{"id":854819,"date":"2026-06-09T10:14:41","date_gmt":"2026-06-09T06:14:41","guid":{"rendered":"https:\/\/arantv.az\/?p=854819"},"modified":"2026-06-09T10:14:41","modified_gmt":"2026-06-09T06:14:41","slug":"siqaret-nikotin-v%c9%99-siqaret-tustusund%c9%99-z%c9%99r%c9%99rli-madd%c9%99l%c9%99r-ziyani-nec%c9%99-azaldaq","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=854819","title":{"rendered":"Siqaret, nikotin v\u0259 siqaret t\u00fcst\u00fcs\u00fcnd\u0259 z\u0259r\u0259rli madd\u0259l\u0259r: ziyan\u0131 nec\u0259 azaldaq?"},"content":{"rendered":"<p><strong>Uzun ill\u0259rdir siqaret d\u00fcnyada \u0259n ciddi ictimai sa\u011flaml\u0131q probleml\u0259rind\u0259n biri kimi qal\u0131r. Onun t\u0259siri t\u0259kc\u0259 f\u0259rdi v\u0259rdi\u015f \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 qalm\u0131r, s\u0259hiyy\u0259 sisteml\u0259rin\u0259, iqtisadiyyata v\u0259 sosial h\u0259yata birba\u015fa t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259n qlobal risk faktoru kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilir.<\/strong><\/p>\n<p>Siqaret istifad\u0259si zaman\u0131 insan orqanizmi minl\u0259rl\u0259 kimy\u0259vi madd\u0259y\u0259 m\u0259ruz qal\u0131r v\u0259 bu madd\u0259l\u0259rin \u0259h\u0259miyy\u0259tli hiss\u0259si toksik v\u0259 kanserogen x\u00fcsusiyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. X\u00fcsusil\u0259 a\u011fciy\u0259r x\u0259r\u00e7\u0259ngi siqaretl\u0259 \u0259n s\u0131x \u0259laq\u0259l\u0259ndiril\u0259n x\u0259st\u0259likl\u0259rd\u0259n biri hesab olunur. Bununla yana\u015f\u0131 q\u0131rtlaq, bo\u011faz, qida borusu v\u0259 a\u011f\u0131z bo\u015flu\u011fu x\u0259r\u00e7\u0259ngl\u0259ri d\u0259 siqaret t\u00fcst\u00fcs\u00fcn\u00fcn t\u0259siri il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirilir. Eyni zamanda \u00fcr\u0259k-damar x\u0259st\u0259likl\u0259ri, insult v\u0259 xroniki a\u011fciy\u0259r x\u0259st\u0259likl\u0259ri d\u0259 siqaretl\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259sas \u00f6l\u00fcm s\u0259b\u0259bl\u0259ri s\u0131ras\u0131nda yer al\u0131r.<\/p>\n<p>\u00dcmumd\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n verdiyi m\u0259lumata g\u00f6r\u0259 t\u00fct\u00fcn t\u00fcst\u00fcs\u00fc d\u00fcnyada h\u0259r il 7 milyon insan\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u0259 s\u0259b\u0259b olur.<\/p>\n<p>Bu kontekstd\u0259 m\u00fch\u00fcm elmi q\u0259na\u0259tl\u0259rd\u0259n biri ondan ibar\u0259tdir ki, siqaretin yaratd\u0131\u011f\u0131 riskin m\u0259rk\u0259zind\u0259 nikotin deyil, t\u00fct\u00fcn\u00fcn yanma prosesi dayan\u0131r. Nikotin t\u00fct\u00fcn bitkisind\u0259 t\u0259bii \u015f\u0259kild\u0259 m\u00f6vcud olan v\u0259 as\u0131l\u0131l\u0131q yaradan madd\u0259dir. O, beyind\u0259 dopamin sistemini aktivl\u0259\u015fdir\u0259r\u0259k davran\u0131\u015f as\u0131l\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00fccl\u0259ndirir. Lakin nikotin siqaretl\u0259 ba\u011fl\u0131 x\u0259st\u0259likl\u0259rin, x\u00fcsusil\u0259 d\u0259 x\u0259r\u00e7\u0259ngin \u0259sas s\u0259b\u0259bi deyil. Daha bir maraql\u0131 fakt odur ki, he\u00e7 bir milli v\u0259 ya beyn\u0259lxalq s\u0259hiyy\u0259 qurumu nikotini kanserogen madd\u0259 oldu\u011funu qeyd etmir.