Müstəqil Azərbaycan Respublikasının Yeni Konstitusiyası: Tarixi, Hüquqi və Siyasi Təhlil
Azərbaycan Respublikasının 1995-ci il noyabrın 12-də qəbul edilmiş Konstitusiyası müstəqil dövlətin hüquqi, siyasi və demokratik əsaslarını müəyyənləşdirən əsas sənəddir. Bu Konstitusiya Azərbaycanın dövlət quruluşunun prinsiplərini, hakimiyyət bölgüsü sistemini, vətəndaş hüquq və azadlıqlarını və beynəlxalq hüquq qarşısında mövqeyini müəyyən etmişdir. Yeni Konstitusiya Azərbaycan xalqının tarixində mühüm dönüş nöqtəsi olmaqla yanaşı, dövlət müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi və demokratik idarəetmənin təmin edilməsi baxımından strateji əhəmiyyət kəsb edir.
1991-ci ildə müstəqilliyini bərpa etmiş Azərbaycan Respublikasının hüquqi-siyasi sistemində keçid dövrünün çağırışları hiss olunurdu. Sovet hüquq sistemi ilə idarə olunan dövlət müstəqillik dövründə yeni, milli hüquq sisteminə keçməli idi. Bu dövrdə siyasi sabitliyin olmaması, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi və sosial-iqtisadi problemlər yeni hüquqi çərçivənin yaradılmasını zəruri edirdi.
1990-cı illərin əvvəllərində keçmiş sovet respublikalarının çoxu demokratik və hüquqi dövlət quruculuğunu təmin etmək üçün yeni konstitusiyalar qəbul etmişdir. Azərbaycanın Konstitusiyası bu prosesin bir hissəsi olaraq, milli dövlətçilik ənənələri və beynəlxalq hüquq normalarına əsaslanırdı.
Konstitusiyanın hazırlanması və qəbul edilməsi prosesində Prezident Heydər Əliyevin liderliyi mühüm rol oynamışdır. O, dövlətin hüquqi əsaslarını möhkəmləndirmək, vətəndaşların hüquq və azadlıqlarını təmin etmək və Azərbaycanın beynəlxalq hüquq normalarına uyğunlaşmasını təmin etmək məqsədilə Konstitusiya islahatlarını irəli sürdü.
1995-ci ildə keçirilən ümumxalq referendumunda Azərbaycan xalqı yeni Konstitusiyanı qəbul etdi. Bu proses şəffaflıq və milli həmrəyliyin təzahürü kimi qiymətləndirilir.
Konstitusiya Azərbaycanda demokratik idarəetmə sisteminin əsasını qoymuşdur. Hakimiyyət bölgüsü, vətəndaş iştirakçılığı və seçki hüququ dövlətin demokratik inkişafını təmin edir.
Konstitusiya Azərbaycan vətəndaşlarının hüquqlarını təmin etmək üçün hüquqi baza yaradır. İnsan hüquqlarına dair beynəlxalq standartların tətbiqi Azərbaycanın hüquq sistemində mühüm addım olmuşdur.
Konstitusiyanın iqtisadi bəndləri bazar iqtisadiyyatının və sahibkarlığın inkişafını təmin etmək məqsədilə hazırlanmışdır. Xüsusilə, xüsusi mülkiyyət hüququnun qorunması və iqtisadi azadlıqlar müasir iqtisadi siyasətin əsasını təşkil edir.
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası dövrün tələblərinə uyğun olaraq bir neçə dəfə islahat edilmişdir. 2002-ci ildə referendum yolu ilə seçki sistemi və dövlət idarəetməsi ilə bağlı dəyişikliklər edilmişdir. 2016-cı ildə isə Prezident səlahiyyətlərinin artırılması və vitse-prezidentlik institutunun yaradılması təsdiqlənmişdir.
Qloballaşma, rəqəmsal iqtisadiyyatın inkişafı və beynəlxalq münasibətlərdə yeni tendensiyalar Konstitusiyanın gələcəkdə təkmilləşdirilməsini tələb edə bilər. Xüsusilə, insan hüquqları və texnologiya sahələrində yeni hüquqi mexanizmlərin yaradılması aktualdır.
Azərbaycan Respublikasının Konstitusiyası müstəqil dövlətin hüquqi və siyasi əsaslarını təmin edən mühüm sənəddir. Onun qəbul edilməsi müasir Azərbaycanın demokratik inkişafında, hüququn aliliyinin və insan hüquqlarının təmin olunmasında həlledici rol oynamışdır. Gələcəkdə Konstitusiyanın təkmilləşdirilməsi və yeni çağırışlara uyğunlaşdırılması Azərbaycanın hüquqi sisteminin davamlı inkişafını təmin edəcəkdir.
Əliyeva Şəkər, YAP Bərdə rayon təşkilatı fəalı, 1 nömrəli tam orta məktəbin təlim-tərbiyə işləri üzrə direktor müavini
