Azərbaycanın Yeni Geosiyasi Reallıqları: Prezident İlham Əliyevin “Əl-Ərəbiyyə”yə müsahibəsinə strateji baxış

Prezident İlham Əliyevin “Əl-Ərəbiyyə” telekanalına verdiyi müsahibə Azərbaycanın son illərdə qazandığı siyasi, iqtisadi və diplomatik uğurların, eləcə də bölgədə formalaşan yeni reallıqların geniş analitik icmalını təqdim edir. 2020-ci ilin 44 günlük Vətən müharibəsi nəticəsində Azərbaycanın ərazi bütövlüyü bərpa olundu və regionda tamamilə yeni geosiyasi konfiqurasiya yarandı.

Azərbaycan müharibədən sonra sülhün bərqərar olunması, regional təhlükəsizliyin təmin edilməsi, iqtisadi əməkdaşlıq və nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin açılması istiqamətində fəal diplomatik xətt yürütməyə başladı. İlham Əliyevin müsahibəsi həm Azərbaycanın Ermənistanla münasibətləri, həm də Zəngəzur dəhlizi, enerji siyasəti, beynəlxalq əməkdaşlıq və Türk dünyasındakı rolu barədə mühüm mesajlar ehtiva edir.

Müsahibədə Prezident İlham Əliyev vurğulayır ki, 30 ildən çox davam edən münaqişənin yekun həlli istiqamətində mühüm addım məhz Vaşinqtonda imzalanan sənəd oldu. Bu sənəd Ermənistan və Azərbaycanın bir-birinin ərazi bütövlüyünü tanımasını, dövlətlərarası münasibətlərin yeni hüquqi əsaslar üzərində qurulmasını təmin edir.

Azərbaycan sülh prosesinin təşəbbüskarı kimi çıxış edərək sülh sazişi layihəsini təqdim edib. Ermənistan konstitusiyasında Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü şübhə altına alan müddəaların dəyişdirilməsi prosesin əsas şərtlərindən biridir. Bu dəyişiklik baş verdiyi təqdirdə, tərəflər arasında tamformatlı sülh müqaviləsinin imzalanacağı gözlənilir.

Prezidentin açıqlamasına görə, bu sənəd təkcə Azərbaycan-Ermənistan münasibətləri üçün deyil, Cənubi Qafqaz regionunun sabitliyi və daha geniş mənada Mərkəzi Asiya və Yaxın Şərq üçün də yeni imkanlar açır.

Müsahibənin əsas hissələrindən biri Zəngəzur dəhlizi ilə bağlıdır. Prezident İlham Əliyev bildirib ki, Azərbaycanın əsas prioritetlərindən biri Naxçıvan Muxtar Respublikası ilə birbaşa quru əlaqəsinin təmin olunmasıdır.

Bu istiqamətdə ABŞ administrasiyasının dəstəyi ilə TRIPP (“Trampın Beynəlxalq Sülh və Rifah Marşrutu”) layihəsi formalaşıb. Layihə yalnız Azərbaycanın iki hissəsini birləşdirmir, eyni zamanda Asiyadan Avropaya gedən beynəlxalq nəqliyyat-logistika dəhlizlərinin əsas hissəsinə çevrilir.

Zəngəzur dəhlizi, həmçinin Ermənistan üçün də iqtisadi faydalar vəd edir. Prezident qeyd edir ki, Ermənistan tranzit ölkəyə çevrilməklə böyük gəlir əldə edə, regional iqtisadi proseslərə inteqrasiya oluna bilər. Bu, Azərbaycanın təşəbbüskar mövqeyini və regional əməkdaşlığa verdiyi strateji əhəmiyyəti göstərir.

Bununla yanaşı, Prezident müsahibədə Araz dəhlizi layihəsindən də bəhs edir. Ermənistanın qeyri-konstruktiv mövqeyi səbəbindən Azərbaycan İran ərazisindən keçən alternativ yolun çəkilişinə start verib. Bu, ölkəmizin regionda strateji manevr imkanlarını daha da genişləndirir.

