Dövlət başçısı İlham Əliyevin Niderland Krallığının xarici işlər naziri Tom Berendseni qəbul etməsi Azərbaycan-Niderland münasibətlərinin inkişafı və ölkəmizin Avropa ilə əməkdaşlığının genişləndirilməsi baxımından mühüm siyasi hadisədir. Bu görüşü sadəcə diplomatik protokol çərçivəsində baş tutan təmas kimi dəyərləndirmək olmaz. Söhbət Azərbaycanın Avropa dövlətləri ilə münasibətlərində qarşılıqlı etimadın möhkəmləndirilməsindən, Cənubi Qafqazda sülhün təmin olunması istiqamətində səylərin beynəlxalq müstəvidə müzakirəsindən və iqtisadi əməkdaşlığın yeni imkanlarının müəyyənləşdirilməsindən gedir.
Niderland kimi Avropa İttifaqının qurucu üzvlərindən biri ilə siyasi dialoqun davam etdirilməsi Azərbaycanın Avropa istiqamətində həyata keçirdiyi çoxşaxəli xarici siyasətin əhəmiyyətini bir daha nümayiş etdirir. Görüş zamanı ötən il Kopenhagendə Azərbaycan Prezidenti ilə Niderlandın sabiq Baş naziri arasında aparılmış müzakirələrin xatırlanması iki ölkə arasındakı təmasların ardıcıl xarakter daşıdığını göstərir. Siyasi dialoqun müxtəlif səviyyələrdə davam etdirilməsi tərəflərin əməkdaşlığı ayrı-ayrı görüşlərlə məhdudlaşdırmaq deyil, onu konkret nəticələrə hesablanmış uzunmüddətli tərəfdaşlıq səviyyəsinə çatdırmaq marağından xəbər verir. Diplomatik münasibətlərin davamlılığı, iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi və investisiya imkanlarının müzakirəsi Azərbaycanla Niderland arasında qarşılıqlı maraqların kifayət qədər geniş olduğunu təsdiqləyir.
Görüşün xüsusi əhəmiyyət daşıyan məqamlarından biri Niderland tərəfinin Cənubi Qafqazda sülhün, təhlükəsizliyin və sabitliyin təmin edilməsində Prezident İlham Əliyevin rolunu yüksək qiymətləndirməsidir. Bu mövqe Azərbaycanın regional proseslərdəki rolunun Avropanın mühüm siyasi mərkəzlərindən birində diqqətlə izlənildiyini göstərir.
Cənubi Qafqazda davamlı sülhün əldə olunması yalnız Azərbaycan və Ermənistan arasındakı münasibətlərə aid məsələ deyil. Bu, eyni zamanda, Avropa ilə Asiya arasında nəqliyyat əlaqələrinin inkişafı, beynəlxalq ticarət marşrutlarının təhlükəsizliyi, yeni investisiyaların cəlb edilməsi və bütövlükdə regionun iqtisadi gələcəyi ilə birbaşa bağlıdır.
Azərbaycanın mövqeyi ondan ibarətdir ki, regionun gələcəyi qarşıdurma və qeyri-sabitlik üzərində deyil, suverenliyə hörmət, qarşılıqlı fayda və əməkdaşlıq prinsipləri əsasında qurulmalıdır. Münaqişədən sonrakı mərhələdə sülh gündəliyinin irəli aparılması, regional kommunikasiyaların açılması və iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsi istiqamətində Bakının ortaya qoyduğu siyasi iradə bu yanaşmanın əsasını təşkil edir. Niderland xarici işlər nazirinin Prezident İlham Əliyevin roluna diqqət çəkməsi həmin səylərin Avropa tərəfdaşları ilə aparılan dialoqda da əks-səda tapdığını göstərir. Bu, Azərbaycanın regional sülhün təmin olunmasında məsuliyyətli iştirakçı kimi mövqeyinin müzakirə edilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Müasir dünyada regional sülhün əhəmiyyəti yalnız siyasi münasibətlərlə ölçülmür. Təhlükəsiz və sabit mühit nəqliyyat dəhlizlərinin fəaliyyətini, enerji marşrutlarının dayanıqlığını, beynəlxalq investisiyaların qorunmasını və iqtisadi əməkdaşlığın inkişafını şərtləndirir. Cənubi Qafqazın sabitliyi bu baxımdan Avropanın da maraqlarına uyğundur. Azərbaycan coğrafi mövqeyi, enerji infrastrukturu və nəqliyyat imkanları ilə Avropa və Asiya arasında əlaqələrin inkişafında mühüm yer tutur. Regionda sülhün möhkəmlənməsi isə bu imkanlardan daha geniş istifadə olunmasına şərait yarada bilər.
