Azərbaycan məktəblərində vahid geyim qaydalarının tətbiqi ətrafında yaranan müzakirələr artıq təkcə məktəbli formasından ibarət deyil. Məsələnin mahiyyətində dövlətin dünyəvi təhsil modelini qorumaq hüququ, qanunların icrası, milli-mənəvi dəyərlərin gələcək nəsillərə ötürülməsi və uşaqların siyasi-dini manipulyasiyalardan müdafiəsi dayanır. Son günlər bəzi məktəblərdə baş örtüyü ilə bağlı mübahisələrin, etiraz görüntülərinin və hüquq-mühafizə orqanlarının müdaxiləsinin gündəmə gəlməsi bu məsələnin həssaslığını daha da artırıb. Belə bir vəziyyətdə əsas prinsip aydın olmalıdır. Unutmaq olmaz ki, dövlət məktəblərdə nizam-intizamı təmin etmək, tədris prosesini qorumaq və qəbul etdiyi qanuni qərarların icrasını tələb etmək hüququna malikdir. Eyni zamanda, bu qərarların tətbiqi qanunvericiliyə uyğun və ayrı-seçkiliyə yol verilmədən həyata keçirilməlidir.
Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin 21 sentyabr 2026-cı il tarixli 309 nömrəli qərarı ilə dövlət ümumi təhsil müəssisələrində şagirdlərin geyim formalarına dair tələblərə dəyişiklik edilib. Oktyabrın 6-da isə 325 nömrəli qərarla təhsilverənlərin geyiminə dair tələblər təsdiqlənib. Bu qərarların icrası məktəblərdə vahid və nizamlı təhsil mühitinin qorunması baxımından əhəmiyyətlidir. Məktəbli formasının məqsədi şagirdlər arasında sosial fərqlərin qabardılmasının qarşısını almaq, intizamı gücləndirmək və təhsil müəssisələrində ümumi qaydaları təmin etməkdir. Dövlətin qəbul etdiyi qərarların yalnız kağız üzərində qalması idarəetmənin effektivliyinə xələl gətirər. Buna görə də təhsil orqanları və məktəb rəhbərlikləri müəyyən edilmiş tələblərin ardıcıl icrasına nəzarət etməlidirlər. Bununla yanaşı, yaranan mübahisələr şagirdlərin təhsildən kənarda qalmasına səbəb olmamalı, məsələlər qanuni və inzibati yollarla həll edilməlidir.
Azərbaycan dünyəvi dövlətdir və bu prinsip dövlət idarəçiliyinin əsaslarından biridir. Dünyəvilik dini inancların qadağan edilməsi və ya insanların etiqadına müdaxilə demək deyil.
Azərbaycanda insanlar gündəlik həyatda dini inanclarına uyğun yaşamaq, dini ayinlərini yerinə yetirmək və baş örtüyündən istifadə etmək imkanına malikdirlər. Buna görə də məktəbli geyimi ilə bağlı qərarları ölkə üzrə baş örtüyünə ümumi qadağa kimi təqdim etmək düzgün deyil. Söhbət konkret olaraq dövlət ümumi təhsil müəssisələrində müəyyən edilmiş geyim tələblərindən gedir. Dünyəvi təhsilin mahiyyəti isə məktəbin hər hansı dini və ya siyasi qrupun təsir dairəsinə çevrilməməsi, uşaqlara elmi biliklərin verilməsi və onların müstəqil düşüncə qabiliyyətinin inkişaf etdirilməsidir. Məktəbdə əsas meyar şagirdin dini və ya siyasi mənsubiyyəti deyil, onun təhsil hüququ və müəyyən edilmiş qaydalara münasibətidir.
Milli dəyərlər, Azərbaycan ailə modeli, vətənpərvərlik və dünyəvi təhsil bir-birinə zidd anlayışlar deyil. Əksinə, onların uzlaşdırılması sağlam, bilikli və milli kimliyinə bağlı nəslin yetişdirilməsi üçün vacibdir. Azərbaycan ailəsinin təməlində böyüyə hörmət, valideyn məsuliyyəti, ailə bağları və Vətənə sədaqət dayanır. Məktəb də bu dəyərlərin gələcək nəsillərə ötürülməsində mühüm rol oynayır. Lakin milli-mənəvi dəyərlərin qorunması uşaqların fərqli inanclara qarşı düşmən ruhunda tərbiyə edilməsi demək deyil. Əsas məsələ onların radikal ideologiyaların, zorakılıq çağırışlarının və manipulyativ təsirlərin hədəfinə çevrilməsinin qarşısını almaqdır. Uşaqlara vətənpərvərlik aşılamaq onları nifrətə deyil, bilik əldə etməyə, qanunlara hörmətə və ölkənin inkişafına töhfə verməyə yönəltməkdir.
