{"id":99274,"date":"2019-11-21T16:35:38","date_gmt":"2019-11-21T13:35:38","guid":{"rendered":"http:\/\/arantv.az\/?p=99274"},"modified":"2019-11-21T16:35:38","modified_gmt":"2019-11-21T13:35:38","slug":"n%c9%99-q%c9%99d%c9%99r-ki-gec-deyil-siqaretd%c9%99n-imtina-etm%c9%99k-lazimdir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/arantv.az\/?p=99274","title":{"rendered":"N\u0259 q\u0259d\u0259r ki, gec deyil, siqaretd\u0259n imtina etm\u0259k laz\u0131md\u0131r"},"content":{"rendered":"<p>Siqaret \u00e7\u0259k\u0259rk\u0259n udulan h\u0259r n\u0259f\u0259sd\u0259 t\u00fct\u00fcn t\u00fcst\u00fcs\u00fc 50 min beyin h\u00fcceyr\u0259sini m\u0259hv edir. Aliml\u0259rin apard\u0131qlar\u0131 t\u0259dqiqat\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, siqaret t\u00fcst\u00fcs\u00fc h\u0259tta \u00fcr\u0259yin formas\u0131n\u0131 da d\u0259yi\u015fir. S\u0259hiyy\u0259nin aktual probleml\u0259rind\u0259n olan t\u00fct\u00fcn\u00e7\u0259km\u0259 qeyri-infeksion x\u0259st\u0259likl\u0259rin risk faktorlar\u0131ndan biridir. D\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n verdiyi m\u0259lumata \u0259sas\u0259n XX \u0259srd\u0259 t\u00fct\u00fcn\u00e7\u0259km\u0259 100 milyon insan\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131 itirm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olub v\u0259 \u0259g\u0259r onun qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131nmazsa, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u0259srd\u0259 1 milyard insan\u0131n h\u0259yat\u0131na son qoya bil\u0259r.<\/p>\n<p><strong>T\u00fct\u00fcn\u00e7\u0259km\u0259d\u0259n \u0130mtina G\u00fcn\u00fc il\u0259 \u0259laq\u0259dar D\u00f6vl\u0259t G\u00f6mr\u00fck Komit\u0259sinin Tibbi Xidm\u0259t \u0130dar\u0259sinin Elmi-T\u0259cr\u00fcbi T\u0259dris M\u0259rk\u0259zinin m\u00fct\u0259x\u0259ssisi \u015e\u0259hla Mirz\u0259zad\u0259\u00a0AZ\u018fRTAC-\u0131n m\u00fcxbirin\u0259 deyib:<\/strong>\u00a0&#8220;Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda qeyri-infeksion x\u0259st\u0259likl\u0259rl\u0259 m\u00fcbariz\u0259y\u0259 dair 2015-2020-ci ill\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn Strategiya&#8221; v\u0259 &#8220;Az\u0259rbaycan-2020: g\u0259l\u0259c\u0259y\u0259 bax\u0131\u015f&#8221; \u0130nki\u015faf Konsepsiyas\u0131ndan ir\u0259li g\u0259l\u0259n \u0259sas v\u0259zif\u0259l\u0259r\u0259 uy\u011fun olaraq m\u0259rk\u0259zimiz ilkin olaraq M\u0259rk\u0259zi G\u00f6mr\u00fck Hospital\u0131n\u0131n i\u015f\u00e7i hey\u0259ti aras\u0131nda maarifl\u0259nm\u0259 i\u015fl\u0259ri h\u0259yata ke\u00e7irir. