{"id":851391,"date":"2026-05-09T13:55:05","date_gmt":"2026-05-09T09:55:05","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=851391"},"modified":"2026-05-09T13:55:05","modified_gmt":"2026-05-09T09:55:05","slug":"bir-mill%c9%99tin-taleyind%c9%99-yazilan-ad-heyd%c9%99r-%c9%99liyev","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=851391","title":{"rendered":"Bir mill\u0259tin taleyind\u0259 yaz\u0131lan ad: Heyd\u0259r \u018fliyev"},"content":{"rendered":"<p>103 il \u0259vv\u0259l d\u00fcnyaya g\u0259lmi\u015f \u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyev fenomeni Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n tarixind\u0259 yaln\u0131z bir siyasi lider anlay\u0131\u015f\u0131 il\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131r \u2013bu, d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik, milli kimlik v\u0259 strateji inki\u015faf modelinin simvolu kimi q\u0259bul olunur. 1993-c\u00fc ilin yay\u0131nda Az\u0259rbaycan ciddi siyasi b\u00f6hran v\u0259 par\u00e7alanma t\u0259hl\u00fck\u0259si il\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 qalanda Heyd\u0259r \u018fliyevin hakimiyy\u0259t\u0259 d\u0259v\u0259t olunmas\u0131 \u00f6lk\u0259d\u0259 sabitliyin b\u0259rpas\u0131na, v\u0259t\u0259nda\u015f qar\u015f\u0131durmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131na v\u0259 m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259tin qorunmas\u0131na h\u0259lledici t\u0259sir g\u00f6st\u0259rdi.<\/p>\n<p>1991-1993-c\u00fc ilin yay\u0131na kimi Az\u0259rbaycan tarixinin \u0259n m\u00fcr\u0259kk\u0259b\u00a0 v\u0259 kritik m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259n birini ya\u015fad\u0131. Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131 fonunda m\u00fcst\u0259qillik qazanm\u0131\u015f \u00f6lk\u0259 h\u0259m daxili, h\u0259m d\u0259 xarici ciddi s\u0131naqlarla \u00fcz-\u00fcz\u0259 qalm\u0131\u015fd\u0131. 1991-ci ild\u0259 m\u00fcst\u0259qillik elan olunsa da, \u00f6lk\u0259d\u0259 vahid v\u0259 sabit siyasi idar\u0259etm\u0259 sistemi formala\u015fmam\u0131\u015fd\u0131. Hakimiyy\u0259t u\u011frunda m\u00fcbariz\u0259, tez-tez d\u0259yi\u015f\u0259n siyasi r\u0259hb\u0259rlik v\u0259 idar\u0259etm\u0259d\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259sizlik d\u00f6vl\u0259t institutlar\u0131n\u0131 z\u0259ifl\u0259dirdi. M\u00fcxt\u0259lif siyasi qruplar aras\u0131nda qar\u015f\u0131durmalar \u00f6lk\u0259ni faktiki olaraq idar\u0259olunmaz v\u0259ziyy\u0259t\u0259 g\u0259tirmi\u015fdi.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/crossmedia.az\/storage\/images\/daimi\/president\/hheyder-aliyev.jpg\" alt=\"CROSSMEDIA - Heyd\u0259r \u018fliyev: Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n \u0259b\u0259di lideri\" \/><\/p>\n<p>Bu d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycan Birinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259sinin \u0259n a\u011f\u0131r m\u0259rh\u0259l\u0259sini ya\u015fay\u0131rd\u0131. Ordunun z\u0259if t\u0259\u015fkilatlanmas\u0131, vahid komandanl\u0131\u011f\u0131n olmamas\u0131 v\u0259 daxili \u00e7\u0259ki\u015fm\u0259l\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 bir s\u0131ra strateji \u0259razil\u0259r itirildi. 1992-ci ild\u0259 ba\u015f vermi\u015f Xocal\u0131 soyq\u0131r\u0131m\u0131 is\u0259 h\u0259m humanitar, h\u0259m d\u0259 psixoloji bax\u0131mdan xalq \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00f6y\u00fck faci\u0259 oldu.