20 Sentyabr – Dövlət Suverenliyi Günü Azərbaycan dövlətçiliyi tarixində xüsusi əhəmiyyət daşıyan tarixi hadisənin rəmzidir. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin 19 sentyabr 2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə hər il sentyabrın 20-si ölkəmizdə Dövlət Suverenliyi Günü kimi qeyd edilir. Bu qərarın əsasını 2023-cü il sentyabrın 20-də Azərbaycanın bütün ərazisində dövlət suverenliyinin bərpa olunması təşkil edir.
Suverenlik dövlətin öz ərazisində ali hakimiyyətə malik olması, daxili və xarici siyasətini müstəqil şəkildə müəyyənləşdirməsi və dövlət hakimiyyətinin bütün ərazidə tam həyata keçirilməsi deməkdir. Bu baxımdan suverenlik yalnız hüquqi anlayış deyil, dövlətin müstəqilliyinin, siyasi iradəsinin və milli təhlükəsizliyinin fundamental dayaqlarından biridir.
Azərbaycan xalqının dövlətçilik və müstəqillik ideyaları çoxəsrlik tarixə malikdir. Müxtəlif dövrlərdə ölkəmizin ərazi bütövlüyünə və milli iradəsinə qarşı yönəlmiş təhdidlərə baxmayaraq, xalqımız öz dövlətçilik ənənələrini qoruyub saxlayıb. 1991-ci ildə dövlət müstəqilliyinin bərpası bu tarixi arzunun reallaşmasının mühüm mərhələsi olsa da, müstəqil dövlətin qarşısında ərazi bütövlüyünün və suverenliyin təmin edilməsi kimi mühüm vəzifələr dayanırdı.
Ermənistanın Azərbaycana qarşı həyata keçirdiyi təcavüz nəticəsində ölkəmizin beynəlxalq səviyyədə tanınmış ərazilərinin bir hissəsi 30 ildən artıq müddətdə işğal altında qaldı. İşğal dövründə yaşayış məntəqələri dağıdıldı, əhali öz doğma yurdlarından didərgin salındı, tarixi, dini və mədəni irsimizə ciddi ziyan vuruldu. Buna baxmayaraq, beynəlxalq hüquq baxımından həmin ərazilər Azərbaycanın ayrılmaz hissəsi olaraq qalırdı.
Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin sülh yolu ilə həlli istiqamətində uzun illər aparılan danışıqlar nəticə vermədi. BMT Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi 822, 853, 874 və 884 saylı qətnamələrində Azərbaycan ərazilərinin işğalına son qoyulması və işğalçı qüvvələrin çıxarılması tələb olunsa da, bu qərarların icrası təmin edilmədi.
2020-ci il sentyabrın 27-də Ermənistanın növbəti hərbi təxribatına cavab olaraq başlayan Vətən müharibəsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində həlledici mərhələ oldu. 44 gün davam edən müharibə nəticəsində Azərbaycan Ordusu işğal altında olan ərazilərimizin böyük hissəsini azad etdi. Ağdam, Kəlbəcər və Laçın rayonlarının döyüşsüz qaytarılması ilə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün bərpası istiqamətində mühüm nəticələr əldə edildi.
Vətən müharibəsində əldə olunan Zəfər Azərbaycan xalqının milli iradəsinin, ordumuzun gücünün və dövlətimizin siyasi qətiyyətinin göstəricisi oldu. Lakin qarşıda daha bir mühüm vəzifə – Azərbaycanın bütün ərazilərində dövlət suverenliyinin tam təmin edilməsi dayanırdı.
Bu istiqamətdə mühüm addımlardan biri 2023-cü il aprelin 23-də Laçın-Xankəndi yolunun başlanğıcında, Həkəri çayı üzərində Azərbaycan tərəfindən sərhəd nəzarət-buraxılış məntəqəsinin yaradılması oldu. Bu addım Azərbaycanın öz dövlət sərhədlərinə və ərazisinə nəzarətinin təmin olunması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyırdı.
2023-cü ilin sentyabrında Qarabağ iqtisadi rayonunda baş verən silahlı təxribatların qarşısının alınması məqsədilə Azərbaycan Ordusu tərəfindən lokal xarakterli antiterror tədbirlərinə başlanıldı. 19 sentyabrda başlayan və 20 sentyabrda başa çatan tədbirlər nəticəsində Ermənistan silahlı qüvvələrinin qalıqları tərk-silah edildi, qanunsuz silahlı birləşmələrin fəaliyyətinə son qoyuldu və Azərbaycan dövlətinin bütün ərazilərində konstitusiya quruluşunun bərpası təmin edildi.
20 Sentyabr 2023-cü il Azərbaycan tarixində dövlət suverenliyinin tam bərpa edildiyi gün kimi yadda qaldı. Prezident İlham Əliyevin də qeyd etdiyi kimi, bir gündən az davam edən antiterror tədbirləri nəticəsində Azərbaycan öz dövlət suverenliyini tam təmin etdi. Bu tarixi hadisə 2024-cü ildə təsis edilən Dövlət Suverenliyi Gününün əsasını təşkil etdi.
Dövlət Suverenliyi Gününün təsis edilməsi Azərbaycanın müstəqillik tarixində baş verən mühüm hadisələrin məntiqi nəticəsinin dövlət səviyyəsində rəsmiləşdirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu tarix 1991-ci ildə bərpa edilmiş dövlət müstəqilliyinin, 2020-ci ildə əldə olunmuş hərbi Zəfərin və 2023-cü ildə tam bərpa edilmiş dövlət suverenliyinin vahid tarixi prosesdə bir-birini tamamlayan mərhələlərini ifadə edir.