<\/p>\n<p>Siqaretl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259sas t\u0259hl\u00fck\u0259 t\u00fct\u00fcn\u00fcn y\u00fcks\u0259k temperaturda yanmas\u0131 zaman\u0131 yaranan kimy\u0259vi reaksiyalardan qaynaqlan\u0131r. Yanma n\u0259tic\u0259sind\u0259 \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259l\u0259n t\u00fcst\u00fc minl\u0259rl\u0259 z\u0259r\u0259rli madd\u0259ni \u00f6z\u00fcnd\u0259 birl\u0259\u015fdirir. Elmi ara\u015fd\u0131rmalar siqaretl\u0259 ba\u011fl\u0131 x\u0259st\u0259likl\u0259rin b\u00f6y\u00fck hiss\u0259sinin m\u0259hz bu yanma m\u0259hsullar\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu g\u00f6st\u0259rir.<\/p>\n<p><strong>M\u0259s\u0259l\u0259n, B\u00f6y\u00fck Britaniyan\u0131n \u0130ctimai Sa\u011flaml\u0131q \u00fczr\u0259 Kral C\u0259miyy\u0259ti v\u0259 Sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131n Yax\u015f\u0131la\u015fd\u0131r\u0131lmas\u0131 v\u0259 B\u0259rab\u0259rsizlikl\u0259r \u00fczr\u0259 \u0130dar\u0259si, el\u0259c\u0259 d\u0259 AB\u015e Qida v\u0259 D\u0259rman Administrasiyas\u0131 (FDA) t\u0259sdiq etmi\u015fdir ki, nikotin as\u0131l\u0131l\u0131q yaratsa da, siqaretl\u0259 ba\u011fl\u0131 x\u0259st\u0259likl\u0259rin \u0259sas s\u0259b\u0259bi deyil.<\/strong><\/p>\n<p>Siqaret \u00e7\u0259km\u0259nin sa\u011flaml\u0131\u011fa z\u0259r\u0259ri nikotinin \u00f6z\u00fcnd\u0259n deyil \u2014 t\u00fct\u00fcn\u00fcn yanmas\u0131 zaman\u0131 yaranan \u00e7oxsayl\u0131 z\u0259r\u0259rli kimy\u0259vi madd\u0259l\u0259rin (m\u0259s\u0259l\u0259n, karbon monoksid, benzol v\u0259 formaldehid) y\u00fcks\u0259k s\u0259viyy\u0259sind\u0259n ir\u0259li g\u0259lir.<\/p>\n<p>M\u0259hz bu elmi f\u0259rq son ill\u0259rd\u0259 t\u00fct\u00fcn q\u0131zd\u0131r\u0131c\u0131 texnologiyalar\u0131n ortaya \u00e7\u0131xmas\u0131na v\u0259 geni\u015f m\u00fczakir\u0259 olunmas\u0131na s\u0259b\u0259b olub. T\u00fct\u00fcn q\u0131zd\u0131r\u0131c\u0131 cihazlarda t\u00fct\u00fcn yand\u0131r\u0131lm\u0131r, yaln\u0131z idar\u0259 olunan temperaturda q\u0131zd\u0131r\u0131l\u0131r. Bu is\u0259 siqaretd\u0259 m\u00f6vcud olan \u0259n z\u0259r\u0259rli prosesin \u2014 yanman\u0131n \u2014 tamamil\u0259 aradan qalxmas\u0131 dem\u0259kdir.<\/p>\n<p>Bu m\u0259qam t\u00fct\u00fcn q\u0131zd\u0131r\u0131c\u0131lar\u0131n \u0259n \u0259sas f\u0259rql\u0259ndirici x\u00fcsusiyy\u0259tini m\u00fc\u0259yy\u0259n edir: yanma olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn siqaret t\u00fcst\u00fcs\u00fcnd\u0259 olan \u00e7oxsayl\u0131 z\u0259r\u0259rli madd\u0259l\u0259rin s\u0259viyy\u0259l\u0259ri 90-95%-\u0259 q\u0259d\u0259r azal\u0131r.<\/p>\n<p>Yanman\u0131n olmamas\u0131 qatran, benzol, formaldehid v\u0259 dig\u0259r y\u00fcks\u0259k toksik yanma m\u0259hsullar\u0131n\u0131n \u0259m\u0259l\u0259 g\u0259lm\u0259sini k\u0259skin \u015f\u0259kild\u0259 azald\u0131r. Bu da t\u00fct\u00fcn q\u0131zd\u0131r\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131 klassik siqaretd\u0259n f\u0259rqli risk strukturuna malik texnologiya kimi \u00f6n plana \u00e7\u0131xar\u0131r.<\/p>\n<p>\u018flb\u0259tt\u0259, siqaret \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259rin bu z\u0259r\u0259rli v\u0259rdi\u015fd\u0259n tamamil\u0259 \u0259l \u00e7\u0259km\u0259si \u0259n do\u011fru yoldur, lakin onlar\u0131n \u0259ks\u0259riyy\u0259ti bunu etmir v\u0259 siqaret \u00e7\u0259km\u0259y\u0259 davam edir. Bu insanlar onlar\u0131 siqaretd\u0259n uzaqla\u015fd\u0131ran praqmatik yana\u015fma t\u0259l\u0259b edir ki, t\u00fcst\u00fcs\u00fcz t\u00fct\u00fcn m\u0259mulatlar\u0131 m\u0259hz bel\u0259 bir yana\u015fma t\u0259min edir.