{"id":854446,"date":"2026-06-05T10:07:52","date_gmt":"2026-06-05T06:07:52","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=854446"},"modified":"2026-06-05T10:07:52","modified_gmt":"2026-06-05T06:07:52","slug":"bu-gun-umumdunya-%c9%99traf-muhit-gunudur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=854446","title":{"rendered":"Bu g\u00fcn \u00dcmumd\u00fcnya \u018ftraf M\u00fchit G\u00fcn\u00fcd\u00fcr"},"content":{"rendered":"<p>\u00dcmumd\u00fcnya \u018ftraf M\u00fchit G\u00fcn\u00fc \u0259traf m\u00fchitin qorunmas\u0131na diqq\u0259ti art\u0131rmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 BMT t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259sis edilmi\u015f v\u0259 h\u0259r il iyunun 5-d\u0259 qeyd olunan beyn\u0259lxalq g\u00fcnl\u0259rd\u0259n biridir. Bu g\u00fcn ekoloqlar v\u0259 t\u0259bi\u0259tin m\u00fchafiz\u0259si il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan t\u0259\u015fkilatlar \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tinin diqq\u0259tini ekoloji probleml\u0259r\u0259 y\u00f6n\u0259ltm\u0259yin, eyni zamanda, \u0259traf m\u00fchitin qorunmas\u0131na dair siyasi maraq v\u0259 f\u0259aliyy\u0259tl\u0259ri t\u0259\u015fviq etm\u0259yin \u0259n vacib vasit\u0259l\u0259rind\u0259n hesab olunur.<\/p>\n<p><a class=\"azertac-link\" href=\"https:\/\/azertag.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">AZ\u018fRTAC<\/a>\u00a0x\u0259b\u0259r verir ki, h\u0259min ekoloji bayram 1972-ci il dekabr\u0131n 15-d\u0259 BMT Ba\u015f Assambleyas\u0131n\u0131n q\u0259bul etdiyi q\u0259tnam\u0259 il\u0259 t\u0259sis edilib. Tarix kimi 5 iyun se\u00e7ilib, \u00e7\u00fcnki h\u0259min g\u00fcn 1972-ci ild\u0259 Stokholmda \u0130nsan \u018ftraf M\u00fchiti \u00fczr\u0259 Konfrans \u00f6z i\u015fin\u0259 ba\u015flay\u0131b. Bu konfrans\u0131n n\u0259tic\u0259si olaraq BMT-nin \u018ftraf M\u00fchit Proqram\u0131 (UNEP) yarad\u0131l\u0131b. Bir s\u0131ra \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 bu g\u00fcn h\u0259m d\u0259 Ekoloqlar G\u00fcn\u00fc kimi qeyd olunur.<\/p>\n<p>\u0130nsan h\u0259m t\u0259bi\u0259tin bir par\u00e7as\u0131, h\u0259m d\u0259 onu d\u0259yi\u015fdir\u0259n q\u00fcvv\u0259dir. \u018ftraf m\u00fchit insan\u0131n fiziki m\u00f6vcudlu\u011funu t\u0259min edir, onun intellektual, m\u0259n\u0259vi, sosial v\u0259 ruhani inki\u015faf\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn imkanlar yarad\u0131r. Elm v\u0259 texnologiyan\u0131n s\u00fcr\u0259tli inki\u015faf\u0131 n\u0259tic\u0259sind\u0259 b\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t \u0259traf m\u00fchiti g\u00f6r\u00fcnm\u0259mi\u015f miqyasda d\u0259yi\u015fdirm\u0259k g\u00fcc\u00fc \u0259ld\u0259 edib. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 h\u0259m t\u0259bii, h\u0259m d\u0259 insan t\u0259r\u0259find\u0259n yarad\u0131lm\u0131\u015f m\u00fchit insanlar\u0131n rifah\u0131 v\u0259 \u0259sas h\u00fcquqlar\u0131n\u0131n, o c\u00fcml\u0259d\u0259n ya\u015famaq h\u00fcququnun t\u0259min olunmas\u0131nda m\u00fch\u00fcm rol oynay\u0131r.