Azərbaycan Çin ilə Avropa arasında orta nəqliyyat dəhlizinin mərkəzində yerləşdiyi üçün Pekinin etibarlı tranzit tərəfdaşıdır
Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə Azərbaycan dünyada regional və beynəlxalq siyasətini inkişaf etdirərək balanslı mövqe sərgiləyən nadir ölkələrdəndir. Mövcud geosiyasi dəyişikliklər isə qlobal dünyanın supergücü olan ölkələrlə əməkdaşlığı vacib edir, həmin dövlətlərlə münasibətlərin böyük siyasi və iqtisadi dividendlər qazandıra biləcəyini göstərir. Lakin nəhəng dövlətlərlə əlaqələr əksər hallarda asılılıq yaradır və mütəqil qərarverməni məhdudlaşdırır. Biz bunu Ermənistanın timsalında görə bilirik ki, Fransa, ABŞ kimi dövlətlərin iradəsi ilə davranıb, regionda Rusiya-Qərb qarşıdurmasının mərkəzinə çevrilir.
Bu baxımdan da birtərəfli və çoxtərəfli formatlarda əməkdaşlıq əlaqələri ilə etibarlı və sadiq tərəfdaş kimi qəbul edilən Azərbaycan supergüclərdən olan Çin Xalq Respublikası ilə münasibətlərini qarşılıqlı əsasda irəli aparır.
Hələ 1991-ci ildə Azərbaycan Respublikası yarandıqdan sonra onun müstəqilliyini tanıyan ilk ölkələrdən biri də Çin Xalq Respublikası olub. Azərbaycanla Çin arasında 1992-ci ilin aprelində qurulan qarşılıqlı etimada əsaslanan diplomatik əlaqələr Ulu Öndər Heydər Əliyevin 1993-cü ildə xalqın təkidli tələbi ilə hakimiyyətə qayıdışından sonra müxtəlif sahələrdə inkişaf yoluna qədəm qoydu. Hər iki dövlətin rəsmi şəxlərinin qarşılıqlı səfərləri ilə bu əlaqələr daha da möhkəmləndi. Ümummili Liderin siyasi irsinin layiqli davamçısı Prezident İlham Əliyev də Azərbaycanla Çinin münasibətlərinin inkişafını dövlətin xarici siyasət kursu üçün əsas istiqamətlərdən biri kimi seçib və inkişaf etdirir.
Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurasının daimi üzvlərindən olan Çin beynəlxalq müstəvidə hər zaman Azərbaycanın tərəfində olub, ölkəmizin ərazi bütövlüyünü dəstəkləyib. Azərbaycan da qarşılıqlı olaraq vahid Çin prinsipinin tərəfdarı olduğunu bir daha təsdiq edib. Tayvan məsələsinin tamamilə və bütövlükdə Çinin daxili işi olduğunu hesab edərək, “Tayvanın müstəqilliyi”nin hər hansı formasına qarşı çıxıb. Çin isə keçmiş Qarabağ münaqişəsi məsələsində birmənalı olaraq Azərbaycanın mövqeyini dəstəkləyib.
Bu gün Azərbaycan və Çin arasında çoxillik dostluq, fədakar siyasi dialoq və qarşılıqlı faydalı əməkdaşlıq, inkişaf edən iqtisadi tərəfdaşlıq hökm sürür.
Bu əlaqələrin tarixinə nəzər salsaq, görərik ki, Azərbaycan və Çin xalqları arasında münasibətlər Qədim İpək Yoluna gedib çıxır.
O vaxtdan bəri Azərbaycan və Çin ikitərəfli münasibətləri dostluq, əməkdaşlıq, qarşılıqlı etimad və hörmət ruhunda inkişaf etdirir və həyati maraqlara və əsas narahatlıqlara aid məsələlərdə bir-birini möhkəm dəstəkləyir.