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn x\u0259st\u0259xana daxilind\u0259 personal\u0131n i\u015ftirak\u0131 il\u0259 maarifl\u0259ndirici g\u00f6r\u00fc\u015fl\u0259r t\u0259\u015fkil edilir v\u0259 t\u00fct\u00fcnd\u0259n imtina t\u0259\u015fviq olunur. D\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131qlamas\u0131na g\u00f6r\u0259, h\u0259r il d\u00fcnyada 8 milyon insan t\u00fct\u00fcn\u00e7\u0259km\u0259 v\u0259 onun yaratd\u0131\u011f\u0131 x\u0259st\u0259likl\u0259r n\u0259tic\u0259sind\u0259 h\u0259yat\u0131n\u0131 itirir. Onun 1 milyonu passiv t\u00fct\u00fcn\u00e7\u0259k\u0259nl\u0259rdir, y\u0259ni t\u00fct\u00fcn m\u0259mulatlar\u0131ndan istifad\u0259 etm\u0259yib, onun z\u0259r\u0259rli t\u0259sirin\u0259 m\u0259ruz qalanlard\u0131r. Passiv t\u00fct\u00fcn\u00e7\u0259km\u0259 n\u0259tic\u0259sind\u0259 d\u0259 bir \u00e7ox x\u0259st\u0259likl\u0259r yarana v\u0259 yaxud m\u00f6vcud x\u0259st\u0259likl\u0259rin a\u011f\u0131rla\u015fmalar\u0131 m\u00fc\u015fahid\u0259 oluna bil\u0259r. Eyni zamanda m\u00fcxt\u0259lif \u00fcr\u0259k-damar x\u0259st\u0259likl\u0259ri v\u0259 t\u0259n\u0259ff\u00fcs yolu x\u0259st\u0259likl\u0259ri d\u0259 t\u00fct\u00fcn\u00e7\u0259km\u0259nin yaratd\u0131\u011f\u0131 probleml\u0259rd\u0259n hesab olunur. X\u00fcsusil\u0259 t\u00fct\u00fcn\u00e7\u0259km\u0259 90 faiz hallarda a\u011fciy\u0259r x\u0259r\u00e7\u0259nginin yaranmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r. Hesablamalara \u0259sas\u0259n d\u00fcnyada 700 milyon u\u015faq (d\u00fcnyada ya\u015fayan u\u015faqlar\u0131n yar\u0131s\u0131) havada olan ikincili t\u00fct\u00fcn t\u00fcst\u00fcs\u00fc il\u0259 n\u0259f\u0259s al\u0131r. Bu is\u0259 onlarda x\u00fcsusil\u0259 t\u0259n\u0259ff\u00fcs yolu x\u0259st\u0259likl\u0259rinin yaranmas\u0131na v\u0259 a\u011f\u0131rla\u015fmalar\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xara bil\u0259r. Bel\u0259likl\u0259 siqaret \u00e7\u0259k\u0259nl\u0259r \u00f6zl\u0259ri il\u0259 yana\u015f\u0131 \u0259trafdak\u0131lar\u0131n da sa\u011flaml\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn t\u0259hl\u00fck\u0259 yaratm\u0131\u015f olur\u201d.<\/p>\n<p>M\u00fcsahibimiz s\u00f6hb\u0259t\u0259 davam ed\u0259r\u0259k deyib: \u201cSiqaretd\u0259n istifad\u0259 d\u00fcnyada \u00f6l\u00fcm\u0259 s\u0259b\u0259b olan 8 x\u0259st\u0259likd\u0259n 6-s\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcn risk faktorudur. Ara\u015fd\u0131rmalar g\u00f6st\u0259rir ki, ondan birba\u015fa imtina ed\u0259nl\u0259rd\u0259 u\u011fur g\u00f6st\u0259ricisi 80 faiz oldu\u011fu halda azaldaraq imtina ed\u0259nl\u0259rd\u0259 h\u0259min r\u0259q\u0259m daha a\u015fa\u011f\u0131 olmu\u015fdur. T\u00fct\u00fcn\u00e7\u0259km\u0259d\u0259n imtina ed\u0259nl\u0259rd\u0259 bir m\u00fcdd\u0259t absistensiya hal\u0131 &#8211; ba\u015fa\u011fr\u0131, \u0259s\u0259bilik, yor\u011funluq, hals\u0131zl\u0131q v\u0259 s. m\u00fc\u015fahid\u0259 oluna bil\u0259r. Lakin t\u00fct\u00fcnd\u0259n imtina etdikd\u0259n sonra orqanizmd\u0259 ilk d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r 20 d\u0259qiq\u0259 sonra \u00f6z\u00fcn\u00fc b\u00fcruz\u0259 verm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. Qan t\u0259zyiqi, \u00fcr\u0259k d\u00f6y\u00fcnt\u00fcl\u0259ri stabill\u0259\u015fir, qan d\u00f6vran\u0131 s\u00fcr\u0259tl\u0259nir. \u0130lk 8 saat \u0259rzind\u0259 qanda oksigenin