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn\u00fcn qeyd olunmas\u0131n\u0131n m\u0259qs\u0259di h\u0259r bir insanda \u0259traf m\u00fchitin qorunmas\u0131na t\u00f6hf\u0259 verm\u0259k ist\u0259yi yaratmaq v\u0259 planetin h\u0259yat t\u0259minat sisteml\u0259rin\u0259 artan t\u0259zyiqin kritik h\u0259dd\u0259 \u00e7atmas\u0131n\u0131n qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 almaq \u00fc\u00e7\u00fcn daha \u00e7ox insan\u0131 f\u0259aliyy\u0259t\u0259 s\u00f6vq etm\u0259kdir.<\/p>\n<p>B\u0259\u015f\u0259riyy\u0259t uzun ill\u0259r \u0259rzind\u0259 Yer k\u00fcr\u0259sinin ekosisteml\u0259rini istismar edib v\u0259 onlara z\u0259r\u0259r vurub. H\u0259r \u00fc\u00e7 saniy\u0259d\u0259 d\u00fcnya futbol meydan\u00e7as\u0131 b\u00f6y\u00fckl\u00fcy\u00fcnd\u0259 me\u015f\u0259 sah\u0259sini itirir. Son y\u00fcz ild\u0259 planetin bataql\u0131q \u0259razil\u0259rinin v\u0259 m\u0259rcan rifl\u0259rinin yar\u0131s\u0131 m\u0259hv olub. H\u0259r il 11 milyon ton plastik tullant\u0131 su ekosisteml\u0259rin\u0259 d\u00fc\u015f\u00fcr v\u0259 bu, 800-d\u0259n \u00e7ox d\u0259niz v\u0259 sahilyan\u0131 canl\u0131 n\u00f6v\u00fcn\u0259 z\u0259r\u0259r verir. Me\u015f\u0259l\u0259r v\u0259 torf bataql\u0131qlar\u0131 kimi karbonu udan t\u0259bii sisteml\u0259rin itirilm\u0259si iqlim d\u0259yi\u015fikliyini daha da s\u00fcr\u0259tl\u0259ndirir. Qlobal istixana qaz\u0131 emissiyalar\u0131 son ill\u0259rd\u0259 ard\u0131c\u0131l \u015f\u0259kild\u0259 art\u0131b v\u0259 d\u00fcnya t\u0259hl\u00fck\u0259li iqlim d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rinin astanas\u0131ndad\u0131r.<\/p>\n<p>Atmosferin temperaturu s\u00fcr\u0259tl\u0259 y\u00fcks\u0259lir, t\u0259bi\u0259t v\u0259 insanlar is\u0259 bu d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r\u0259 uy\u011funla\u015fmaqda \u00e7\u0259tinlik \u00e7\u0259kirl\u0259r. Ya\u015fay\u0131\u015f m\u00fchitl\u0259rinin m\u0259hv olmas\u0131 t\u0259xmin\u0259n bir milyon n\u00f6v\u00fcn yox olmaq t\u0259hl\u00fck\u0259si il\u0259 \u00fcz-\u00fcz\u0259 qalmas\u0131na s\u0259b\u0259b olur. Hava, torpaq v\u0259 suyun \u00e7irkl\u0259nm\u0259si is\u0259 davam edir.<\/p>\n<p>Haz\u0131rda d\u00fcnyan\u0131n b\u00fct\u00fcn ekosisteml\u0259ri t\u0259hl\u00fck\u0259 alt\u0131ndad\u0131r. Me\u015f\u0259l\u0259rd\u0259n v\u0259 quraq \u0259razil\u0259rd\u0259n tutmu\u015f \u0259kin sah\u0259l\u0259rin\u0259 v\u0259 g\u00f6ll\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r insan h\u0259yat\u0131n\u0131n as\u0131l\u0131 oldu\u011fu t\u0259bii m\u0259kanlar geri d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc olmayan n\u00f6qt\u0259y\u0259 yax\u0131nla\u015f\u0131r. Planetin torpaqlar\u0131n\u0131n 40 faizi deqradasiyaya u\u011fray\u0131b ki, bu da d\u00fcnya \u0259halisinin yar\u0131s\u0131na birba\u015fa t\u0259sir g\u00f6st\u0259rir. 2000-ci ild\u0259n b\u0259ri quraql\u0131qlar\u0131n say\u0131 v\u0259 m\u00fcdd\u0259ti 29 faiz art\u0131b. T\u0259xir\u0259sal\u0131nmaz t\u0259dbirl\u0259r g\u00f6r\u00fclm\u0259zs\u0259, 2050-ci il\u0259 q\u0259d\u0259r d\u00fcnya \u0259halisinin 75 faizind\u0259n \u00e7oxu quraql\u0131\u011f\u0131n t\u0259sirl\u0259rini hiss ed\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>H\u0259min probleml\u0259rin h\u0259lli iqtisadiyyat\u0131n v\u0259 c\u0259miyy\u0259tin t\u0259bi\u0259tl\u0259 harmoniyada yenid\u0259n qurulmas\u0131ndan ke\u00e7ir. \u0130nsanl\u0131q planet\u0259 z\u0259r\u0259r vurmaqdan onun b\u0259rpas\u0131na ke\u00e7m\u0259lidir. Davaml\u0131 v\u0259 \u0259dal\u0259tli inki\u015faf\u0131n t\u0259min olunmas\u0131, ekoloji probleml\u0259rin h\u0259llind\u0259 c\u0259miyy\u0259tin rolunun art\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 beyn\u0259lxalq \u0259m\u0259kda\u015fl\u0131\u011f\u0131n g\u00fccl\u0259ndirilm\u0259si g\u0259l\u0259c\u0259k n\u0259sill\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn daha t\u0259hl\u00fck\u0259siz v\u0259 firavan d\u00fcnya qurma\u011fa k\u00f6m\u0259k ed\u0259 bil\u0259r.