Prezident İlham Əliyevin 2005-ci ildə Çinə rəsmi səfəri və 2015-ci ildə dövlət səfəri ikitərəfli münasibətlərin daha da inkişaf etdirilməsi və dərinləşdirilməsi sahəsində hər iki dövlətin qarşılıqlı iradəsini bir daha sübut etdi. Həmin səfərlər zamanı bir çox sənədlər, o cümlədən “Azərbaycan Respublikası ilə Çin Xalq Respublikası arasında Birgə Bəyannamə” və “Azərbaycan Respublikası Hökuməti ilə Çin Xalq Respublikası arasında İpək Yolu İqtisadi Kəmərinin yaradılmasının birgə təşviqinə dair Anlaşma Memorandumu”, “Azərbaycan Respublikası və Çin Xalq Respublikası arasında məhkumların verilməsi haqqında Müqavilə, bundan əlavə, mülki hava nəqliyyatına dair saziş, təhsil sahəsində əməkdaşlıq haqqında Anlaşma Memorandumu, nəqliyyat sahəsində əməkdaşlıq haqqında Anlaşma Memorandumu və digər müqavilələr imzalanmışdı. Bu müqavilələr də Çinlə ölkələrimiz və xalqlarımız arasında davamlı və sürətlə genişlənən qarşılıqlı əməkdaşlıq baxımından mühüm əhəmiyyətə malik idi ki, qarşılıqlı siyasi etimadı getdikcə dərinləşdirir.Bu baxımdan, Azərbaycan və Çin arasında ikitərəfli əlaqələrin çiçəklənməsinin, siyasi və iqtisadi dialoqların fəallaşmasının göstəricisi kimi son yüksək səviyyəli qarşılıqlı səfərlərin əhəmiyyətini vurğulamaq yerinə düşər. Çin Sədri Si Cinpin tərəfindən 2019-cu ilin aprel ayında Beynəlxalq Əməkdaşlıq üzrə İkinci “Bir kəmər, bir yol” Forumunda iştirak etmək üçün Prezident Əliyevə dəvət edilməsi, o cümlədən Forum çərçivəsində iki dövlət başçısı arasında çox məhsuldar ikitərəfli görüş keçirilməsini dəqiq qiymətləndirmək olar.
Həmçinin bu dəvət yüksəksəviyyəli siyasi iradənin və ölkələrimiz arasında əlaqələrin genişləndirilməsinə sadiqliyin göstəricisidir. Bundan əlavə, Azərbaycan Çinin Cənubi Qafqazda ən böyük ticarət tərəfdaşıdır. Azərbaycan Çinlə sənaye, kənd təsərrüfatı, ticarət, turizm, İKT, nəqliyyat-logistika, tikinti və digər sahələrdə əməkdaşlıq edir.
Eyni zamanda, qeyd edə bilərik ki, Azərbaycanla Çin COVID-19 pandemiyasının yayılmasının qarşısını almaq, kommunikasiya və koordinasiyanı gücləndirmək üçün çox mühüm, vaxtında tədbirlər gördü. Həmçinin virusun qarşısının alınması və nəzarət tədbirlərində beynəlxalq əməkdaşlığı dəstəkləmək üçün real addımlar atdı.
Prezident Əliyevin qeyd etdiyi kimi, “Azərbaycan pandemiya ilə mübarizədə geniş beynəlxalq əməkdaşlığın fəal tərəfdarı olub və olmaqda davam edir” və bununla bağlı Azərbaycan 30-dan çox ölkəyə maliyyə və humanitar yardımlar göstərib. Eynilə, Azərbaycan hər zaman Çinin COVID-19 ilə mübarizəsini dəstəkləmək üçün onun yanında olub və Çin hökumətinin gördüyü qabaqlayıcı tədbirləri alqışlayıb.
Bütün dünya eyni vəziyyətlə üzləşəndə və virus qlobal miqyasda yayılmağa başlayanda biz Çin tərəfdən digər ölkələrə, o cümlədən Azərbaycana eyni dəstək və əməkdaşlıq yanaşmasının şahidi olduq.
Dünyanın müxtəlif bölgələrində hökm sürən müharibələr və geoiqtisadi dəyişikliklər nəticəsində bu gün Çindən Avropaya yük daşınmasın ən qısa yolu Azərbaycan keçir. Bu da ölkəmizin yerləşdiyi coğrafi mövqeyin bizə verdiyi önəmli üstünlüklərdəndir. Çünki Azərbaycan Çin ilə Avropa arasında orta nəqliyyat dəhlizinin mərkəzində yerləşdiyi üçün Pekinin güvənli tranzit ortağı rolunda çıxış edir. Hazırda davam edən uğurlu əməkdaşlıq da bu ticari və iqtisadi bağların dərinləşməsini xidmət edir.
Elmir Səftərov
Siyasi şərhçi
