Son illər dünyada qumar sənayesi sürətlə inkişaf edir. Bu inkişafın əsas göstəricilərindən biri də kazinoların iqtisadiyyatdakı payının artmasıdır. Xüsusilə turizm bölgələrində və vergi güzəştlərinin olduğu şəhərlərdə kazinolar həm dövlət, həm də yerli icmalar üçün ciddi gəlir mənbəyinə çevrilib. Bəs kazino gəliri konkret olaraq ölkəyə və şəhərə hansı faydaları verir?
Vergi gəlirləri və büdcəyə töhfə
Kazinolar fəaliyyət göstərdikləri ölkənin qanunvericiliyinə əsasən yüksək faizlərlə vergi ödəyirlər. Bu vergilər dövlət büdcəsinə milyonlarla dollar vəsaitin daxil olmasına səbəb olur. Məsələn, Makao, Monako, Las Veqas və Malta kimi bölgələrdə qumar vergiləri dövlətin əsas gəlir mənbələrindən biridir.
Yerli səviyyədə isə şəhər və bələdiyyələr bu vergilər sayəsində ictimai xidmətləri (infrastruktur, səhiyyə, təhsil və s.) maliyyələşdirə bilir.
Yeni iş yerlərinin açılması, turistlər…
Kazinolar təkcə oyun masalarından ibarət deyil. Bu sahədə xidmət göstərən otellər, restoranlar, əyləncə məkanları, mühafizə, mühasibat və marketinq bölmələri kimi yüzlərlə əlavə iş mövcuddur. Bu isə minlərlə insan üçün iş imkanının yaranması deməkdir. Xüsusilə iqtisadi baxımdan zəif bölgələrdə kazino sektoru işsizliyi əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilir. Kazinolar təkcə yerli deyil, həm də xarici turistləri cəlb edir. Turistlər təkcə qumar oynamır, həm də qalacaq yer tutur, restoranlara gedir, alış-veriş edir və digər əyləncələrə pul xərcləyir. Bu isə şəhərin iqtisadi dövriyyəsini artırır və müxtəlif sahələrdə sahibkarlığın inkişafına səbəb olur.
Qumarın zərərləri…
Kazinoların iqtisadi faydaları olsa da, ciddi sosial və mənəvi zərərləri mövcuddur. Ən böyük təhlükə qumar asılılığıdır ki, bu, insanların psixoloji problemlər yaşamasına, ailələrin dağılmasına və maddi çöküşə səbəb ola bilər. Qumar vərdişi borclanma, depressiya və intihara qədər aparan ciddi fəsadlar doğura bilər. Kazinoların olduğu bölgələrdə cinayətkarlıq səviyyəsinin artdığı, oğurluq, fırıldaqçılıq və ailədaxili zorakılıq hallarının çoxaldığı müşahidə olunub.
Bundan əlavə, insanlar qazanc əldə etmək ümidi ilə böyük məbləğlər itirir, bu da pulun real iqtisadiyyatdan kazino sahiblərinə yönəlməsinə və yerli inkişafın zəifləməsinə gətirib çıxarır. Qumar fəaliyyətləri bəzi insanlar və ictimai qruplar üçün mədəni və etik baxımdan qəbuledilməzdir, bu isə cəmiyyət daxilində narazılıq və gərginlik yarada bilər. Nəhayət, qumar asılılığının yaratdığı sosial yükü aradan qaldırmaq üçün dövlət reabilitasiya proqramlarına və sosial dəstək mexanizmlərinə əlavə vəsait ayırmaq məcburiyyətində qalır. Bu səbəblərlə bir çox ölkə kazinoları ciddi nəzarət altında saxlayır və fəaliyyətlərini məhdudlaşdırır. Bəzi ölkələrdə kazinolar qanunla məcbur edilirlər ki, gəlirlərinin müəyyən hissəsini sosial layihələrə yönəltsinlər. Bu, asılılıqla mübarizə proqramları, təhsil təşəbbüsləri və ictimai sağlamlıq layihələri şəklində ola bilər.
Monqolustan, Kamboca, Nepal kimi ölkələrdə kazino leqal olsa da, yerli sakinlərə oraya getmək, oynamaq qadağan edilib. Ancaq turistlərə bu azadlıq verilir.
Azərbaycanda kazino açıla bilərmi?
Hazırda Azərbaycanda kazinoların fəaliyyəti rəsmi olaraq qadağandır. 1990-cı illərin əvvəllərində, xüsusilə Bakı və bəzi kurort zonalarında bir neçə kazino fəaliyyət göstərsə də, 1998-ci ildə Prezident fərmanı ilə ölkə daxilində bütün qumarxanalar bağlandı. Bu qərar əsasən qeyri-rəsmi fəaliyyətlərin artması, vergi qaçaqmalçılığı və qumar asılılığı səbəbilə qəbul olundu.
Lakin bəzi ekspertlər hesab edirlər ki, Azərbaycanın turizm potensialı nəzərə alınaraq, xüsusi nəzarət mexanizmləri ilə birgə məhdud sayda, lisenziyalı kazinoların açılması mümkündür. Belə bir addım atılarsa:
- Xüsusi turizm zonalarında (məsələn, Qəbələ, Naftalan, Lənkəran) xarici vətəndaşlar üçün nəzərdə tutulmuş kazinolar fəaliyyət göstərə bilər.
- Bu, turizmi stimullaşdırar və regionların iqtisadi inkişafını sürətləndirər.
- Lakin bu zaman ciddi nəzarət, sosial monitorinq və qanunvericilik tənzimləmələri vacibdir.
Hazırkı vəziyyətdə isə yalnız idman mərc oyunları (legal şəkildə “Topaz”, “Misli” vasitəsilə) fəaliyyət göstərir. Online kazino platformaları isə rəsmi şəkildə ölkə ərazisində qadağan olunub, lakin qeyri-rəsmi istifadə hallarına rast gəlinir.
Kazino gəlirləri düzgün şəkildə idarə olunduqda, həm dövlətin büdcəsinə, həm də şəhərin inkişafına ciddi töhfə verir. Əsas məsələ – balanslı siyasətin qurulması və sosial məsuliyyətin gözlənilməsidir. Azərbaycanın gələcəkdə bu sahəyə açılması yalnız sərt qaydalar, şəffaflıq və məqsədyönlü iqtisadi planlama əsasında mümkün ola bilər.