<\/p>\n<p>Sovet iqtisadi sisteminin da\u011f\u0131lmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq s\u0259naye v\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 iflic v\u0259ziyy\u0259tin\u0259 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc. \u0130nflyasiya y\u00fcks\u0259lmi\u015f, i\u015fsizlik artm\u0131\u015f, \u0259halinin h\u0259yat s\u0259viyy\u0259si k\u0259skin a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc. Qa\u00e7q\u0131n v\u0259 m\u0259cburi k\u00f6\u00e7k\u00fcnl\u0259rin say\u0131n\u0131n artmas\u0131 sosial v\u0259ziyy\u0259ti daha da a\u011f\u0131rla\u015fd\u0131r\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>\u00d6lk\u0259nin m\u00fcxt\u0259lif b\u00f6lg\u0259l\u0259rind\u0259 m\u0259rk\u0259zi hakimiyy\u0259t\u0259 tabe olmayan silahl\u0131 qruplar meydana \u00e7\u0131xm\u0131\u015fd\u0131. X\u00fcsusil\u0259 1993-c\u00fc ild\u0259 ba\u015f ver\u0259n G\u0259nc\u0259 hadis\u0259l\u0259ri d\u00f6vl\u0259t \u00e7evrili\u015fi t\u0259hl\u00fck\u0259sini real hala g\u0259tirdi. Bu hadis\u0259l\u0259r \u00f6lk\u0259d\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si riskini art\u0131rm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p>Yeni m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t kimi Az\u0259rbaycan h\u0259l\u0259 beyn\u0259lxalq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r sistemind\u0259 \u00f6z m\u00f6vqeyini tam formala\u015fd\u0131ra bilm\u0259mi\u015fdi. Xarici siyas\u0259td\u0259 qeyri-m\u00fc\u0259yy\u0259nlik v\u0259 t\u0259cr\u00fcb\u0259sizlik \u00f6lk\u0259nin maraqlar\u0131n\u0131n effektiv m\u00fcdafi\u0259sini \u00e7\u0259tinl\u0259\u015fdirirdi. Bir s\u00f6zl\u0259, 1991-1993-c\u00fc ill\u0259rin ortalar\u0131nad\u0259k Az\u0259rbaycan siyasi xaos, h\u0259rbi m\u0259\u011flubiyy\u0259tl\u0259r, iqtisadi t\u0259n\u0259zz\u00fcl v\u0259 sosial b\u00f6hranla \u00fcz-\u00fcz\u0259 idi. D\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik real t\u0259hl\u00fck\u0259 alt\u0131na d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, \u00f6lk\u0259 par\u00e7alanma v\u0259 v\u0259t\u0259nda\u015f qar\u015f\u0131durmas\u0131 h\u0259ddin\u0259 yax\u0131nla\u015fm\u0131\u015fd\u0131. M\u0259hz bu a\u011f\u0131r \u015f\u0259rait sonrak\u0131 m\u0259rh\u0259l\u0259d\u0259 \u00f6lk\u0259d\u0259 sabitliyin b\u0259rpas\u0131 v\u0259 d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011funun g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si z\u0259rur\u0259tini daha da aktualla\u015fd\u0131rd\u0131&#8230;<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/xalqqazeti.az\/uploads\/news\/5775\/5.jpg\" alt=\"Heyd\u0259r \u018fliyev: \u201c\u018fg\u0259r \u0259dal\u0259tsizlik olubsa, onu b\u0259rpa etm\u0259k m\u0259nim i\u015fimdir...\u201d\" \/><\/p>\n<p>1993-c\u00fc ilin yay\u0131nda, xalq\u0131n t\u0259kidli xahi\u015find\u0259n sonra ikinci d\u0259f\u0259 hakimiyy\u0259t\u0259 qay\u0131dan Heyd\u0259r \u018fliyev \u00f6lk\u0259d\u0259 d\u00f6vl\u0259t idar\u0259\u00e7iliyinin b\u0259rpas\u0131 v\u0259 sabitliyin yaranmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn atd\u0131\u011f\u0131 ilk add\u0131mlar\u0131ndan biri m\u0259rk\u0259zi hakimiyy\u0259tin n\u00fcfuzunu b\u0259rpa etm\u0259k oldu. O, parlament vasit\u0259sil\u0259 h\u00fcquqi legitimliyi g\u00fccl\u0259ndirdi, idar\u0259etm\u0259d\u0259 xaosun qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn vahid siyasi kurs m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirdi v\u0259 d\u00f6vl\u0259t strukturlar\u0131n\u0131n f\u0259aliyy\u0259tini yenid\u0259n t\u0259\u015fkil etdi.<\/p>\n<p>1993-c\u00fc ilin yay\u0131nda ba\u015f ver\u0259n G\u0259nc\u0259 hadis\u0259l\u0259ri \u00f6lk\u0259ni v\u0259t\u0259nda\u015f m\u00fcharib\u0259si h\u0259ddin\u0259 g\u0259tirmi\u015fdi. Heyd\u0259r \u018fliyev siyasi dialoq v\u0259 kompromis yolu il\u0259 silahl\u0131 qar\u015f\u0131durman\u0131 geni\u015fl\u0259ndirm\u0259kd\u0259n qorudu, \u00f6lk\u0259 daxilind\u0259 sabitliyin ilkin \u0259saslar\u0131n\u0131 formala\u015fd\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Silahl\u0131 q\u00fcvv\u0259l\u0259rd\u0259 p\u0259rak\u0259nd\u0259liyin aradan qald\u0131r\u0131lmas\u0131 \u0259sas prioritetl\u0259rd\u0259n idi. O, nizams\u0131z silahl\u0131 