Dövlət suverenliyinin bərpası ilə Azərbaycan dövlətinin bütün ərazilərində Konstitusiyanın, qanunların və dövlət hakimiyyətinin aliliyi təmin edildi. Bu, ölkənin siyasi və hüquqi məkanının bütövlüyünün tam təmin olunması, dövlət idarəçiliyinin vahid prinsiplər əsasında həyata keçirilməsi üçün yeni imkanlar yaratdı.
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə həyata keçirilən dövlət siyasətində suverenliyin qorunması ilə yanaşı, onun nəticələrinin möhkəmləndirilməsi də əsas istiqamətlərdəndir. Suverenlik yalnız əraziyə nəzarət deyil, eyni zamanda güclü dövlət institutları, qanunun aliliyi, iqtisadi müstəqillik, təhlükəsizlik və dayanıqlı inkişafla tamamlanan bütöv bir dövlətçilik sistemidir.
Bu baxımdan Ümummilli Lider Heydər Əliyevin dövlətçilik irsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Ulu Öndərin 1993-cü ildə siyasi hakimiyyətə qayıdışından sonra Azərbaycanda ictimai-siyasi sabitliyin bərqərar edilməsi, dövlət institutlarının möhkəmləndirilməsi və hüquqi dövlət quruculuğunun əsaslarının yaradılması sonrakı tarixi nailiyyətlər üçün möhkəm zəmin formalaşdırdı. 1995-ci ildə qəbul edilən Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası müstəqil dövlətimizin hüquqi əsaslarını daha da möhkəmləndirdi. Prezident İlham Əliyevin həyata keçirdiyi ardıcıl siyasət nəticəsində bu dövlətçilik xətti yeni mərhələdə davam etdirildi.
2025-ci ilin Azərbaycanda “Konstitusiya və Suverenlik İli” elan edilməsi də bu baxımdan mühüm siyasi və hüquqi məna daşıyırdı. Prezident İlham Əliyevin 28 dekabr 2024-cü il tarixli Sərəncamında Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam bərpa olunması, həmçinin 2025-ci ildə Konstitusiyanın qəbul edilməsinin 30-cu ildönümünün tamam olması nəzərə alınıb.
“Konstitusiya və Suverenlik İli” çərçivəsində həyata keçirilən tədbirlər dövlətçiliyin hüquqi əsaslarının, Konstitusiyanın və suverenliyin mahiyyətinin cəmiyyətdə daha geniş təbliğinə xidmət etdi. Bu proses dövlətçilik dəyərlərinin, hüquq və qanunun aliliyinin, vətəndaş məsuliyyətinin və milli həmrəyliyin daha da möhkəmləndirilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Dövlət suverenliyinin tam bərpası Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda yeni mərhələnin başlanmasına da şərait yaratdı. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı bərpa və quruculuq işləri aparılır, şəhər və kəndlərin yeni inkişaf konsepsiyaları həyata keçirilir, keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışı təmin olunur. Beləliklə, hərbi Zəfərin nəticələri sosial-iqtisadi və humanitar inkişaf layihələri ilə tamamlanır.
Bu gün Azərbaycanın qarşısında duran əsas vəzifələrdən biri əldə edilmiş suverenliyin və ərazi bütövlüyünün daha da möhkəmləndirilməsi, ölkənin iqtisadi və sosial inkişafının davamlılığının təmin olunmasıdır. Güclü iqtisadiyyat, sabit ictimai-siyasi mühit, müasir dövlət idarəçiliyi və vətəndaş həmrəyliyi suverenliyin uzunmüddətli təminatının əsas şərtlərindəndir.
20 Sentyabr həm də Azərbaycan xalqının şəhidlərinin və qəhrəman hərbçilərinin fədakarlığının nəticəsini ifadə edən bir tarixdir. Dövlət suverenliyinin bərpası uğrunda canından keçən şəhidlərimizin xatirəsi daim ehtiramla yad edilir. Əldə olunan Zəfərin qorunması və gələcək nəsillərə ötürülməsi hər bir vətəndaşın dövlətçilik məsuliyyətinin mühüm tərkib hissəsidir.
Dövlət Suverenliyi Günü Azərbaycan xalqının öz taleyini müstəqil müəyyən etmək iradəsinin, güclü dövlətçilik ənənələrinin və milli həmrəyliyinin rəmzidir. 20 Sentyabr Azərbaycanın müasir tarixində yalnız bir tarixin qeyd edilməsi deyil, dövlətimizin ərazi bütövlüyünün və suverenliyinin tam təmin olunmasının, ölkəmizin bütün ərazisində vahid hüquqi və siyasi məkanın bərpasının ifadəsidir.
Bu əlamətdar gün Azərbaycan dövlətinin müstəqilliyini, suverenliyini və ərazi bütövlüyünü qorumağın hər bir nəsil üçün vacib vəzifə olduğunu bir daha xatırladır. Qarşıdakı mərhələdə əsas məqsəd əldə edilmiş tarixi nailiyyətləri qorumaq, dövlətimizin gücünü və nüfuzunu daha da artırmaq, sabitlik və inkişaf mühitini davamlı etməkdir.
