{"id":86460,"date":"2019-10-16T16:19:33","date_gmt":"2019-10-16T13:19:33","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=86460"},"modified":"2019-10-16T16:19:33","modified_gmt":"2019-10-16T13:19:33","slug":"az%c9%99rbaycan-prezidentinin-fikirl%c9%99ri-z%c9%99ng%c9%99zurla-bagli-tarixi-h%c9%99qiq%c9%99tl%c9%99ri-tam-dolgun-%c9%99ks-etdirir-z%c9%99ng%c9%99zur-c%c9%99miyy%c9%99tl%c9%99ri-birliyinin-s","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=86460","title":{"rendered":"Az\u0259rbaycan Prezidentinin fikirl\u0259ri Z\u0259ng\u0259zurla ba\u011fl\u0131 tarixi h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri tam dol\u011fun \u0259ks etdirir &#8211; Z\u0259ng\u0259zur C\u0259miyy\u0259tl\u0259ri Birliyinin s\u0259dri"},"content":{"rendered":"<p>Oktyabr\u0131n 15-d\u0259 Bak\u0131da T\u00fcrkdilli D\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q \u015euras\u0131n\u0131n VII Zirv\u0259 G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 Az\u0259rbaycan Prezidenti \u0130lham \u018fliyev bildirdi ki, vaxtil\u0259 Z\u0259ng\u0259zur b\u00f6lg\u0259sinin Az\u0259rbaycandan al\u0131n\u0131b Erm\u0259nistana birl\u0259\u015fdirilm\u0259si b\u00f6y\u00fck t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131 co\u011frafi bax\u0131mdan par\u00e7alad\u0131. Az\u0259rbaycan Prezidentinin bu fikri Z\u0259ng\u0259zurla ba\u011fl\u0131 tarixi h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri tamamil\u0259 dol\u011fun \u0259ks etdirir. Z\u0259ng\u0259zur b\u00f6lg\u0259si tarixi Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131d\u0131r. Z\u0259ng\u0259zur mahal\u0131n\u0131n \u0259razisi b\u0259zi d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rl\u0259, \u0259sas\u0259n, indiki Erm\u0259nistan Respublikas\u0131n\u0131n Gorus, Sisian, Qafan, Mehri v\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n La\u00e7\u0131n, Qubadl\u0131, Z\u0259ngilan rayonlar\u0131n\u0131n torpaqlar\u0131n\u0131 \u0259hat\u0259 edir.<\/p>\n<p>Bu fikril\u0259ri\u00a0<a href=\"http:\/\/az.trend.az\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Trend<\/a>-\u0259 a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda Z\u0259ng\u0259zur C\u0259miyy\u0259tl\u0259ri Birliyinin s\u0259dri, bu b\u00f6lg\u0259nin tarixi il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir ne\u00e7\u0259 kitab\u0131n m\u00fc\u0259llifi, ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131 Hac\u0131 N\u0259rimano\u011flu deyib.<\/p>\n<p>Birlik s\u0259drinin s\u00f6zl\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, sah\u0259si 7.892 kv.km olan Z\u0259ng\u0259zurun \u0259razisi tarix boyu \u00f6lk\u0259mizin h\u00fcdudlar\u0131nda m\u00f6vcud olmu\u015f d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin t\u0259rkibind\u0259 olub: &#8220;E.\u0259. IV \u0259srd\u0259n ba\u015flayaraq Alban, Sacil\u0259r, Salaril\u0259r v\u0259 R\u0259vvadil\u0259r, Atab\u0259yl\u0259r, H\u00fclak\u00fcl\u0259r, C\u0259lairl\u0259r, Qaraqoyunlu, A\u011fqoyunlu d\u00f6vl\u0259tl\u0259rinin, XVI \u0259srin ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131nda Az\u0259rbaycanda m\u0259rk\u0259zl\u0259\u015fmi\u015f d\u00f6vl\u0259tin yaranmas\u0131 il\u0259 \u0259laq\u0259dar olaraq S\u0259f\u0259vi d\u00f6vl\u0259tinin t\u0259rkibind\u0259 olub. XVI \u0259srd\u0259 ba\u015f vermi\u015f S\u0259f\u0259vi-Osmanl\u0131 sava\u015flar\u0131 v\u0259 XVII-XVIII \u0259srl\u0259rin qov\u015fa\u011f\u0131nda S\u0259f\u0259vi imperiyas\u0131n\u0131n z\u0259ifl\u0259m\u0259si il\u0259 \u0259laq\u0259dar 1590-1612 v\u0259 1724-1735-ci ill\u0259rd\u0259 q\u0131sa