Dosent deyir ki, Azərbaycanın gələcəyi təhsilə və texnologiyaya ayrılan sərmayədən asılı olacaq
Ölkədə bu gün 15 sentyabr – Bilik Günü kimi qeyd olunur. Rəsmi olaraq bayram ruhunda qarşılanan bu tarix təhsilin əhəmiyyətini bir daha önə çıxarsa da, məktəblərdə və ali təhsil müəssisələrində mövcud olan problemlər gündəmdən düşmür. Xüsusilə orta məktəblərdə repetitor asılılığı, “fond pulu” yığımı, dərsliklərin keyfiyyəti ilə bağlı narazılıqlar hər il təkrar gündəmə gəlir. Valideynlər və mütəxəssislər bildirirlər ki, yeni dərs ili başlasa da, təhsil sistemindəki köhnə problemlər hələ də öz həllini tapmayıb. Üstəlik, beynəlxalq olimpiadalarda şagirdlərimiz yüksək yerlər, medallar qazana bilmirlər.
Yeri gəlmişkən, təqribən 2,2 milyon təhsilalan təhsilin müxtəlif pillələri üzrə yeni tədris ilinə başlayır. 2025-2026-cı tədris ilində respublikanın ümumi təhsil müəssisələrində ümumilikdə 1,6 milyon şagird təhsil alacaq. Onlardan təxminən 130 mindən çoxu birinci sinif, 160 mini IX sinif, 117 mini isə XI sinifdə təhsil alacaq. Yeni tədris ilində məktəbəhazırlıq qruplarında 90 minə yaxın uşağın təhsilə cəlb olunub.
Təhsilin ildən ilə geriləməməsi, daha da inkişaf etməsi üçün hansı addımlar atılmalıdır?
Dosent İlham Əhmədov mövzu ilə bağlı Musavat.com-a belə şərh verib:
“15 sentyabr yalnız yeni dərs ilinin başlanması deyil, həm də elmə, təhsilə, bilik və zəkaya verdiyimiz dəyərin simvoludur. XXI əsr misilsiz elmi-texniki tərəqqi dövrü kimi tarixə düşür. Dünya hər gün dəyişir, transformasiya olunur, yeni reallıqlar doğurur. Bu reallıqların mərkəzində isə bilik və elm dayanır. Azərbaycan ötən yüzilliklərdə vətənini qorumaq üçün fədakarlıq edib, müstəqilliyini canı və qanı bahasına qazanıb. 44 günlük Vətən müharibəsində əldə olunan Zəfər göstərdi ki, bu gün mübarizənin yeni meydanı artıq elm, texnologiya və biliklərdir. Qələbənin saxlanılması və davam etdirilməsi də yalnız elmə, texnologiyaya və təhsilə söykənə bilər. Tarixi təcrübə göstərdi ki, elmə edilən sərmayə hər zaman geri qayıdır. 44 günlük müharibədə Azərbaycanın istifadə etdiyi müasir texnologiyalar, yüksək dəqiqlikli silahlar, pilotsuz uçuş aparatları, süni intellekt əsaslı idarəetmə sistemləri hərb tarixində ilk dəfə belə miqyasda tətbiq olundu. Bu fakt təsdiqlədi ki, güc yalnız silahda deyil, həmin silahı hazırlayan mühəndisin, alimin, proqramçının bilik və bacarığında yatır. Müasir dövrdə güclü olmaq istəyən dövlətlər təhsili prioritetə çevirir.
