Yayın ən isti günlərində Azərbaycan süfrələrində tez-tez rast gəlinən maraqlı qida birləşmələrindən biri də şor-duzlu balıq ilə qarpızdır. İlk baxışdan qeyri-adi görünən bu dad tandemi əslində ölkənin bir çox bölgəsində illərdir yaşadılan kulinariya ənənəsidir.
Hansı bölgələrdə daha çox yeyilir?
Şorbalıqla qarpız ən çox Aran və Mərkəzi Azərbaycan bölgələrində – Şirvan, Saatlı, Sabirabad, İmişli, Hacıqabul, Salyan, Kürdəmir, Yevlax, Bərdə, Ağcabədi, Ağdaş və ətraf rayonlarda geniş yayılıb. Bundan başqa, Gəncə-Qazax bölgəsinin bəzi kəndlərində, eləcə də Qarabağ və Mil-Muğan zonasında da bu ənənəyə rast gəlinir.
Şimal və dağlıq ərazilərdə isə qarpız daha çox təkbaşına və ya meyvə kimi istehlak olunur. Lakin ailə köçləri və kulinariya mədəniyyətinin qarışması nəticəsində bu vərdiş artıq Bakıda və digər iri şəhərlərdə də kifayət qədər yayılıb.
Niyə məhz şorbalıqla qarpız?
Bunun bir neçə səbəbi var. Əvvəla, qarpızın tərkibinin 90 faizdən çoxu sudur və o, yay istisində orqanizmi sərinləşdirir. Şorbalıq isə duzlu olduğundan tərləmə zamanı itirilən natriumun müəyyən hissəsini bərpa etməyə kömək edir.
İkinci səbəb dad balansıdır. Qarpızın şirinliyi ilə şorbalığın duzluluğu bir-birini tamamlayır və fərqli, xoş ləzzət yaradır. Dünyanın müxtəlif ölkələrində də buna bənzər nümunələr var. Məsələn, Aralıq dənizi ölkələrində qarpız tez-tez duzlu pendir və nanə ilə süfrəyə verilir.
Üçüncü səbəb isə praktikdir. Kənd yerlərində biçin və təsərrüfat işləri zamanı insanlar həm sərinləşdirici, həm də doyumlu qida axtarırdılar. Qarpız və şorbalıq isə həm əlçatan, həm də tez hazırlanan yay yeməyi hesab olunurdu.
Sağlamlıq baxımından faydalıdırmı?
Qidalanma mütəxəssisləri bildirirlər ki, sağlam insanlarda qarpızla pendirin birlikdə yeyilməsi ümumiyyətlə zərərli hesab edilmir. Əksinə, meyvənin vitaminləri ilə pendirin zülal və kalsiumu bir-birini tamamlaya bilər.
Lakin yüksək qan təzyiqi, böyrək xəstəlikləri və duz məhdudiyyəti olan şəxslər şorbalığın miqdarına diqqət yetirməlidirlər. Eyni zamanda, həddindən artıq qarpız yemək də mədə-bağırsaq narahatlığı yarada bilər.
Şorbalıqla qarpız təkcə yemək deyil, həm də yay fəslinin, kənd həyatının və ailə süfrələrinin bir simvoludur. Xüsusilə Aran bölgəsində “qarpız kəsildi” ifadəsi yay mövsümünün ən gözəl günlərinin başladığını göstərir. Həmin süfrələrdə isə duzlu şorbalıq çox vaxt qarpızın ayrılmaz “yoldaşı” olur.
Bu gün də Azərbaycanda minlərlə ailə isti yay axşamlarında bu sadə, lakin özünəməxsus dad harmoniyasını qoruyaraq nəsildən-nəslə ötürür.
Qarpızla şorbalığın birlikdə yeyilməsi göstərir ki, bəzən ən maraqlı kulinariya ənənələri məhz sadə kənd süfrələrində yaranır və zamanla milli mətbəxin ayrılmaz hissəsinə çevrilir.
Şahanə Rəhimli
Musavat.com