m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 Osmanl\u0131 idar\u0259\u00e7iliyi alt\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcb. Z\u0259ng\u0259zur \u0259razisi xanl\u0131qlar zaman\u0131nda Qaraba\u011f xanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n hakimiyy\u0259ti alt\u0131nda olmu\u015fdur. XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rind\u0259 \u00e7ar Rusiyan\u0131n idar\u0259 sistemind\u0259 Yelizavetpol quberniyas\u0131n\u0131n, 1918-1920-ci ill\u0259rd\u0259 is\u0259 Az\u0259rbaycan Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259tinin Qaraba\u011f general-qubernatorlu\u011funun t\u0259rkibind\u0259ki 4 q\u0259zadan biri olmu\u015fdur&#8221;.<\/p>\n<p>H.N\u0259rimano\u011flu bildirib ki, Z\u0259ngilan ad\u0131ndak\u0131 &#8220;z\u0259ngi&#8221; etnonimdir, t\u00fcrk tayfa ad\u0131d\u0131r. Tarixi T\u00fcrk\u00fcstan, Orta Asiyadan \u00fcz\u00fcb\u0259ri t\u00fcrkl\u0259rin tarix\u0259n m\u0259skunla\u015fd\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7ox \u0259razil\u0259rd\u0259 bu tayfan\u0131n ad\u0131 da\u015fla\u015f\u0131b, s\u0259lcuqlar\u0131n, o\u011fuzlar\u0131n izl\u0259rini ya\u015fad\u0131r: &#8220;M\u0259s\u0259l\u0259n, Z\u0259ngi\u00e7ay, Z\u0259ngit\u0259p\u0259, Z\u0259ng\u0259rik, Z\u0259ngi\u015faml\u0131, Z\u0259ng\u0259n\u0259, Z\u0259ngilan, Z\u0259ng\u0259ran, Z\u0259ngi\u015fal\u0131, Z\u0259ngi \u00e7ay\u0131, Z\u0259ngibasar, Z\u0259ngil\u0259r, Z\u0259ngan &#8211; Z\u0259ncan, Z\u0259ngilli v\u0259 b. yer adlar\u0131 var. Mahmud Ka\u015f\u011fari, F\u0259zlullah R\u0259\u015fid\u0259ddin, Abbasqulu a\u011fa Bak\u0131xanov v\u0259 dig\u0259rl\u0259rinin \u0259s\u0259rl\u0259rind\u0259 d\u0259 &#8220;z\u0259ngi&#8221; tayfas\u0131n\u0131n ad\u0131 \u00e7\u0259kilib. Z\u0259ng\u0259zurdak\u0131 ikinci leksem q\u0259dim t\u00fcrk dill\u0259rind\u0259 &#8220;sur&#8221;, &#8220;s\u0131r&#8221; s\u00f6z\u00fc da\u011f, da\u015f, divar, qayal\u0131q yer, hasar, qala, b\u00fcrc dem\u0259kdir, dilin ah\u0259ngin\u0259, asan t\u0259l\u0259ff\u00fcz\u0259 g\u00f6r\u0259 s-z-y\u0259 \u00e7evrilib. Bu ad \u0259razinin relyefini d\u00fczg\u00fcn s\u0259ciyy\u0259l\u0259ndirir, y\u0259ni z\u0259ngil\u0259rin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 da\u011fl\u0131q yer. Z\u0259ng\u0259zur \u0259razisind\u0259ki adlar\u0131n bir \u00e7oxunda &#8220;sur-zur-zor&#8221; t\u0259rkibi da\u015fla\u015f\u0131b qal\u0131b.<\/p>\n<p>Erm\u0259nil\u0259rin Z\u0259ng\u0259zura dair iddialar\u0131nda he\u00e7 bir \u0259sas, h\u0259qiq\u0259t izi yoxdur. Tarixi Az\u0259rbaycan vilay\u0259tl\u0259ri olan \u0130r\u0259van, Nax\u00e7\u0131van, Z\u0259ng\u0259zur v\u0259 dig\u0259r b\u00f6lg\u0259l\u0259rd\u0259 erm\u0259ni izi axtarmaq, m\u0259krli siyasi iddialar\u0131na elmi-tarixi, h\u00fcquqi-m\u0259n\u0259vi don geyindirm\u0259k absurddur, g\u00fcl\u00fcncd\u00fcr, \u0259sass\u0131zd\u0131r, erm\u0259ni xisl\u0259tind\u0259n ir\u0259li g\u0259l\u0259n genetik x\u0259st\u0259likdir, b\u00f6y\u00fck d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin antit\u00fcrk siyas\u0259tind\u0259 erm\u0259nil\u0259rin \u015f\u0259r\u0259fsiz al\u0259t olmas\u0131n\u0131n n\u0259tic\u0259sidir. Bunu, \u00e7ox sayda erm\u0259ni m\u0259nb\u0259l\u0259ri, erm\u0259ni tarix\u00e7il\u0259ri, salnam\u0259\u00e7il\u0259rinin \u0259s\u0259rl\u0259ri, arxiv s\u0259n\u0259dl\u0259ri, rus, ingilisl\u0259r d\u0259 daxil olmaqla (m\u0259s; Hovannes Ter-Martirosyan-A-do, B.\u0130\u015fxanyan, Z.Balayan, A.