Prezident İlham Əliyevin müsahibəsində diqqət çəkən əsas mövzulardan biri də enerji siyasətidir. Azərbaycanın enerji resursları yalnız milli iqtisadiyyat üçün deyil, həm də beynəlxalq enerji təhlükəsizliyi üçün həlledici əhəmiyyət daşıyır.

Hal-hazırda Azərbaycan 10 Avropa ölkəsini təbii qazla təmin edir, onlardan 8-i Avropa İttifaqının üzvüdür. Bu, ölkəmizin Avropanın enerji xəritəsindəki strateji rolunu daha da möhkəmləndirir. Prezident qeyd edir ki, 2030-cu ilədək qaz ixracının həcmi daha da artırılacaq və 8 milyard kubmetr əlavə həcmdə enerji Avropaya çatdırılacaq.

Eyni zamanda, Azərbaycan bərpaolunan enerji sahəsində də böyük layihələr həyata keçirir. BƏƏ, Səudiyyə Ərəbistanı və Çin şirkətləri ilə imzalanmış müqavilələr çərçivəsində 2030-cu ilədək 6 giqavat gücündə günəş və külək enerjisi istehsalı planlaşdırılır. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda inşa edilən su elektrik stansiyaları da bu strategiyanın mühüm hissəsidir.

Prezidentin vurğuladığı kimi, Azərbaycanın enerji siyasəti yalnız iqtisadi deyil, həm də diplomatik alət kimi çıxış edir. Enerji əməkdaşlığı vasitəsilə ölkə həm Avropa, həm də Yaxın Şərq bazarlarında nüfuzunu artırır.

Prezident İlham Əliyev müsahibəsində Türk Dövlətləri Təşkilatının (TDT) perspektivlərinə geniş yer ayırır. O bildirir ki, bu təşkilat artıq qlobal arenada mühüm güc mərkəzinə çevrilməkdədir.

Azərbaycan, Türkiyə, Qazaxıstan, Qırğızıstan, Özbəkistan və digər üzv ölkələr arasında iqtisadi, hərbi, siyasi və mədəni inteqrasiya güclənir. Prezident İlham Əliyev xüsusi olaraq 2021-ci ildə Şuşada imzalanmış Azərbaycan-Türkiyə müttəfiqlik bəyannaməsinin strateji əhəmiyyətini vurğulayır.

Azərbaycan Ordusunun 2020-ci ildə göstərdiyi güc və Türkiyənin NATO daxilindəki aparıcı mövqeyi TDT-nin hərbi-strateji əhəmiyyətini daha da artırır. Bu təşkilat yalnız ortaq tarixi və mədəni köklərə əsaslanmır, həm də bölgənin nəqliyyat, enerji və təhlükəsizlik sistemlərində əsas oyunçu kimi çıxış edir.

Prezident İlham Əliyevin “Əl-Ərəbiyyə” müsahibəsi Azərbaycanın postmüharibə dövründə regiondakı rolunu və beynəlxalq siyasətdə artan nüfuzunu nümayiş etdirir. Azərbaycan artıq təkcə regional oyunçu deyil, qlobal enerji, logistika və diplomatiya mərkəzi kimi çıxış edir.

Sülh prosesi, Zəngəzur dəhlizi, enerji strategiyası və Türk Dövlətləri Təşkilatı çərçivəsində əməkdaşlıq Azərbaycanın geosiyasi mövqeyini gücləndirir və ölkəmizi Cənubi Qafqazın əsas qərarverici gücünə çevirir.

Prezidentin vurğuladığı kimi, Azərbaycanın xarici siyasətinin əsas prinsipi ədalət, qarşılıqlı hörmət və milli maraqların qorunmasıdır. Bu yanaşma ölkəmizi regionun sabitlik, inkişaf və tərəqqi mərkəzinə çevirir.

Vasif Səfiyarov,

YAP Sumqayıt şəhər təşkilatının məsləhətçisi