<\/p>\n<p>Beyn\u0259lxalq ictimai sa\u011flaml\u0131q m\u00fczakir\u0259l\u0259rind\u0259 bu yana\u015fma \u201cz\u0259r\u0259rin azald\u0131lmas\u0131\u201d (harm reduction) \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 qiym\u0259tl\u0259ndirilir. M\u0259s\u0259l\u0259n, B\u00f6y\u00fck Britaniyan\u0131n \u201cPublic Health England\u201d qurumunun hesabatlar\u0131nda siqaret\u0259 alternativ nikotin m\u0259hsullar\u0131n\u0131n klassik siqaretl\u0259 m\u00fcqayis\u0259d\u0259 \u0259h\u0259miyy\u0259tli d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 daha az z\u0259r\u0259rli oldu\u011fu qeyd olunur. Bu kimi elmi yana\u015fmalar t\u00fcst\u00fcs\u00fcz texnologiyalar\u0131n risk profilinin d\u0259yi\u015fdiyini g\u00f6st\u0259r\u0259n \u0259sas istinadlardan biri hesab olunur.<\/p>\n<p>T\u00fct\u00fcn q\u0131zd\u0131r\u0131c\u0131lar elektron siqaretl\u0259rl\u0259 tez-tez qar\u0131\u015fd\u0131r\u0131lsa da, bu iki m\u0259hsul f\u0259rqli prinsip\u0259 \u0259saslan\u0131r. Elektron siqaretl\u0259rd\u0259 t\u00fct\u00fcn istifad\u0259 olunmur v\u0259 maye buxara \u00e7evrilir, t\u00fct\u00fcn q\u0131zd\u0131r\u0131c\u0131larda is\u0259 h\u0259qiqi t\u00fct\u00fcn var v\u0259 sad\u0259c\u0259 yanmadan q\u0131zd\u0131r\u0131l\u0131r.<\/p>\n<p>Bu struktur f\u0259rqi onlar\u0131n t\u0259nziml\u0259nm\u0259sind\u0259 d\u0259 \u00f6z\u00fcn\u00fc g\u00f6st\u0259rir. Bir s\u0131ra \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 elektron siqaretl\u0259r daha s\u0259rt m\u0259hdudiyy\u0259tl\u0259rl\u0259 \u00fczl\u0259\u015fs\u0259 d\u0259, t\u00fct\u00fcn q\u0131zd\u0131r\u0131c\u0131 m\u0259hsullar ayr\u0131ca kateqoriya kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilir v\u0259 d\u00f6vriyy\u0259d\u0259 qal\u0131r.<\/p>\n<p>Bel\u0259likl\u0259, elmi bax\u0131mdan siqaretl\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259sas sa\u011flaml\u0131q riskl\u0259rinin m\u0259rk\u0259zind\u0259 t\u00fct\u00fcn\u00fcn yanma prosesi dayan\u0131r. T\u00fct\u00fcn q\u0131zd\u0131r\u0131c\u0131 texnologiyalar is\u0259 bu prosesi aradan qald\u0131rd\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn siqaretl\u0259 ba\u011fl\u0131 \u0259sas x\u0259st\u0259likl\u0259rin riskini d\u0259 xeyli azaltm\u0131\u015f olur. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 onlar t\u00fct\u00fcn m\u0259hsullar\u0131 i\u00e7\u0259risind\u0259 f\u0259rqli kateqoriya kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilir v\u0259 son ill\u0259rd\u0259 siqaret\u0259 alternativ texnologiya kimi daha \u00e7ox elmi v\u0259 ictimai m\u00fczakir\u0259 m\u00f6vzusuna \u00e7evrilib.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Uzun ill\u0259rdir siqaret d\u00fcnyada \u0259n ciddi ictimai sa\u011flaml\u0131q probleml\u0259rind\u0259n biri kimi qal\u0131r. Onun t\u0259siri t\u0259kc\u0259 f\u0259rdi v\u0259rdi\u015f \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 qalm\u0131r, s\u0259hiyy\u0259 sisteml\u0259rin\u0259, iqtisadiyyata v\u0259 sosial h\u0259yata birba\u015fa t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259n qlobal risk faktoru kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilir. Siqaret