s\u0259viyy\u0259si normalla\u015f\u0131r, Bu, uzun m\u00fcdd\u0259t siqaret t\u00fcst\u00fcs\u00fcn\u0259 m\u0259ruz qalan orqanizmd\u0259 ged\u0259n prosesl\u0259rin sad\u0259c\u0259 olaraq ba\u015flan\u011f\u0131c\u0131d\u0131r. \u0130lk 8 saat \u0259rzind\u0259 qanda oksigenin s\u0259viyy\u0259si normalla\u015f\u0131r v\u0259 bel\u0259likl\u0259 d\u0259 infarkt riski azal\u0131r. Art\u0131q 24 saat \u0259rzind\u0259 orqanizm \u00f6z\u00fcn\u00fc t\u0259nziml\u0259m\u0259 prosesini g\u00fccl\u0259ndirir. \u0130ki g\u00fcn sonra is\u0259 qanda nikotinin s\u0259viyy\u0259si azal\u0131r, dad v\u0259 qoxu duy\u011fusu b\u0259rpa olunma\u011fa ba\u015flay\u0131r. \u018fg\u0259r siqaret\u0259 3 g\u00fcn ara veril\u0259rs\u0259, t\u0259n\u0259ff\u00fcs yolu v\u0259 qida borusunun funksiyas\u0131 yax\u015f\u0131la\u015f\u0131r. Nikotinin b\u00fct\u00fcnl\u00fckl\u0259 orqanizmd\u0259n sorulmas\u0131 is\u0259 12 h\u0259ft\u0259y\u0259 yax\u0131n vaxt t\u0259l\u0259b edir. H\u0259min m\u00fcdd\u0259t \u0259rzind\u0259 xroniki yor\u011funluq hissi aradan qalx\u0131r, \u0259l v\u0259 ayaqlarda keyim\u0259 azal\u0131r, a\u011fciy\u0259rl\u0259r normal funksiyas\u0131n\u0131 nisb\u0259t\u0259n b\u0259rpa edir, be\u015f il sonra is\u0259 infarkt t\u0259hl\u00fck\u0259si, q\u0131rtlaq, qida borusu, a\u011f\u0131z bo\u015flu\u011fu v\u0259 a\u011fciy\u0259r x\u0259r\u00e7\u0259ngin\u0259 tutulma riski 50 faiz\u0259 q\u0259d\u0259r azal\u0131r\u201d.<\/p>\n<p>Q\u0259lyan v\u0259 elektron siqaretl\u0259r bar\u0259d\u0259 b\u0259hs ed\u0259n m\u00fct\u0259x\u0259ssis qeyd edib ki, h\u0259r bir t\u00fct\u00fcn m\u0259hsulu insan orqanizmind\u0259 \u00f6l\u00fcmc\u00fcl x\u0259st\u0259likl\u0259rin yaranmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xaran risk faktorudur: \u201cElektron siqaretl\u0259r v\u0259 q\u0259lyan yuxar\u0131 t\u0259n\u0259ff\u00fcs yollar\u0131n\u0131n v\u0259 a\u011fciy\u0259rl\u0259rin selikli qi\u015fas\u0131n\u0131 m\u0259hv edir. Gigiyenik t\u0259l\u0259bl\u0259r\u0259 riay\u0259t edilm\u0259dikd\u0259 h\u0259tta t\u0259n\u0259ff\u00fcs yollar\u0131n\u0131n infeksion x\u0259st\u0259likl\u0259rin yay\u0131lmas\u0131na g\u0259tirib \u00e7\u0131xar\u0131r. X\u00fcsusil\u0259 qapal\u0131 m\u0259kanlarda q\u0259lyandan istifad\u0259 edilm\u0259si n\u0259tic\u0259sind\u0259 insanlar h\u0259m d\u0259 passiv t\u00fct\u00fcn\u00e7\u0259km\u0259y\u0259 m\u0259ruz qal\u0131rlar. Bu is\u0259 x\u0259st\u0259likl\u0259rin yaranma ehtimal\u0131n\u0131 daha da art\u0131rm\u0131\u015f olur. N\u0259tic\u0259 etibar\u0131 il\u0259 q\u0259lyan v\u0259 elektron siqaretl\u0259r d\u0259 dig\u0259r t\u00fct\u00fcn m\u0259hsullar\u0131 kimi orqanizmi \u00fc\u00e7\u00fcn z\u0259r\u0259rlidir\u201d.