\u0130onisian, T.Haciko\u011fluyan, S.Zavaryan, \u0130.Alibeqov, Z. Korkodyan, Veli\u00e7ko, \u015eavrov, Qlinka, Qriboyedov v\u0259 s.) \u00e7ox sayda tarix\u00e7il\u0259r etibarl\u0131 m\u0259nb\u0259l\u0259r\u0259 istinadla yaz\u0131b, faktlarla t\u0259sdiq d\u0259 edibl\u0259r&#8221;.<\/p>\n<p>Tarix\u00e7i vur\u011fulay\u0131b ki, h\u0259tta, G\u00fcl\u00fcstan, T\u00fcrkm\u0259n\u00e7ay m\u00fcqavil\u0259l\u0259rind\u0259n sonra rus idar\u0259\u00e7il\u0259rinin davaml\u0131 olaraq Qacarlar v\u0259 Osmanl\u0131 d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri \u0259razisind\u0259n t\u0259\u015fkil etdiyi k\u00f6\u00e7l\u0259rd\u0259n sonra bel\u0259 he\u00e7 zaman Z\u0259ng\u0259zurda erm\u0259nil\u0259r sayca t\u00fcrk-m\u00fcs\u0259lman \u0259halid\u0259n \u00fcst\u00fcn ola bilm\u0259yibl\u0259r: &#8220;Tan\u0131nm\u0131\u015f rus tarix\u00e7isi N.Q.Volkova yaz\u0131rd\u0131 &#8211; 1897-ci ild\u0259 Z\u0259ng\u0259zur q\u0259zas\u0131nda 137, 9 min \u0259halinin 71,2 mini (51,7%) az\u0259rbaycanl\u0131lar, 63,6 mini (46,2%) erm\u0259nil\u0259r, 1,8 mini (1,3%) k\u00fcrdl\u0259r olmu\u015fdur. 1922-ci ilin siyah\u0131ya al\u0131nmas\u0131na g\u00f6r\u0259 (y\u0259ni 1918-20-ci ill\u0259rin qanl\u0131 q\u0259tliamlar\u0131ndan sonra-H.N), Z\u0259ng\u0259zurda c\u0259mi 65, 5 min n\u0259f\u0259r ya\u015fay\u0131rd\u0131 ki, bunun da 56,9 mini (89,5%) erm\u0259ni, c\u0259mi 6,5 mini (10,2%) az\u0259rbaycanl\u0131 idi&#8221;.<\/p>\n<p>H.N\u0259rimona\u011flu \u0259lav\u0259 edib ki, d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 \u0130lham \u018fliyevin s\u00f6z\u00fcged\u0259n t\u0259dbird\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f\u0131nda vur\u011fulad\u0131\u011f\u0131 fikrin bir m\u0259qs\u0259di d\u0259 erm\u0259nil\u0259r\u0259, qarda\u015f d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131na v\u0259 d\u00fcnyaya \u00fcnvanlanan bir mesajd\u0131r ki, Z\u0259ng\u0259zurun Az\u0259rbaycandan qopar\u0131l\u0131b erm\u0259nil\u0259r\u0259 verilm\u0259si tarixi \u0259dal\u0259tsizlikdir, xalq\u0131m\u0131z\u0131n irad\u0259sind\u0259n k\u0259nar ba\u015f vermi\u015fdir, h\u00fcquqi c\u0259h\u0259td\u0259n \u0259sas\u0131 olmayan q\u0259rarlar\u0131n n\u0259tic\u0259sidir, d\u00f6vl\u0259timiz, xalq\u0131m\u0131z bunu q\u0259bul etm\u0259yib, bununla bar\u0131\u015fmay\u0131b, tarixi \u0259razil\u0259rimizin b\u0259rpas\u0131 u\u011frunda siyasi il\u0259 yana\u015f\u0131, h\u0259rbi yollardan da istifad\u0259 olunmas\u0131 istisna deyil: &#8220;\u018fminik ki, qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259nin Suriyada terrorizm\u0259, qanunsuz silahl\u0131 birl\u0259\u015fm\u0259l\u0259r\u0259, \u00f6lk\u0259nin \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcn\u00fc t\u0259hdid ed\u0259n g\u00fccl\u0259r\u0259 qar\u015f\u0131 ba\u015flatd\u0131\u011f\u0131 h\u0259rbi \u0259m\u0259liyyatlar\u0131 Az\u0259rbaycan da Erm\u0259nistana qar\u015f\u0131 t\u0259krar ed\u0259 bil\u0259r. \u015e\u00fcbh\u0259 yoxdur ki, d\u00fcnyan\u0131 ikili standartlarla idar\u0259 ed\u0259n d\u00f6vl\u0259tl\u0259rin iki\u00fczl\u00fc m\u00f6vqeyin\u0259 baxmayaraq, qarda\u015f T\u00fcrk d\u00f6vl\u0259tl\u0259ri indi T\u00fcrkiy\u0259nin yan\u0131nda oldu\u011fu kimi, o zaman da Az\u0259rbaycan\u0131n yan\u0131nda olacaqlar&#8221;.