<\/p>\n<p>Bu g\u00fcn d\u00fcnyada m\u00fcxt\u0259lif t\u0259dbirl\u0259rl\u0259 qeyd olunur: a\u011fac\u0259km\u0259 aksiyalar\u0131, \u0259razil\u0259rin t\u0259mizl\u0259nm\u0259si kampaniyalar\u0131, veloy\u00fcr\u00fc\u015fl\u0259r, m\u0259kt\u0259bl\u0259rd\u0259 in\u015fa v\u0259 plakat m\u00fcsabiq\u0259l\u0259ri, ekoloji maarifl\u0259ndirm\u0259 t\u0259dbirl\u0259ri v\u0259 dig\u0259r t\u0259\u015f\u0259bb\u00fcsl\u0259r t\u0259\u015fkil edilir. Bir \u00e7ox \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 bu g\u00fcn ekoloji siyas\u0259tl\u0259rin t\u0259\u015fviqi v\u0259 beyn\u0259lxalq ekoloji sazi\u015fl\u0259rin imzalanmas\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn d\u0259 m\u00fch\u00fcm platforma rolunu oynay\u0131r.<\/p>\n<p>\u00dcmumd\u00fcnya \u018ftraf M\u00fchit G\u00fcn\u00fc h\u0259r bir insan \u00fc\u00e7\u00fcn Yer k\u00fcr\u0259sinin g\u0259l\u0259c\u0259yin\u0259 g\u00f6r\u0259 m\u0259suliyy\u0259t da\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131n\u0131 xat\u0131rladan bir g\u00fcnd\u00fcr. 1972-ci ild\u0259n b\u0259ri milyonlarla insan bu g\u00fcn m\u00fcnasib\u0259til\u0259 ke\u00e7iril\u0259n t\u0259dbirl\u0259rd\u0259 i\u015ftirak ed\u0259r\u0259k \u0259traf m\u00fchitin qorunmas\u0131na \u00f6z t\u00f6hf\u0259sini verib. Bu g\u00fcn d\u0259 h\u0259r birimiz planetimizin g\u0259l\u0259c\u0259yi namin\u0259 ki\u00e7ik d\u0259 olsa add\u0131m ata bil\u0259rik.<\/p>\n<p>Qeyd ed\u0259k ki, Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131 Birl\u0259\u015fmi\u015f Mill\u0259tl\u0259r T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n \u018ftraf M\u00fchit Proqram\u0131 (UNEP) il\u0259 t\u0259r\u0259fda\u015fl\u0131q \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 iyunun 5-d\u0259 Bak\u0131da \u00dcmumd\u00fcnya \u018ftraf M\u00fchit G\u00fcn\u00fcn\u0259 (WED) ev sahibliyi ed\u0259c\u0259k. T\u0259dbir \u201cT\u0259bi\u0259td\u0259n ilham alaraq. \u0130qlim namin\u0259. G\u0259l\u0259c\u0259yimiz namin\u0259.\u201d m\u00f6vzusu alt\u0131nda ke\u00e7iril\u0259c\u0259k.<\/p>\n<p>\u00d6lk\u0259miz \u00dcmumd\u00fcnya \u018ftraf M\u00fchit G\u00fcn\u00fc il\u0259 ba\u011fl\u0131 estafeti 2024-c\u00fc ild\u0259 Koreya Respublikas\u0131nda ke\u00e7iril\u0259n t\u0259dbird\u0259 q\u0259bul edib.<\/p>\n<p><sub><em><strong>M\u00fcxbir &#8211; G\u00f6y\u00e7\u0259k Mahmudlu<\/strong><\/em><\/sub><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00dcmumd\u00fcnya \u018ftraf M\u00fchit G\u00fcn\u00fc \u0259traf m\u00fchitin qorunmas\u0131na diqq\u0259ti art\u0131rmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 BMT t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259sis edilmi\u015f v\u0259 h\u0259r il iyunun 5-d\u0259 qeyd olunan beyn\u0259lxalq g\u00fcnl\u0259rd\u0259n biridir. Bu