Məktəb dini eksperiment meydanı deyil. Heç bir dini cərəyan, siyasi təşkilat və ya ideoloji qrup təhsil müəssisəsini öz təsirini genişləndirmək üçün istifadə etməməlidir. Uşaqların yaş xüsusiyyətlərindən yararlanaraq onlara radikal fikirlərin aşılanması, başqa düşüncədə olan insanlara qarşı düşmən münasibət formalaşdırılması və dərs prosesinin qarşıdurma vasitəsinə çevrilməsi ciddi təhlükə yaradır. Bununla belə, dini inancın özü radikallıq əlaməti sayıla bilməz və hər hansı dini simvoldan istifadə edən şəxsi avtomatik olaraq ekstremist təsirlərlə əlaqələndirmək doğru olmaz. Qiymətləndirmə konkret davranışlara, çağırışlara və sübutlara əsaslanmalıdır. Dövlətin vəzifəsi insanların etiqadına qarşı mübarizə aparmaq deyil, uşaqları zorakılıqdan, qanunsuz fəaliyyətə təşviqdən və istənilən formada ideoloji manipulyasiyadan qorumaqdır.
Azərbaycanın geosiyasi mövqeyi xarici təsirlərə qarşı ayıq olmağı tələb edir. İranla münasibətlərin həssaslığı, dini-siyasi təsir şəbəkələri və regional rəqabət fonunda ölkənin daxili işlərinə müdaxilə ehtimalı diqqətdən kənarda qala bilməz. Azərbaycan müstəqil dövlət kimi öz təhsil siyasətini və ictimai qaydalarını özü müəyyənləşdirir. Heç bir xarici siyasi və ya dini mərkəz ölkənin daxili qərarlarına təsir göstərmək hüququna malik deyil. Dövlətin təhlükəsizliyi həm mümkün təxribatların qarşısının alınmasını, həm də cəmiyyətdə əsassız ittihamların yayılmamasını tələb edir.
Son günlər məktəbli geyimi ilə bağlı mübahisələrin etirazlara və hüquq-mühafizə orqanlarının müdaxiləsinə qədər genişlənməsi narahatlıq doğurur. Oktyabrın 12-də yayılan məlumatlarda 37 nəfərin saxlanıldığı bildirilib.
Hadisələrlə bağlı səsləndirilən zorakılıq, təhsil müəssisələrinin işinə maneə yaradılması və təxribat iddiaları müvafiq orqanlar tərəfindən obyektiv araşdırılmalıdır. Bir məsələ isə birmənalıdır. Hər hansı qərarla razılaşmamaq məktəbin fəaliyyətini pozmağa, müəllimlərə təzyiq göstərməyə, əmlaka zərər vurmağa və uşaqların təhlükəsizliyini riskə atmağa əsas vermir. Qanuni narazılıqla zorakılıq arasında aydın sərhəd var. Eyni zamanda, saxlanılan şəxslərin hüquqları qorunmalı, məsuliyyət yalnız sübuta yetirilmiş əməllərə görə müəyyənləşdirilməlidir. Uşaqların dini simvollar, emosional çağırışlar və ya siyasi mübahisələr vasitəsilə qarşıdurmaya cəlb edilməsi barədə iddialar da konkret faktlar əsasında qəbul olunmalıdır. Uşaqlar böyüklərin siyasi və dini mübarizəsinin alətinə çevrilməməlidirlər.
Azərbaycan hökumətinin dünyəvi təhsil prinsipini qorumaq, məktəblərdə vahid qaydalar tətbiq etmək və normal tədris prosesini təmin etmək siyasəti dövlət idarəçiliyinin mühüm istiqamətidir. Dövlətin qəbul etdiyi qanuni qərarların icrasına qarşı təzyiq və təxribat cəhdlərinə yol verilməməlidir. Bununla yanaşı, qərarların mahiyyəti valideynlərə aydın izah edilməli, məktəb rəhbərlikləri ilə ailələr arasında yaranan anlaşılmazlıqlar vaxtında aradan qaldırılmalıdır. Qanunların ardıcıl tətbiqi, maarifləndirmə və dialoq bir-birini tamamlamalıdır. Azərbaycanın dünyəvi dövlət modelinin qorunması nə dini inancların cəmiyyətdən sıxışdırılmasını, nə də dini-siyasi təsirlərin təhsil sistemində nəzarətsiz yayılmasını nəzərdə tutur. Əsas məqsəd dövlətin müstəqilliyini, qanunun aliliyini, milli-mənəvi dəyərləri və uşaqların təhsil hüququnu birlikdə qorumaqdır. Çünki məktəb ideoloji qarşıdurmanın deyil, bilik və gələcəyin məkanıdır. Azərbaycanın gələcəyi də milli kimliyinə bağlı, müstəqil düşünən, savadlı və dövlətinin qanunlarına hörmət edən nəslin yetişdirilməsindən keçir.
Cavanşir Abbaslı
Musavat.com