d\u0259st\u0259l\u0259rin l\u0259\u011fvi, ordunun m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fdirilmi\u015f \u015f\u0259kild\u0259 idar\u0259 olunmas\u0131 v\u0259 pe\u015f\u0259kar h\u0259rbi strukturun formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 istiqam\u0259tind\u0259 add\u0131mlar atd\u0131. Heyd\u0259r \u018fliyev \u00f6lk\u0259nin beyn\u0259lxalq t\u0259crid v\u0259ziyy\u0259tind\u0259n \u00e7\u0131xmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn aktiv diplomatik f\u0259aliyy\u0259t\u0259 ba\u015flad\u0131. Qon\u015fu d\u00f6vl\u0259tl\u0259r v\u0259 b\u00f6y\u00fck g\u00fccl\u0259r\u0259 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rin normalla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 sabitliyin m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259sin\u0259 xidm\u0259t etdi.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/diaspor.gov.az\/upload\/20230126120023_heyder.jpg\" alt=\"Heyd\u0259r \u018fliyev -100\u201d videolayih\u0259sin\u0259 start verilib\" \/><\/p>\n<p>Davam ed\u0259n Birinci Qaraba\u011f m\u00fcharib\u0259si \u015f\u0259raitind\u0259 sabitliyin t\u0259min olunmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn deyildi. Bu s\u0259b\u0259bd\u0259n onun \u0259n m\u00fch\u00fcm add\u0131mlar\u0131ndan biri 1994-c\u00fc ild\u0259 at\u0259\u015fk\u0259s\u0259 nail olmaq oldu ki, bu da \u00f6lk\u0259d\u0259 nisbi sabitliyin yaranmas\u0131na \u015f\u0259rait yaratd\u0131.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyevin siyasi sabitliyin b\u0259rpas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn atd\u0131\u011f\u0131 ilk add\u0131mlar sistemli v\u0259 strateji xarakter da\u015f\u0131y\u0131rd\u0131: hakimiyy\u0259tin legitiml\u0259\u015fdirilm\u0259si, daxili qar\u015f\u0131durman\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131, ordunun g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si v\u0259 diplomatik balans\u0131n qurulmas\u0131 . Bu add\u0131mlar q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 \u00f6lk\u0259ni xaosdan \u00e7\u0131xararaq sabit inki\u015faf m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259 ke\u00e7idin \u0259sas\u0131n\u0131 qoydu&#8230;<\/p>\n<p>1990-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 y\u00fcks\u0259k inflyasiya, istehsal\u0131n k\u0259skin azalmas\u0131 v\u0259 maliyy\u0259 b\u00f6hran\u0131 h\u00f6km s\u00fcr\u00fcrd\u00fc. Heyd\u0259r \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 s\u0259rt maliyy\u0259-kredit siyas\u0259ti t\u0259tbiq olundu, d\u00f6vl\u0259t x\u0259rcl\u0259rin\u0259 n\u0259zar\u0259t g\u00fccl\u0259ndirildi v\u0259 milli valyuta d\u00f6vriyy\u0259y\u0259 burax\u0131ld\u0131. Bu add\u0131mlar inflyasiyan\u0131n t\u0259dric\u0259n azald\u0131lmas\u0131na v\u0259 iqtisadi sabitliyin b\u0259rpas\u0131na s\u0259b\u0259b oldu.<\/p>\n<p>1994-c\u00fc ild\u0259 imzalanm\u0131\u015f \u018fsrin m\u00fcqavil\u0259si Az\u0259rbaycan\u0131n iqtisadi tarixind\u0259 d\u00f6n\u00fc\u015f n\u00f6qt\u0259si oldu. Bu m\u00fcqavil\u0259 il\u0259 \u00f6lk\u0259y\u0259 iri h\u0259cmli xarici s\u0259rmay\u0259l\u0259r c\u0259lb edildi, X\u0259z\u0259r d\u0259nizinin neft yataqlar\u0131n\u0131n i\u015fl\u0259nm\u0259si s\u00fcr\u0259tl\u0259ndi v\u0259 Az\u0259rbaycan d\u00fcnya enerji bazar\u0131na inteqrasiya olundu.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/sia.az\/storage\/2018\/11\/19\/91861775732d3831e440.jpg\" alt=\"Heyd\u0259r \u018fliyev v\u0259 milli-m\u0259n\u0259vi d\u0259y\u0259rl\u0259rimiz\" \/><\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev enerji resurslar\u0131n\u0131n d\u00fcnya bazar\u0131na \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn strateji boru k\u0259m\u0259rl\u0259rinin tikintisin\u0259 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcs g\u00f6st\u0259rdi. Bu siyas\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan regional enerji m\u0259rk\u0259zin\u0259 \u00e7evrildi v\u0259 enerji t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyi sah\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm m\u00f6vqe qazand\u0131.