Ekspert: “Diplomların tanınmamasının əsl səbəbi başqadır…”
Xarici diplomların tanınması qaydaları təsdiqlənib. Elm və Təhsil Nazirliyi yanında İctimai Şuranın üzvü İlqar Orucov bildirib ki, yeni qaydalarda əsas məqamlardan biri də xaricdə ali təhsil üzrə ixtisasların tanınmasında iki formanın müəyyənləşməsidir. Onlardan biri akademik, digəri isə peşə tanınmasıdır. Xarici diplom sahiblərinə Azərbaycanda işləmək və təhsilini davam etdirmək hüququ verilib.
Tanınma üzrə ümumi tələblər sırasında müvafiq kvalifikasiyaya dair sənədin əldə olunduğu təhsil müəssisəsinin fəaliyyət göstərdiyi ölkədə səlahiyyətli keyfiyyət təminatı qurumu tərəfindən akkreditasiyadan keçməsi və dövlət lisenziyasının olması da yer alıb.
Yeni qaydalar prosesin daha şəffaf şəkildə həyata keçirilməsinə şərait yaradacaq.
Məlum olduğu kimi, hər il Azərbaycandan yüzlərlə gənc təhsil almaq üçün xarici ölkəyə üz tutur. Lakin bəzi hallarda məyusluqla qarşılaşırlar. Belə ki, illərlə təhsil haqqı ödəyib, imtahanlarda iştirak edib, diplom əldə edir, ölkəyə dönəndə isə diplomlarının tanınmaması problemi ilə üzləşirlər.
Bir neçə gün öncə məlum oldu ki, xaricdə təhsil alanların diplomlarının tanınması ilə bağlı ötən iyul ayı üzrə 1134 müraciətçinin 874-ü barədə müsbət qərar verilərək müvafiq şəhadətnamələr təqdim edilib, 260 nəfərin müraciəti isə mənfi qərarla yekunlaşıb. Tədris yükünü mənimsəmək üçün təhsil aldığı ölkənin ərazisində kifayət qədər olmaması səbəbi ilə 234, dövlət nümunəli olmayan diplom səbəbi ilə 7, akkreditasiyasız ali təhsil müəssisəsi səbəbi ilə 7 nəfərin müraciəti mənfi qərarla yekunlaşıb.
Ölkələr üzrə müraciətlərin sayına nəzər saldıqda Rusiya Federasiyasından 429, Ukraynadan 385, Gürcüstandan 118, Türkiyə Respublikasından 111, Birləşmiş Krallıqdan 19, digər ölkələrdən isə 72 müraciətin olduğu müşahidə olunur.
Ən çox müraciət olunan ixtisaslara gəlincə, maliyyə üzrə 134, iqtisadiyyat üzrə 131, tibb üzrə 119, menecment üzrə 90, biznesin idarə edilməsi üzrə 54 müraciətçi qeydə alınıb.
Qeyd edək ki, xarici dövlətlərin ali təhsil sahəsində ixtisaslarının tanınması həmin dövlətlərin səlahiyyətli orqanlarının verdiyi, ali təhsil proqramının uğurla bitirilməsini təsdiqləyən, bu və ya digər dərəcə verən hər hansı sənədin, diplomun, yaxud başqa bir şəhadətnamənin Azərbaycan ərazisində qüvvədə olmasının təsdiqidir. Azərbaycan ərazisində xarici dövlətlərin ali təhsil sahəsində ixtisaslarının tanınması və təsdiqinin müəyyən edilməsi (nostrifikasiyası) Lissabon Konvensiyası və Nazirlər Kabinetinin 13 may 2003-cü il tarixli müvafiq qərarı ilə tənzimlənir. Xarici diplomların tanınması proseduru isə Elm və Təhsil Nazirliyi yanında Təhsildə Keyfiyyət Təminatı Agentliyi (TKTA) tərəfindən həyata keçirilir.
Bəs xarici diplomların tanınması qaydaları hansı yenilikləri gətirəcək?
Mövzu ilə bağlı təhsil eksperti İlham Əhmədov “Yeni Müsavat”a danışıb. Ekspert qeyd edib ki, xarici diplomların ölkədə tanınması təxminən notariusda təsdiq kimi bir proses olmalıdır:
“Çünki Azərbaycanın bir çox ölkələrlə qarşılıqlı diplomların tanınması ilə bağlı müqaviləsi var, o cümlədən Rusiya və Türkiyə, həmçinin MDB dövlətlərinin əksəriyyəti ilə. Diplomlar da həmin ölkələrin təhsil nazirliyi tərəfindən təsdiq və xüsusi sertifikasiya olunur. Biz indi xarici universitetlərin məzunlarını yenidən ölkəmizdə imtahan, ”süründürməçilik” edib, çaşdırıcı suallar veririksə ki, “universitetiniz hansı prospektdə yerləşir, hansı avtobusla gedib-gəlirdin?” və sairə, bu, həmin dövlətlərin təhsil nazirliyinə, universitetlərinə etimadsızlıq deməkdir. Əgər xarici ölkələrin təhsil nazirliyinin keyfiyyətindən narahatıqsa, deyə bilərəm ki, həmin universitetlərin məzunları bizimkilərdən daha səviyyəlidir. Çünki bizim universitetlərin məzunları fərli olsaydı, bu qədər sertifikatlaşmaya, universitet qiymətləndirilməsinə, işə qəbul, dövlət qəbulu imtahanlarına ehtiyac olmazdı. Üstəlik, bu imtahanların böyük əksəriyyəti aşağı nəticələrlə ortadadır. Bir yandan deyirlər ki, saxta diplomlu müəllim əgər bir neçə il işləyibsə, sertifikatlaşmadan keçibsə, biz onun saxta diplomunu tanıyırıq, işləsin, bir yandan da əlində əsl diplomu olan şəxs gəlir, amma o, müəllimlərin işə qəbulu imtahanında iştirak edə bilmir. Şəxs yenidən həmin prosesləri keçməli, sonradan məsələ məhkəmələrə gedib çıxır, məhkəmələr də çox zaman nazirliyin mövqeyinə uyğun qərar qəbul edir. Əgər məhkəmə şəxsin xeyrinə qərar çıxarırsa belə, nazirlik yenə də onu get-gələ salır.
İlham Əhmədov
Bütün bunlarda əsas məqsəd budur ki, gənclər xarici universitetləri deyil, yerli universitetləri seçsin. Amma bu, yolverilməzdir. Kimin arzusu var, xarici universitetdə oxusun, ən azından getdiyi ölkənin dilini bilər, dünyagörüşü artar və sairə. Süni yollarla insanları narazı salmaq doğru deyil. Qanun var, bütün dünyada diplom tanıma prosesi eynidir. Əgər bizim xarici ölkələrin diplomlarını tanımağımızla bağlı müqaviləmiz varsa, indi diplomları tanımamaq nə deməkdir? Bizim universitetləri bitirib, öz ölkəsinə gedən məzunlar bu cür problemlə qarşılaşmır. Bəs biz niyə bunu edirik?
Bir daha qeyd edirəm, bütün bunları etməkdə məqsəd yerli universitetlərə tələbələr cəlb etməkdir. Bu üsula əl atmaqdasa, yerli universitetlərin keyfiyyətini, fəaliyyətini artırmaq lazımdır”.