g\u00fcn ekoloqlar v\u0259 t\u0259bi\u0259tin m\u00fchafiz\u0259si il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan t\u0259\u015fkilatlar \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tinin diqq\u0259tini ekoloji probleml\u0259r\u0259 y\u00f6n\u0259ltm\u0259yin, eyni zamanda, \u0259traf m\u00fchitin qorunmas\u0131na dair siyasi maraq v\u0259 f\u0259aliyy\u0259tl\u0259ri t\u0259\u015fviq etm\u0259yin \u0259n vacib vasit\u0259l\u0259rind\u0259n hesab olunur. AZ\u018fRTAC\u00a0x\u0259b\u0259r verir ki, h\u0259min ekoloji bayram 1972-ci il dekabr\u0131n 15-d\u0259 BMT Ba\u015f Assambleyas\u0131n\u0131n q\u0259bul etdiyi q\u0259tnam\u0259 il\u0259 t\u0259sis edilib. Tarix kimi 5 iyun se\u00e7ilib, \u00e7\u00fcnki h\u0259min g\u00fcn 1972-ci ild\u0259 Stokholmda \u0130nsan \u018ftraf&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":854447,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/17806191092114844012_1200x630.jpg",923,630,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/17806191092114844012_1200x630.jpg",923,630,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/17806191092114844012_1200x630.jpg",923,630,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/17806191092114844012_1200x630-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/17806191092114844012_1200x630-535x365.jpg",535,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/17806191092114844012_1200x630-840x573.jpg",640,437,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/17806191092114844012_1200x630.jpg",923,630,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/17806191092114844012_1200x630.jpg",923,630,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/17806191092114844012_1200x630-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/17806191092114844012_1200x630-923x620.jpg",923,620,true]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"\u00dcmumd\u00fcnya \u018ftraf M\u00fchit G\u00fcn\u00fc \u0259traf m\u00fchitin qorunmas\u0131na diqq\u0259ti art\u0131rmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 BMT t\u0259r\u0259find\u0259n t\u0259sis edilmi\u015f v\u0259 h\u0259r il iyunun 5-d\u0259 qeyd olunan beyn\u0259lxalq g\u00fcnl\u0259rd\u0259n biridir. Bu g\u00fcn ekoloqlar v\u0259 t\u0259bi\u0259tin m\u00fchafiz\u0259si il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olan t\u0259\u015fkilatlar \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00fcnya ictimaiyy\u0259tinin diqq\u0259tini ekoloji probleml\u0259r\u0259 y\u00f6n\u0259ltm\u0259yin, eyni zamanda, \u0259traf m\u00fchitin qorunmas\u0131na dair siyasi maraq v\u0259 f\u0259aliyy\u0259tl\u0259ri t\u0259\u015fviq etm\u0259yin \u0259n vacib&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/854446"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=854446"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/854446\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":854448,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/854446\/revisions\/854448"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/854447"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=854446"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=854446"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=854446"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}