<\/p>\n<p>Planl\u0131 iqtisadiyyatdan bazar iqtisadiyyat\u0131na ke\u00e7id m\u0259qs\u0259dil\u0259 geni\u015f islahatlar h\u0259yata ke\u00e7irildi. D\u00f6vl\u0259t m\u00fclkiyy\u0259tinin \u00f6z\u0259ll\u0259\u015fdirilm\u0259si, sahibkarl\u0131\u011f\u0131n inki\u015faf\u0131na \u015f\u0259rait yarad\u0131lmas\u0131 v\u0259 r\u0259qab\u0259t m\u00fchitinin formala\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 iqtisadi f\u0259all\u0131\u011f\u0131 art\u0131rd\u0131. Beyn\u0259lxalq maliyy\u0259 institutlar\u0131 v\u0259 xarici d\u00f6vl\u0259tl\u0259rl\u0259 iqtisadi \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131 inki\u015faf etdirdi. Bu, Az\u0259rbaycan\u0131n qlobal iqtisadi sistem\u0259 inteqrasiyas\u0131n\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirdi v\u0259 \u00f6lk\u0259nin investisiya c\u0259lbediciliyini art\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyevin h\u0259yata ke\u00e7irdiyi iqtisadi islahatlar Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qil v\u0259 dayan\u0131ql\u0131 iqtisadi modelinin formala\u015fmas\u0131nda h\u0259lledici rol oynad\u0131. Makroiqtisadi sabitliyin t\u0259min olunmas\u0131, neft strategiyas\u0131n\u0131n realla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 bazar iqtisadiyyat\u0131na ke\u00e7id \u00f6lk\u0259nin sonrak\u0131 inki\u015faf\u0131n\u0131n \u0259sas\u0131n\u0131 qoydu. Bu siyas\u0259t n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan q\u0131sa m\u00fcdd\u0259td\u0259 iqtisadi t\u0259n\u0259zz\u00fcld\u0259n \u00e7\u0131xaraq regional iqtisadi g\u00fcc\u0259 \u00e7evrildi.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 h\u0259yata ke\u00e7iril\u0259n aqrar islahatlar Az\u0259rbaycan\u0131n iqtisadi sistemind\u0259 \u0259n d\u0259rin struktur d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rd\u0259n biri hesab olunur. Bu islahatlar\u0131n \u0259sas m\u0259qs\u0259di sovet tipli kollektiv t\u0259s\u0259rr\u00fcfat sistemind\u0259n \u00e7\u0131xaraq bazar iqtisadiyyat\u0131na uy\u011fun, m\u00fclkiyy\u0259t\u0259 \u0259saslanan k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 modelin\u0259 ke\u00e7idi t\u0259min etm\u0259k idi.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/azertag.az\/files\/galleryphoto\/2016\/3\/1200x630\/14754654805722063022_1200x630.jpg\" alt=\"1993-c\u00fc il, 3 oktyabr: Ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin Prezident se\u00e7ilm\u0259si il\u0259  Az\u0259rbaycan tarixinin yeni m\u0259rh\u0259l\u0259si ba\u015fland\u0131 - AZ\u018fRTAC\" width=\"700\" \/><\/p>\n<p>1990-c\u0131 ill\u0259rin ortalar\u0131nda k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131nda d\u0259rin b\u00f6hran ya\u015fan\u0131rd\u0131: kolxoz v\u0259 sovxoz sisteml\u0259ri s\u0259m\u0259r\u0259siz idi, istehsal a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fc\u015fm\u00fc\u015fd\u00fc. Bu v\u0259ziyy\u0259ti d\u0259yi\u015fm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259t s\u0259viyy\u0259sind\u0259 aqrar islahatlar\u0131n h\u00fcquqi bazas\u0131 yarad\u0131ld\u0131 v\u0259 torpaq m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rini t\u0259nziml\u0259y\u0259n qanunvericilik q\u0259bul olundu.<\/p>\n<p>\u0130slahatlar\u0131n \u0259n m\u00fch\u00fcm add\u0131m\u0131 d\u00f6vl\u0259t v\u0259 kollektiv t\u0259s\u0259rr\u00fcfatlara m\u0259xsus torpaqlar\u0131n \u0259haliy\u0259 pulsuz v\u0259 ya g\u00fcz\u0259\u015ftli \u015f\u0259kild\u0259 paylanmas\u0131 oldu. Bu proses n\u0259tic\u0259sind\u0259 k\u0259nd \u0259halisi torpa\u011f\u0131n real sahibi kimi formala\u015fd\u0131 v\u0259 f\u0259rdi t\u0259s\u0259rr\u00fcfatlar\u0131n inki\u015faf\u0131na \u015f\u0259rait yarand\u0131.