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Oktyabr\u0131n 15-d\u0259 Bak\u0131da T\u00fcrkdilli D\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q \u015euras\u0131n\u0131n VII Zirv\u0259 G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 Az\u0259rbaycan Prezidenti \u0130lham \u018fliyev bildirdi ki, vaxtil\u0259 Z\u0259ng\u0259zur b\u00f6lg\u0259sinin Az\u0259rbaycandan al\u0131n\u0131b Erm\u0259nistana birl\u0259\u015fdirilm\u0259si b\u00f6y\u00fck t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131 co\u011frafi bax\u0131mdan par\u00e7alad\u0131. Az\u0259rbaycan Prezidentinin bu fikri Z\u0259ng\u0259zurla ba\u011fl\u0131 tarixi h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri tamamil\u0259 dol\u011fun \u0259ks etdirir. Z\u0259ng\u0259zur b\u00f6lg\u0259si tarixi Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131d\u0131r. Z\u0259ng\u0259zur mahal\u0131n\u0131n \u0259razisi b\u0259zi d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rl\u0259, \u0259sas\u0259n, indiki Erm\u0259nistan Respublikas\u0131n\u0131n Gorus, Sisian, Qafan, Mehri v\u0259 Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131n\u0131n La\u00e7\u0131n, Qubadl\u0131, Z\u0259ngilan rayonlar\u0131n\u0131n torpaqlar\u0131n\u0131 \u0259hat\u0259 edir. Bu fikril\u0259ri\u00a0Trend-\u0259 a\u00e7\u0131qlamas\u0131nda Z\u0259ng\u0259zur C\u0259miyy\u0259tl\u0259ri Birliyinin s\u0259dri, bu b\u00f6lg\u0259nin tarixi il\u0259 ba\u011fl\u0131 bir ne\u00e7\u0259 kitab\u0131n m\u00fc\u0259llifi, ara\u015fd\u0131rma\u00e7\u0131 Hac\u0131 N\u0259rimano\u011flu deyib. Birlik&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":86461,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[4],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/794814.jpg",800,600,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/794814.jpg",800,600,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/794814.jpg",800,600,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/794814-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/794814-300x225.jpg",300,225,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/794814.jpg",640,480,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/794814.jpg",800,600,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/794814.jpg",800,600,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/794814-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/10\/794814.jpg",800,600,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=4\" rel=\"category\">Siyas\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Oktyabr\u0131n 15-d\u0259 Bak\u0131da T\u00fcrkdilli D\u00f6vl\u0259tl\u0259rin \u018fm\u0259kda\u015fl\u0131q \u015euras\u0131n\u0131n VII Zirv\u0259 G\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnd\u0259 Az\u0259rbaycan Prezidenti \u0130lham \u018fliyev bildirdi ki, vaxtil\u0259 Z\u0259ng\u0259zur b\u00f6lg\u0259sinin Az\u0259rbaycandan al\u0131n\u0131b Erm\u0259nistana birl\u0259\u015fdirilm\u0259si b\u00f6y\u00fck t\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131 co\u011frafi bax\u0131mdan par\u00e7alad\u0131. Az\u0259rbaycan Prezidentinin bu fikri Z\u0259ng\u0259zurla ba\u011fl\u0131 tarixi h\u0259qiq\u0259tl\u0259ri tamamil\u0259 dol\u011fun \u0259ks etdirir. Z\u0259ng\u0259zur b\u00f6lg\u0259si tarixi Az\u0259rbaycan torpa\u011f\u0131d\u0131r. Z\u0259ng\u0259zur mahal\u0131n\u0131n \u0259razisi b\u0259zi d\u0259yi\u015fiklikl\u0259rl\u0259, \u0259sas\u0259n, indiki Erm\u0259nistan Respublikas\u0131n\u0131n&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/86460"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=86460"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/86460\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/86461"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=86460"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=86460"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=86460"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}