<\/p>\n<p>D\u00fcnya \u0259halisinin 30 faizinin siqaret \u00e7\u0259kdiyini dey\u0259n \u015e\u0259hla Mirz\u0259zad\u0259 D\u00f6vl\u0259t Statistika Komit\u0259sinin m\u0259lumat\u0131na g\u00f6r\u0259, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 15 ya\u015f\u0131ndan yuxar\u0131 ki\u015fil\u0259r aras\u0131nda t\u00fct\u00fcn\u00e7\u0259km\u0259 33 faiz t\u0259\u015fkil etdiyini diqq\u0259t\u0259 \u00e7atd\u0131r\u0131b: \u201c\u00d6lk\u0259mizd\u0259 t\u00fct\u00fcn \u00e7\u0259k\u0259n ki\u015fil\u0259rin say\u0131n\u0131n h\u0259l\u0259 d\u0259 y\u00fcks\u0259k olmas\u0131na baxmayaraq, D\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n hesablamalar\u0131na g\u00f6r\u0259, \u00f6lk\u0259mizd\u0259 b\u00f6y\u00fckl\u0259r aras\u0131nda t\u00fct\u00fcn\u00e7\u0259km\u0259nin azalma tendensiyalar\u0131 m\u00f6vcuddur. Lakin bununla yana\u015f\u0131, eyni d\u0259r\u0259c\u0259d\u0259 v\u0259 b\u0259zi hallarda daha t\u0259hl\u00fck\u0259li hesab edil\u0259n passiv t\u00fct\u00fcn\u00e7\u0259km\u0259 g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri d\u00fcnyan\u0131n \u0259sas\u0259n inki\u015faf ed\u0259n \u00f6lk\u0259l\u0259rind\u0259 oldu\u011fu kimi Az\u0259rbaycanda da y\u00fcks\u0259kdir. Buna g\u00f6r\u0259 d\u0259 t\u00fct\u00fcn\u00e7\u0259km\u0259d\u0259n imtinan\u0131n t\u0259bli\u011fi daim prioritet istiqam\u0259tl\u0259rd\u0259n biri olaraq qal\u0131r. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 h\u0259kiml\u0259r bu bar\u0259d\u0259 h\u0259mi\u015f\u0259 x\u0259b\u0259rdarl\u0131q edirl\u0259r: n\u0259 q\u0259d\u0259r ki, gec deyil, n\u0259 q\u0259d\u0259r ki, i\u015f i\u015fd\u0259n ke\u00e7m\u0259yib, t\u00fct\u00fcn\u00e7\u0259km\u0259d\u0259n imtina etm\u0259k laz\u0131md\u0131r\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Siqaret \u00e7\u0259k\u0259rk\u0259n udulan h\u0259r n\u0259f\u0259sd\u0259 t\u00fct\u00fcn t\u00fcst\u00fcs\u00fc 50 min beyin h\u00fcceyr\u0259sini m\u0259hv edir. Aliml\u0259rin apard\u0131qlar\u0131 t\u0259dqiqat\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, siqaret t\u00fcst\u00fcs\u00fc h\u0259tta \u00fcr\u0259yin formas\u0131n\u0131 da d\u0259yi\u015fir. S\u0259hiyy\u0259nin aktual probleml\u0259rind\u0259n olan t\u00fct\u00fcn\u00e7\u0259km\u0259 qeyri-infeksion x\u0259st\u0259likl\u0259rin risk faktorlar\u0131ndan biridir. D\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n verdiyi m\u0259lumata \u0259sas\u0259n XX \u0259srd\u0259 t\u00fct\u00fcn\u00e7\u0259km\u0259 100 milyon insan\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131 itirm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olub v\u0259 \u0259g\u0259r onun qar\u015f\u0131s\u0131 al\u0131nmazsa, ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u0259srd\u0259 1 milyard insan\u0131n h\u0259yat\u0131na son qoya bil\u0259r. T\u00fct\u00fcn\u00e7\u0259km\u0259d\u0259n \u0130mtina G\u00fcn\u00fc il\u0259 \u0259laq\u0259dar D\u00f6vl\u0259t G\u00f6mr\u00fck Komit\u0259sinin Tibbi Xidm\u0259t \u0130dar\u0259sinin Elmi-T\u0259cr\u00fcbi T\u0259dris M\u0259rk\u0259zinin m\u00fct\u0259x\u0259ssisi \u015e\u0259hla Mirz\u0259zad\u0259\u00a0AZ\u018fRTAC-\u0131n m\u00fcxbirin\u0259 deyib:\u00a0&#8220;Az\u0259rbaycan Respublikas\u0131nda qeyri-infeksion