<\/p>\n<p>Sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n qalan kolxoz v\u0259 sovxozlar m\u0259rh\u0259l\u0259li \u015f\u0259kild\u0259 l\u0259\u011fv edildi. Onlar\u0131n yerind\u0259 f\u0259rdi v\u0259 ail\u0259 t\u0259s\u0259rr\u00fcfatlar\u0131 yarad\u0131ld\u0131. Bu d\u0259yi\u015fiklik k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131nda sahibkarl\u0131q m\u00fcnasib\u0259tl\u0259rini g\u00fccl\u0259ndirdi v\u0259 t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcskarl\u0131\u011f\u0131 art\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Torpaqlar\u0131n paylanmas\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 yeni fermer t\u0259b\u0259q\u0259si yarand\u0131. Fermerl\u0259r \u00f6z m\u0259hsullar\u0131n\u0131n istehsal\u0131 v\u0259 sat\u0131\u015f\u0131 \u00fcz\u0259rind\u0259 m\u00fcst\u0259qil q\u0259rar verm\u0259k imkan\u0131 qazand\u0131lar ki, bu da k\u0259nd iqtisadiyyat\u0131nda r\u0259qab\u0259ti art\u0131rd\u0131.<\/p>\n<p>Aqrar islahatlar n\u0259tic\u0259sind\u0259 k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131 istehsal\u0131 t\u0259dric\u0259n b\u0259rpa olundu. Yerli m\u0259hsul istehsal\u0131n\u0131n artmas\u0131 idxaldan as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131 azaldaraq \u00f6lk\u0259nin \u0259rzaq t\u0259hl\u00fck\u0259sizliyin\u0259 m\u00fcsb\u0259t t\u0259sir g\u00f6st\u0259rdi.<\/p>\n<p>Torpaq m\u00fclkiyy\u0259tinin f\u0259rdl\u0259r\u0259 verilm\u0259si k\u0259nd \u0259halisinin sosial statusunu d\u0259yi\u015fdirdi. \u0130nsanlar iqtisadi bax\u0131mdan daha m\u00fcst\u0259qil oldular v\u0259 k\u0259nd yerl\u0259rind\u0259 sosial f\u0259all\u0131q artd\u0131.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/dashkesen-ih.gov.az\/storage\/img\/news\/4cf211523de33cb8e5327d8ff253d622.jpg\" alt=\"HEYD\u018fR \u018fL\u0130YEV \u2013 Az\u0259rbaycan\u0131n m\u00fcst\u0259qillik m\u0259fkur\u0259si T\u018fHL\u0130L | Az\u0259rbaycan  Respublikas\u0131 Da\u015fk\u0259s\u0259n Rayon \u0130cra Hakimiyy\u0259ti\" \/><\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi alt\u0131nda apar\u0131lan aqrar islahatlar Az\u0259rbaycanda k\u0259nd t\u0259s\u0259rr\u00fcfat\u0131n\u0131n sovet modelind\u0259n bazar iqtisadiyyat\u0131na ke\u00e7idini t\u0259min etdi. Torpaqlar\u0131n \u00f6z\u0259ll\u0259\u015fdirilm\u0259si, fermer t\u0259s\u0259rr\u00fcfatlar\u0131n\u0131n yaranmas\u0131 v\u0259 k\u0259nd iqtisadiyyat\u0131n\u0131n liberalla\u015fmas\u0131 \u00f6lk\u0259nin iqtisadi sabitliyinin m\u00f6hk\u0259ml\u0259nm\u0259sind\u0259 m\u00fch\u00fcm rol oynad\u0131.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 t\u0259hsil siyas\u0259ti d\u00f6vl\u0259t quruculu\u011funun \u0259sas istiqam\u0259tl\u0259rind\u0259n biri kimi formala\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131. Onun yana\u015fmas\u0131 t\u0259hsili yaln\u0131z sosial sah\u0259 kimi deyil, milli inki\u015faf\u0131n v\u0259 d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliyin strateji resursu kimi qiym\u0259tl\u0259ndirildi.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev t\u0259hsili milli t\u0259hl\u00fck\u0259sizlik v\u0259 inki\u015faf\u0131n \u0259sas amili kimi \u00f6n plana \u00e7\u0259kdi. Bu d\u00f6vrd\u0259 t\u0259hsil sisteminin yenid\u0259n qurulmas\u0131 d\u00f6vl\u0259t siyas\u0259tinin m\u00fch\u00fcm istiqam\u0259tl\u0259rind\u0259n birin\u0259 \u00e7evrildi. 1990-c\u0131 ill\u0259rin sonlar\u0131nda t\u0259hsil sah\u0259sind\u0259 yeni qanunvericilik bazas\u0131 yarad\u0131ld\u0131. \u201cT\u0259hsil haqq\u0131nda\u201d qanun v\u0259 dig\u0259r normativ s\u0259n\u0259dl\u0259r t\u0259hsil sisteminin f\u0259aliyy\u0259tini m\u00fcasir t\u0259l\u0259bl\u0259r\u0259 uy\u011fun t\u0259nziml\u0259di.