\u00fcy\u00fcn\u00fcn z\u0259if olmas\u0131 heyvandarl\u0131\u011fa ciddi m\u0259nfi t\u0259sir g\u00f6st\u0259rmi\u015fdi. Y\u0259ni h\u0259r il eyni miqdarda ya\u011f\u0131nt\u0131 g\u00f6zl\u0259m\u0259k d\u00fczg\u00fcn deyil, bu, tamamil\u0259 t\u0259bii v\u0259 normal bir prosesdir&#8221;.<\/p>\n<p><strong>R\u00f6v\u015f\u0259n Abbasovun fikrinc\u0259, haz\u0131rda ya\u011fan ya\u011f\u0131\u015flar\u0131n is\u0259 m\u0259nfi t\u0259r\u0259fl\u0259rind\u0259n \u00e7ox m\u00fcsb\u0259t t\u0259r\u0259fl\u0259ri var:<\/strong><\/p>\n<p>&#8220;M\u0259s\u0259l\u0259n, K\u00fcr \u00e7ay\u0131nda dolma hadis\u0259si m\u00fc\u015fahid\u0259 olunur, otlaqlar daha m\u0259hsuldar v\u0259ziyy\u0259t\u0259 g\u0259lib, su q\u0131tl\u0131\u011f\u0131 xeyli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 aradan qalx\u0131b. D\u00fczd\u00fcr, b\u0259zi hallarda g\u00fccl\u00fc k\u00fcl\u0259k v\u0259 dolu k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131na m\u00fc\u0259yy\u0259n ziyan vura bil\u0259r, lakin \u00fcmumi m\u0259nz\u0259r\u0259y\u0259 baxd\u0131qda bu ili bolluq ili kimi qiym\u0259tl\u0259ndirm\u0259k olar&#8221;.<\/p>\n<p><strong>Ekoloq may ay\u0131nda da\u015fq\u0131nlar g\u00f6zl\u0259nildiyini d\u0259 qeyd edib:<\/strong><\/p>\n<p>&#8220;Bir vacib m\u0259qam\u0131 da qeyd etm\u0259k laz\u0131md\u0131r: Az\u0259rbaycanda, x\u00fcsusil\u0259 K\u00fcr \u00e7ay\u0131 \u0259traf\u0131nda yerl\u0259\u015f\u0259n rayonlarda may ay\u0131nda da\u015fq\u0131n riski g\u00f6zl\u0259nilir. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n yerli \u0259hali, icra strukturlar\u0131 v\u0259 aidiyy\u0259ti qurumlar m\u00fcmk\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259l\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n haz\u0131rl\u0131ql\u0131 olmal\u0131d\u0131rlar&#8221;.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Xalid\u0259 G\u0259ray<\/strong><\/p>\n<p><strong>Musavat.com<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Bu il yaz f\u0259sli sanki adi axar\u0131ndan \u00e7\u0131x\u0131b. \u00d6t\u0259n ill\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 daha soyuq, daha s\u0259rt v\u0259 g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z ke\u00e7\u0259n m\u00f6vs\u00fcm may ay\u0131na q\u0259d\u0259m qoysaq da, h\u0259l\u0259 d\u0259 tam isinm\u0259k bilmir. Havan\u0131n tez-tez d\u0259yi\u015fm\u0259si, g\u00fcn \u0259rzind\u0259 bir ne\u00e7\u0259 f\u0259rqli iqlim hal\u0131n\u0131n m\u00fc\u015fahid\u0259 olunmas\u0131 art\u0131q adi hala \u00e7evrilib. X\u00fcsusil\u0259 son g\u00fcnl\u0259r Az\u0259rbaycanda v\u0259 region \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 ya\u011fan arams\u0131z, intensiv ya\u011f\u0131\u015flar h\u0259m insanlar\u0131n g\u00fcnd\u0259lik h\u0259yat\u0131na t\u0259sir edir, h\u0259m d\u0259 ciddi f\u0259sadlar yarad\u0131r. Normadan art\u0131q d\u00fc\u015f\u0259n ya\u011f\u0131nt\u0131lar, sel v\u0259 da\u015fq\u0131n t\u0259hl\u00fck\u0259si fonunda c\u0259miyy\u0259td\u0259 m\u00fcxt\u0259lif suallar yaranma\u011fa ba\u015flay\u0131b: bu qeyri-sabit v\u0259 anormal hava \u015f\u0259raitinin arxas\u0131nda n\u0259 dayan\u0131r?&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":850608,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/20b680e9525e2edb6c2e0a94f70c7adb.jpg",870,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/20b680e9525e2edb6c2e0a94f70c7adb.jpg",870,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/20b680e9525e2edb6c2e0a94f70c7adb.jpg",870,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/20b680e9525e2edb6c2e0a94f70c7adb-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/20b680e9525e2edb6c2e0a94f70c7adb-635x365.jpg",635,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/20b680e9525e2edb6c2e0a94f70c7adb-840x483.jpg",640,368,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/20b680e9525e2edb6c2e0a94f70c7adb.jpg",870,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/20b680e9525e2edb6c2e0a94f70c7adb.jpg",870,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/20b680e9525e2edb6c2e0a94f70c7adb-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/20b680e9525e2edb6c2e0a94f70c7adb.jpg",870,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Bu il yaz f\u0259sli sanki adi axar\u0131ndan \u00e7\u0131x\u0131b. \u00d6t\u0259n ill\u0259rl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 daha soyuq, daha s\u0259rt v\u0259 g\u00f6zl\u0259nilm\u0259z ke\u00e7\u0259n m\u00f6vs\u00fcm may ay\u0131na q\u0259d\u0259m qoysaq da, h\u0259l\u0259 d\u0259 tam isinm\u0259k bilmir. Havan\u0131n tez-tez d\u0259yi\u015fm\u0259si, g\u00fcn \u0259rzind\u0259 bir ne\u00e7\u0259 f\u0259rqli iqlim hal\u0131n\u0131n m\u00fc\u015fahid\u0259 olunmas\u0131 art\u0131q adi hala \u00e7evrilib. X\u00fcsusil\u0259 son g\u00fcnl\u0259r Az\u0259rbaycanda v\u0259 region \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 ya\u011fan arams\u0131z, intensiv&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/850607"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=850607"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/850607\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":850609,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/850607\/revisions\/850609"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/850608"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=850607"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=850607"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=850607"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}