x\u0259st\u0259likl\u0259rl\u0259 m\u00fcbariz\u0259y\u0259 dair 2015-2020-ci&hellip;<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":99275,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0},"categories":[1],"tags":[],"aioseo_notices":[],"gutentor_comment":0,"rttpg_featured_image_url":{"full":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/1546927888_5433432.jpg",975,540,false],"landscape":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/1546927888_5433432.jpg",975,540,false],"portraits":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/1546927888_5433432.jpg",975,540,false],"thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/1546927888_5433432-150x150.jpg",150,150,true],"medium":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/1546927888_5433432-300x166.jpg",300,166,true],"large":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/1546927888_5433432.jpg",640,354,false],"1536x1536":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/1546927888_5433432.jpg",975,540,false],"2048x2048":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/1546927888_5433432.jpg",975,540,false],"post-thumbnail":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/1546927888_5433432-240x172.jpg",240,172,true],"advps-thumb-one":["https:\/\/arantv.az\/wp-content\/uploads\/2019\/11\/1546927888_5433432.jpg",975,540,false]},"rttpg_author":{"display_name":"V\u00fcsal Rafiqo\u011flu","author_link":"https:\/\/arantv.az\/?author=2"},"rttpg_comment":0,"rttpg_category":"<a href=\"https:\/\/arantv.az\/?cat=1\" rel=\"category\">C\u0259miyy\u0259t<\/a>","rttpg_excerpt":"Siqaret \u00e7\u0259k\u0259rk\u0259n udulan h\u0259r n\u0259f\u0259sd\u0259 t\u00fct\u00fcn t\u00fcst\u00fcs\u00fc 50 min beyin h\u00fcceyr\u0259sini m\u0259hv edir. Aliml\u0259rin apard\u0131qlar\u0131 t\u0259dqiqat\u0131n n\u0259tic\u0259l\u0259rin\u0259 g\u00f6r\u0259, siqaret t\u00fcst\u00fcs\u00fc h\u0259tta \u00fcr\u0259yin formas\u0131n\u0131 da d\u0259yi\u015fir. S\u0259hiyy\u0259nin aktual probleml\u0259rind\u0259n olan t\u00fct\u00fcn\u00e7\u0259km\u0259 qeyri-infeksion x\u0259st\u0259likl\u0259rin risk faktorlar\u0131ndan biridir. D\u00fcnya S\u0259hiyy\u0259 T\u0259\u015fkilat\u0131n\u0131n verdiyi m\u0259lumata \u0259sas\u0259n XX \u0259srd\u0259 t\u00fct\u00fcn\u00e7\u0259km\u0259 100 milyon insan\u0131n h\u0259yat\u0131n\u0131 itirm\u0259sin\u0259 s\u0259b\u0259b olub v\u0259 \u0259g\u0259r onun qar\u015f\u0131s\u0131&hellip;","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99274"}],"collection":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=99274"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99274\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/99275"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=99274"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=99274"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/arantv.az\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=99274"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}