Niderland xarici işlər nazirinin Azərbaycana göstərilən humanitar dəstəyə görə təşəkkür etməsi də görüşün diqqətəlayiq məqamlarındandır. Yaxın Şərqdəki böhran zamanı Niderland vətəndaşlarının, o cümlədən bu ölkənin Tehrandakı diplomatik nümayəndəliyinin əməkdaşlarının Azərbaycan ərazisi vasitəsilə təhlükəsiz təxliyəsi ölkəmizin böhran şəraitində operativ fəaliyyət göstərmək imkanlarını nümayiş etdirir. Belə hallarda beynəlxalq tərəfdaşlıq yalnız bəyanatlarla deyil, konkret addımlarla möhkəmlənir. Azərbaycanın təhlükəsiz tranzit və humanitar dəstək imkanları təqdim etməsi dövlətimizin regional əməkdaşlıq sistemində etibarlı tərəfdaş kimi əhəmiyyətini artırır. Bu hadisə Azərbaycanın beynəlxalq münasibətlərdəki rolunun yalnız enerji və iqtisadiyyatla məhdudlaşmadığını da göstərir. Bakı mürəkkəb regional şəraitdə diplomatik təmasların, təhlükəsiz tranzitin və humanitar əməkdaşlığın təmin olunmasına töhfə verə bilir. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi və formalaşdırdığı nəqliyyat infrastrukturu onu Avropa ilə Asiya arasında mühüm əlaqələndirici mərkəzlərdən birinə çevirir. Niderland tərəfinin göstərilən dəstəyə görə minnətdarlığını ifadə etməsi isə qarşılıqlı etimadın real əməkdaşlıq nümunələri əsasında gücləndiyini təsdiqləyir.
Azərbaycan–Niderland münasibətlərinin iqtisadi istiqaməti də xüsusi perspektivlər vəd edir. Niderland şirkətlərinin ölkəmizdə fəaliyyəti, investisiya imkanlarının müzakirəsi və yeni əməkdaşlıq sahələrinə maraq ikitərəfli münasibətlərin praktiki məzmununu genişləndirir. Xüsusilə Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanının imkanları, nəqliyyat-logistika infrastrukturu və kənd təsərrüfatında müasir texnologiyaların tətbiqi gələcək tərəfdaşlıq üçün əhəmiyyətli istiqamətlərdir.
Bu sahələrdə Niderlandın təcrübəsindən faydalanmaq Azərbaycanın iqtisadiyyatının şaxələndirilməsi və qeyri-neft sektorunun inkişafı baxımından faydalı nəticələr verə bilər.
Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı Azərbaycanın Orta Dəhliz üzrə tranzit imkanlarının inkişafında mühüm infrastruktur obyektidir. Qlobal təchizat zəncirlərinin yenidən qurulduğu və alternativ marşrutlara marağın artdığı bir dövrdə Şərqlə Qərbi birləşdirən nəqliyyat xətlərinin əhəmiyyəti daha da artır. Azərbaycanın bu istiqamətdə həyata keçirdiyi infrastruktur layihələri ölkəmizin beynəlxalq ticarətdəki rolunu genişləndirir. Niderlandın logistika, liman idarəçiliyi və beynəlxalq daşımalar sahəsində təcrübəsi ilə Azərbaycan tərəfinin imkanlarının uzlaşdırılması qarşılıqlı faydalı layihələr üçün əlavə zəmin yaradır.
Kənd təsərrüfatı da əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi üçün mühüm istiqamətlərdən biridir. Niderland aqrar texnologiyalar, istixana təsərrüfatları, məhsuldarlığın artırılması və kənd təsərrüfatı məhsullarının emalı sahələrində geniş təcrübəyə malikdir. Bu təcrübənin Azərbaycanda tətbiqi su və digər resurslardan daha səmərəli istifadə, məhsul keyfiyyətinin yüksəldilməsi, müasir istehsal üsullarının yayılması və aqrar məhsulların rəqabət qabiliyyətinin artırılması baxımından əhəmiyyətli ola bilər. Belə əməkdaşlıq yalnız texnologiya mübadiləsi ilə məhdudlaşmır, eyni zamanda, investisiyaların cəlb edilməsinə, yeni iş yerlərinin yaradılmasına və regionlarda iqtisadi fəallığın artırılmasına da töhfə verə bilər.
Azərbaycanın qeyri-neft sektorunun inkişafını prioritet hesab etməsi bu sahədə beynəlxalq tərəfdaşlığın əhəmiyyətini daha da artırır. İqtisadiyyatın şaxələndirilməsi, müasir texnologiyaların tətbiqi və istehsalın səmərəliliyinin yüksəldilməsi ölkənin uzunmüddətli inkişaf strategiyasının mühüm istiqamətləridir. Niderland şirkətləri ilə aqrar sahədə, logistika və digər iqtisadi istiqamətlərdə əməkdaşlığın genişləndirilməsi bu məqsədlərə xidmət edə bilər. Siyasi dialoqun iqtisadi layihələrlə tamamlanması isə ikitərəfli münasibətlərin daha möhkəm və dayanıqlı əsaslar üzərində inkişafına şərait yaradır. Görüşün Azərbaycan–Avropa İttifaqı münasibətləri baxımından əhəmiyyəti də xüsusi qeyd olunmalıdır. Niderland Aİ-nin qurucu üzvlərindən biridir və ittifaqın iqtisadi-siyasi həyatında mühüm mövqeyə malikdir. Bu ölkə ilə dialoqun inkişaf etdirilməsi Azərbaycanın Avropa dövlətləri ilə qarşılıqlı hörmətə əsaslanan əlaqələrinin genişləndirilməsi üçün əlavə imkanlar yaradır. Niderlandla münasibətlərin siyasi, iqtisadi və humanitar sahələrdə dərinləşdirilməsi Azərbaycanla Aİ arasında əməkdaşlığın müxtəlif istiqamətlərdə inkişafına da müsbət töhfə verə bilər.