<\/p>\n<p>Sovet ideologiyas\u0131na \u0259saslanan t\u0259hsil m\u0259zmunu d\u0259yi\u015fdiril\u0259r\u0259k milli d\u0259y\u0259rl\u0259r\u0259 v\u0259 m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik prinsipl\u0259rin\u0259 uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131. Az\u0259rbaycan dili, tarixi v\u0259 m\u0259d\u0259niyy\u0259tinin t\u0259drisin\u0259 x\u00fcsusi diqq\u0259t yetirildi.<\/p>\n<p>Ali m\u0259kt\u0259bl\u0259rin f\u0259aliyy\u0259tind\u0259 islahatlar apar\u0131ld\u0131, q\u0259bul sistemi \u015f\u0259ffafla\u015fd\u0131r\u0131ld\u0131 v\u0259 r\u0259qab\u0259t m\u00fchiti g\u00fccl\u0259ndirildi. Bu sah\u0259d\u0259 test \u00fcsulu il\u0259 q\u0259bul mexanizminin t\u0259tbiqi korrupsiyan\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynad\u0131.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev Az\u0259tbaycan t\u0259hsilinin d\u00fcnya t\u0259hsil sistemin\u0259 inteqrasiyas\u0131na x\u00fcsusi \u00f6n\u0259m verdi. Xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rl\u0259 t\u0259hsil sah\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131q geni\u015fl\u0259ndirildi, t\u0259l\u0259b\u0259l\u0259rin xaricd\u0259 t\u0259hsil imkanlar\u0131 art\u0131r\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 t\u0259hsil siyas\u0259ti \u00fcmumilikd\u0259 d\u00f6vl\u0259tin strateji prioritetl\u0259rind\u0259n biri olsa da, \u00f6z\u0259l t\u0259hsil sisteminin inki\u015faf\u0131 bu siyas\u0259tin m\u00fch\u00fcm t\u0259rkib hiss\u0259si kimi formala\u015fd\u0131. 1990-c\u0131 ill\u0259rin sonlar\u0131nda q\u0259bul olunan t\u0259hsil qanunvericiliyi \u00f6z\u0259l t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259rinin yarad\u0131lmas\u0131na h\u00fcquqi z\u0259min formala\u015fd\u0131rd\u0131. Bu, ilk d\u0259f\u0259 olaraq Az\u0259rbaycanda qeyri-d\u00f6vl\u0259t t\u0259hsil sektorunun legitim f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 \u015f\u0259rait yaratd\u0131.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/azertag.az\/files\/galleryphoto\/2022\/3\/1200x630\/16662434323430541610_1200x630.jpg\" alt=\"Az\u0259rbaycan t\u0259hsilinin inki\u015faf\u0131nda ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin tarixi  xidm\u0259tl\u0259ri - AZ\u018fRTAC\" \/><\/p>\n<p>\u00d6z\u0259l m\u0259kt\u0259b v\u0259 universitetl\u0259rin yaranmas\u0131 d\u00f6vl\u0259t t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 r\u0259qab\u0259t m\u00fchiti yaratd\u0131. Bu is\u0259 \u00fcmumi t\u0259hsil keyfiyy\u0259tinin y\u00fcks\u0259lm\u0259sin\u0259 t\u0259kan verdi. \u00d6z\u0259l t\u0259hsil m\u00fc\u0259ssis\u0259l\u0259ri daha \u00e7evik idar\u0259etm\u0259 v\u0259 yeni metodlar\u0131n t\u0259tbiqi bax\u0131m\u0131ndan f\u0259rql\u0259nirdi. Xarici dill\u0259rin t\u0259drisi, beyn\u0259lxalq proqramlar\u0131n t\u0259tbiqi v\u0259 m\u00fcasir t\u0259dris \u00fcsullar\u0131 bu sektorda daha s\u00fcr\u0259tl\u0259 inki\u015faf etdi. \u00d6z\u0259l t\u0259hsil sistemi vasit\u0259sil\u0259 beyn\u0259lxalq t\u0259hsil modell\u0259ri Az\u0259rbaycana daxil oldu. Bu, \u00f6lk\u0259nin qlobal t\u0259hsil m\u0259kan\u0131na inteqrasiyas\u0131n\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirdi.<\/p>\n<p>\u00d6z\u0259l t\u0259hsil sistemi Heyd\u0259r \u018fliyevin t\u0259hsil siyas\u0259tind\u0259 \u0259sas prioritet kimi deyil, t\u0259hsil sah\u0259sinin modernl\u0259\u015fdirilm\u0259si v\u0259 bazar prinsipl\u0259rin\u0259 uy\u011funla\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 strategiyas\u0131n\u0131n vacib elementi kimi \u00e7\u0131x\u0131\u015f edirdi. Bu yana\u015fma n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycanda \u00e7ox\u015fax\u0259li, r\u0259qab\u0259tli v\u0259 inki\u015faf y\u00f6n\u00fcml\u00fc t\u0259hsil m\u00fchiti formala\u015fd\u0131&#8230;<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyevin ad\u0131 Az\u0259rbaycan tarixind\u0259 t\u0259kc\u0259 bir siyasi lider kimi deyil, h\u0259m d\u0259 bir mill\u0259tin taleyind\u0259 d\u00f6n\u00fc\u015f yaradan simvolik bir \u015f\u0259xsiyy\u0259t kimi yer tutur. Onun f\u0259aliyy\u0259ti d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik, milli kimlik v\u0259 strateji inki\u015faf\u0131n formala\u015fmas\u0131nda d\u0259rin iz buraxm\u0131\u015fd\u0131r.