Bilik – insanın özü, ətraf aləmi və bu aləmin qanunauyğunluqları haqqında formalaşdırdığı məlumat toplusudur. Sadəcə məlumatla bilik arasında böyük fərq vardır. Məlumat təsadüfi, pərakəndə və natamam ola bilər. Bilik isə sistemləşdirilmiş, strukturlaşdırılmış, təcrübə ilə təsdiqlənmiş, insana qərar vermək və hərəkət etmək imkanı verən dəyərdir. Elm isə bilik istehsal edən sahədir. Bilik xammaldır, elm onun emalı prosesidir. Bu proses nəticəsində yeni ideyalar, texnologiyalar və innovasiyalar yaranır. Əgər bu biliklər kommersiyalaşdırılıb dünya bazarına çıxarıla bilirsə, dövlət iqtisadi cəhətdən güclənir, siyasi cəhətdən isə müstəqilliyini möhkəmləndirir. Elm və bilik yalnız müasir dövlətin inkişaf meyarı deyil, həm də İslam mədəniyyətinin təməl dəyərlərindəndir. İslam tarixində elm öyrənmək ibadət qədər müqəddəs hesab olunub. Həzrət Peyğəmbərin (s.) “Elm öyrənmək hər bir müsəlmana vacibdir” kəlamı və Həzrət Əlinin məşhur fikri – “Mənə bir hərf öyrədənin köləsi olaram” – elmin və müəllimlik missiyasının nə qədər yüksək tutulduğunu göstərir. Bu, Bilik Gününün mənəvi mahiyyətini daha da zənginləşdirir. Təhsil təkcə dünyəvi uğurların deyil, həm də mənəvi kamilliyin yoludur”.
Dosent qeyd edib ki, bugünkü dünyada elmə və təhsilə sərmayə qoymayan ölkələrin gələcəyi yoxdur:
“Təəssüf ki, uzun illər ərzində elm və təhsil sahələrinə ayrılan büdcə kifayət qədər olmayıb. Bunun əksinə olaraq, idmana, festivallara və əyləncəli layihələrə xərclənən milyardlar gözlənilən nəticəni verməyib. Tokio olimpiadasındakı uğursuzluqlar bunu sübut etdi. Halbuki Qarabağ Zəfəri göstərdi ki, elm və texnologiyaya yatırılan hər bir manat on qat, yüz qat artıqlaması ilə geri dönür. Bu reallığı görən dövlətlər elm siyasətini prioritetə çevirir. Fransa maarifçisi Volterin sözləri bu gün də aktualdır: “Elmə, təhsilə, alimə lazımi dəyər verməyən ölkələrin inkişaf edəcəklərinə ümid etməsinlər”.
İlham Əhmədova görə, Azərbaycanın qarşısında bu gün konkret vəzifələr dayanır:
“Elm və təhsilin maliyyələşməsini artırmaq – elmə və təhsilə ayrılan büdcə dəfələrlə yüksəldilməlidir. İnfrastrukturun yenilənməsi – məktəblər, universitetlər və elmi mərkəzlər ən müasir texnologiyalarla təchiz edilməlidir. İstedadların dəstəklənməsi – gənc alimlər, mühəndislər və tələbələr üçün xüsusi proqramlar, qrantlar və təqaüdlər tətbiq edilməlidir. Kadr siyasətində düzgün seçim – “çörəyi pinəçiyə yox, çörəkçiyə vermək” prinsipi ilə, hər kəs öz ixtisasına uyğun işdə çalışmalıdır. Elmi nəticələrin kommersiyalaşdırılması – yeni biliklərin praktikada tətbiqi və dünya bazarına çıxarılması vacibdir. Azərbaycanın gələcəyi elm və təhsilə verdiyi dəyərdən asılıdır. Elm və bilik sahəsində güclü olmayan ölkə nə iqtisadi, nə də siyasi baxımdan güclü ola bilər. Qarabağ Zəfəri bir daha sübut etdi: qüvvət elmdədir. Bu gün hər birimizin üzərinə məsuliyyət düşür. Müəllim, tələbə, alim, mühəndis – hər kəs bilməlidir ki, ölkəmizin tərəqqisi məhz bilikdən keçir. Əgər biz elmə və təhsilə arxalanaraq inkişaf edə bilsək, Azərbaycanın dünya elmi məkanında mövqeyi möhkəmlənəcək, biliklərə əsaslanan iqtisadiyyat isə dövlət müstəqilliyinin əbədi təminatı olacaq”.
Afaq Mirayiq,
Musavat.com