istifad\u0259si zaman\u0131 insan orqanizmi minl\u0259rl\u0259 kimy\u0259vi madd\u0259y\u0259 m\u0259ruz qal\u0131r v\u0259 bu madd\u0259l\u0259rin \u0259h\u0259miyy\u0259tli hiss\u0259si toksik v\u0259 kanserogen x\u00fcsusiyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. X\u00fcsusil\u0259 a\u011fciy\u0259r x\u0259r\u00e7\u0259ngi siqaretl\u0259 \u0259n s\u0131x \u0259laq\u0259l\u0259ndiril\u0259n x\u0259st\u0259likl\u0259rd\u0259n biri hesab olunur. Bununla yana\u015f\u0131 q\u0131rtlaq, bo\u011faz, qida borusu v\u0259 a\u011f\u0131z bo\u015flu\u011fu x\u0259r\u00e7\u0259ngl\u0259ri d\u0259 siqaret t\u00fcst\u00fcs\u00fcn\u00fcn t\u0259siri il\u0259 \u0259laq\u0259l\u0259ndirilir. Eyni zamanda \u00fcr\u0259k-damar x\u0259st\u0259likl\u0259ri, insult v\u0259 xroniki a\u011fciy\u0259r x\u0259st\u0259likl\u0259ri d\u0259&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":854820,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/fcd21018baffd79b450d0e6d2d5ae46c.jpg",870,500,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/fcd21018baffd79b450d0e6d2d5ae46c.jpg",870,500,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/fcd21018baffd79b450d0e6d2d5ae46c.jpg",870,500,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/fcd21018baffd79b450d0e6d2d5ae46c-500x280.jpg",500,280,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/fcd21018baffd79b450d0e6d2d5ae46c-635x365.jpg",635,365,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/fcd21018baffd79b450d0e6d2d5ae46c-840x483.jpg",640,368,true],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/fcd21018baffd79b450d0e6d2d5ae46c.jpg",870,500,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/fcd21018baffd79b450d0e6d2d5ae46c.jpg",870,500,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/fcd21018baffd79b450d0e6d2d5ae46c-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2026\/06\/fcd21018baffd79b450d0e6d2d5ae46c.jpg",870,500,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Uzun ill\u0259rdir siqaret d\u00fcnyada \u0259n ciddi ictimai sa\u011flaml\u0131q probleml\u0259rind\u0259n biri kimi qal\u0131r. Onun t\u0259siri t\u0259kc\u0259 f\u0259rdi v\u0259rdi\u015f \u00e7\u0259r\u00e7iv\u0259sind\u0259 qalm\u0131r, s\u0259hiyy\u0259 sisteml\u0259rin\u0259, iqtisadiyyata v\u0259 sosial h\u0259yata birba\u015fa t\u0259sir g\u00f6st\u0259r\u0259n qlobal risk faktoru kimi qiym\u0259tl\u0259ndirilir. Siqaret istifad\u0259si zaman\u0131 insan orqanizmi minl\u0259rl\u0259 kimy\u0259vi madd\u0259y\u0259 m\u0259ruz qal\u0131r v\u0259 bu madd\u0259l\u0259rin \u0259h\u0259miyy\u0259tli hiss\u0259si toksik v\u0259 kanserogen x\u00fcsusiyy\u0259t da\u015f\u0131y\u0131r. X\u00fcsusil\u0259 a\u011fciy\u0259r&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/854819"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=854819"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/854819\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":854821,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/854819\/revisions\/854821"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/854820"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=854819"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=854819"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=854819"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}