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyevin ad\u0131 m\u00fcst\u0259qil Az\u0259rbaycan\u0131n d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik tarixinin \u0259n kritik m\u0259rh\u0259l\u0259si il\u0259 birba\u015fa ba\u011fl\u0131d\u0131r. 1990-c\u0131 ill\u0259rin \u0259vv\u0259lind\u0259 m\u00f6vcud olan siyasi xaos v\u0259 d\u00f6vl\u0259t b\u00f6hran\u0131 \u015f\u0259raitind\u0259 onun qay\u0131d\u0131\u015f\u0131 \u00f6lk\u0259nin par\u00e7alanma t\u0259hl\u00fck\u0259sinin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 ald\u0131 v\u0259 sabit d\u00f6vl\u0259t institutlar\u0131n\u0131n yaranmas\u0131na \u015f\u0259rait yaratd\u0131. Bu bax\u0131mdan onun f\u0259aliyy\u0259ti bir \u201cd\u00f6vl\u0259tin yenid\u0259n qurulmas\u0131 prosesi\u201d kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilir.<\/p>\n<p><img src=\"https:\/\/files.modern.az\/articles\/2022\/12\/12\/1670833128_016.jpg\" alt=\"Heyd\u0259r \u018fliyev xarici siyas\u0259td\u0259 n\u0259l\u0259r\u0259 nail olmu\u015fdu... - D\u00fcnya liderl\u0259rinin  F\u0130K\u0130RL\u018fR\u0130 | Modern.az\" \/><\/p>\n<p>Onun ideoloji x\u0259ttinin \u0259sas\u0131n\u0131 az\u0259rbaycan\u00e7\u0131l\u0131q t\u0259\u015fkil edirdi. \u00a0Bu yana\u015fma milli birliyin, dilin, m\u0259d\u0259niyy\u0259tin v\u0259 tarixi yadda\u015f\u0131n qorunmas\u0131na xidm\u0259t etdi. N\u0259tic\u0259d\u0259 Az\u0259rbaycan c\u0259miyy\u0259ti vahid milli kimlik \u0259traf\u0131nda daha g\u00fccl\u00fc \u015f\u0259kild\u0259 birl\u0259\u015fdi.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyevin siyas\u0259ti n\u0259tic\u0259sind\u0259 Az\u0259rbaycan d\u00fcnya siyas\u0259tind\u0259 m\u00fcst\u0259qil v\u0259 balansla\u015fd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f m\u00f6vqe qazand\u0131. Bu, \u00f6lk\u0259nin beyn\u0259lxalq n\u00fcfuzunun artmas\u0131na v\u0259 strateji t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131qlar\u0131n geni\u015fl\u0259nm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b oldu.<\/p>\n<p>Heyd\u0259r \u018fliyev \u00f6z siyasi kursunu davam etdir\u0259n \u0130lham \u018fliyev \u00fc\u00e7\u00fcn sabitlik m\u0259rh\u0259l\u0259sin\u0259 ke\u00e7mi\u015f v\u0259 inki\u015faf potensial\u0131 y\u00fcks\u0259k olan bir d\u00f6vl\u0259t modeli formala\u015fd\u0131rm\u0131\u015fd\u0131. Az\u0259rbaycan\u0131 \u201cs\u0131f\u0131rdan qurulan d\u00f6vl\u0259t\u201d m\u0259rh\u0259l\u0259sind\u0259n \u00e7\u0131xararaq sabitl\u0259\u015fmi\u015f v\u0259 inki\u015faf \u00fc\u00e7\u00fcn haz\u0131r platforma olan d\u00f6vl\u0259t modelin\u0259 g\u0259tirmi\u015fdi. Bu m\u0259nada onun siyasi irsi, \u0130lham \u018fliyevin r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 davam ed\u0259n inki\u015faf prosesinin institusional v\u0259 iqtisadi \u0259saslar\u0131n\u0131 t\u0259\u015fkil etdi.<\/p>\n<p><strong>\u0130rad\u0259 S\u0259rdarova,<\/strong><\/p>\n<p><strong>Filologiya \u00fczr\u0259 f\u0259ls\u0259f\u0259 doktoru,<\/strong><\/p>\n<p><strong>Dill\u0259r Universitetinin dosenti,<\/strong><\/p>\n<p><strong>YAP N\u0259simi rayon t\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc<\/strong><\/p>\n<p><strong><img loading=\"lazy\" src=\"https:\/\/cdn.musavat.com\/news\/images\/TURAN%20ORUC\/9cf331ae-c611-45ae-9917-28ac4aa6a56f.jpg\" alt=\"9cf331ae-c611-45ae-9917-28ac4aa6a56f.jpg (80 KB)\" width=\"500\" height=\"699\" \/><\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>103 il \u0259vv\u0259l d\u00fcnyaya g\u0259lmi\u015f \u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyev fenomeni Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n tarixind\u0259 yaln\u0131z bir siyasi lider anlay\u0131\u015f\u0131 il\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131r \u2013bu, d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik, milli kimlik v\u0259 strateji inki\u015faf modelinin simvolu kimi q\u0259bul olunur. 