Azərbaycan ilə Avropa İttifaqı arasında enerji, nəqliyyat, ticarət və regional təhlükəsizlik sahələrində qarşılıqlı maraqlar mövcuddur. Azərbaycanın Avropanın enerji təchizatında oynadığı rol ölkəmizin strateji əhəmiyyətini artırdığı kimi, Orta Dəhlizin inkişafına verdiyi töhfə də Avropa ilə Asiya arasında əlaqələrin möhkəmlənməsi üçün yeni imkanlar yaradır. Bu iki istiqamət bir-birini tamamlayır. Enerji təhlükəsizliyi Avropanın dayanıqlı inkişafına, nəqliyyat əlaqələrinin genişlənməsi isə beynəlxalq ticarətin və iqtisadi əməkdaşlığın möhkəmlənməsinə xidmət edir. Azərbaycan bu sahələrdə etibarlı tərəfdaş kimi çıxış etməklə Avropa ilə uzunmüddətli əməkdaşlığın inkişafı üçün mühüm potensiala malik olduğunu nümayiş etdirir.
Niderland tərəfinin Cənubi Qafqazda sabitliyin Avropa üçün də əhəmiyyətini vurğulaması regional proseslərlə qitənin təhlükəsizlik və iqtisadi maraqları arasındakı əlaqəni bir daha önə çıxarır. Regionda davamlı sülhün möhkəmlənməsi nəqliyyat xətlərinin təhlükəsizliyini, investisiya mühitinin yaxşılaşmasını və iqtisadi əlaqələrin genişlənməsini dəstəkləyir. Azərbaycanın regional əməkdaşlığa yönəlmiş təşəbbüsləri bu baxımdan həm qonşu dövlətlər, həm də Avropa tərəfdaşları üçün əhəmiyyət daşıyır. Sülhün iqtisadi inkişafla tamamlanması Cənubi Qafqazın gələcəyinə dair yeni perspektivlər yarada bilər.
Prezident İlham Əliyevin Tom Berendsenlə görüşü Azərbaycan–Niderland münasibətlərinin mövcud imkanlarını bir daha gündəmə gətirməklə yanaşı, gələcək əməkdaşlığın əsas istiqamətlərini də müəyyənləşdirir. Siyasi dialoqun davam etdirilməsi, investisiyaların təşviqi, nəqliyyat-logistika imkanlarının genişləndirilməsi, kənd təsərrüfatında qabaqcıl təcrübənin tətbiqi və humanitar əlaqələrin möhkəmləndirilməsi tərəfdaşlığın daha geniş məzmun qazanmasına şərait yarada bilər. Ötən il Kopenhagendə aparılmış müzakirələrin davamı kimi baş tutan bu təmaslar iki ölkənin münasibətləri uzunmüddətli perspektivdə inkişaf etdirmək marağını göstərir.
Görünən budur ki, Niderland xarici işlər nazirinin Bakıya səfəri və Prezident İlham Əliyevlə görüşü Azərbaycanın Avropa ilə münasibətlərində siyasi dialoqun, regional sabitliyin və iqtisadi əməkdaşlığın bir-birini tamamlayan istiqamətlər olduğunu nümayiş etdirir. Niderlandın Azərbaycan rəhbərliyinin Cənubi Qafqazda sülh prosesindəki roluna verdiyi önəm, böhran şəraitində göstərilən humanitar dəstəyə görə minnətdarlığı və iqtisadi əlaqələrin genişləndirilməsinə marağı gələcək əməkdaşlıq üçün müsbət zəmin yaradır. Azərbaycanın enerji, nəqliyyat və logistika imkanlarının Niderlandın iqtisadi və texnoloji təcrübəsi ilə uzlaşdırılması hər iki tərəf üçün yeni perspektivlər aça bilər. Bu tərəfdaşlıq həm Azərbaycan–Niderland münasibətlərinin dərinləşməsinə, həm də Avropa ilə Asiya arasında daha təhlükəsiz, səmərəli və dayanıqlı əlaqələrin inkişafına töhfə vermək potensialına malikdir.
Cavanşir Abbaslı
Musavat.com