1993-c\u00fc ilin yay\u0131nda Az\u0259rbaycan ciddi siyasi b\u00f6hran v\u0259 par\u00e7alanma t\u0259hl\u00fck\u0259si il\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 qalanda Heyd\u0259r \u018fliyevin hakimiyy\u0259t\u0259 d\u0259v\u0259t olunmas\u0131 \u00f6lk\u0259d\u0259 sabitliyin b\u0259rpas\u0131na, v\u0259t\u0259nda\u015f qar\u015f\u0131durmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131n al\u0131nmas\u0131na v\u0259 m\u00fcst\u0259qil d\u00f6vl\u0259tin qorunmas\u0131na h\u0259lledici t\u0259sir g\u00f6st\u0259rdi. 1991-1993-c\u00fc ilin yay\u0131na kimi Az\u0259rbaycan tarixinin \u0259n m\u00fcr\u0259kk\u0259b\u00a0 v\u0259 kritik m\u0259rh\u0259l\u0259l\u0259rind\u0259n birini ya\u015fad\u0131. Sovet \u0130ttifaq\u0131n\u0131n da\u011f\u0131lmas\u0131 fonunda m\u00fcst\u0259qillik qazanm\u0131\u015f \u00f6lk\u0259 h\u0259m daxili, h\u0259m d\u0259 xarici ciddi&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":851392,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[4],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/70fd1ef467e68d191bb0afc10854d7d6.jpg",870,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/70fd1ef467e68d191bb0afc10854d7d6.jpg",870,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/70fd1ef467e68d191bb0afc10854d7d6.jpg",870,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/70fd1ef467e68d191bb0afc10854d7d6-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/70fd1ef467e68d191bb0afc10854d7d6-635x365.jpg",635,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/70fd1ef467e68d191bb0afc10854d7d6-840x483.jpg",640,368,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/70fd1ef467e68d191bb0afc10854d7d6.jpg",870,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/70fd1ef467e68d191bb0afc10854d7d6.jpg",870,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/70fd1ef467e68d191bb0afc10854d7d6-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/05\/70fd1ef467e68d191bb0afc10854d7d6.jpg",870,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Siyas\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"103 il \u0259vv\u0259l d\u00fcnyaya g\u0259lmi\u015f \u00dcmummilli Lider Heyd\u0259r \u018fliyev fenomeni Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n tarixind\u0259 yaln\u0131z bir siyasi lider anlay\u0131\u015f\u0131 il\u0259 m\u0259hdudla\u015fm\u0131r \u2013bu, d\u00f6vl\u0259t\u00e7ilik, milli kimlik v\u0259 strateji inki\u015faf modelinin simvolu kimi q\u0259bul olunur. 1993-c\u00fc ilin yay\u0131nda Az\u0259rbaycan ciddi siyasi b\u00f6hran v\u0259 par\u00e7alanma t\u0259hl\u00fck\u0259si il\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 qalanda Heyd\u0259r \u018fliyevin hakimiyy\u0259t\u0259 d\u0259v\u0259t olunmas\u0131 \u00f6lk\u0259d\u0259 sabitliyin b\u0259rpas\u0131na, v\u0259t\u0259nda\u015f qar\u015f\u0131durmas\u0131n\u0131n&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/851391"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=851391"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/851391\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":851393,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/851391\/revisions\/851393"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/851392"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=851391"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=851391"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=851391"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}