Quru sərhədlərinin açılması məsələsi son aylarda yenidən ictimai müzakirələrin aparıcı mövzularından birinə çevrilib. Pandemiya dövründə tətbiq edilən məhdudiyyətlər aradan qalxsa da, quru keçidlərin hələ də bağlı qalması cəmiyyətdə suallar doğurmaqda davam edir. Xüsusilə xaricdə yaşayan vətəndaşlar, sərhədyanı bölgələrdə fəaliyyət göstərən iş adamları və tez-tez səfər edən şəxslər “əsas əngəl nədir” sualına aydın cavab gözləyirlər.
Musavat.com xəbər verir ki, rəsmi sənədlərdə quru sərhədlərin bağlı saxlanılması ölkədə qüvvədə olan xüsusi karantin rejimi ilə əsaslandırılır.
Nazirlər Kabinetinin qərarlarına uyğun olaraq, xüsusi karantin rejimi uzadıldığı müddətdə quru sərhədlər də bağlı qalır. Hava nəqliyyatı vasitəsilə beynəlxalq səfərlər mümkün olsa da, avtomobil və piyada keçid məntəqələri üzrə məhdudiyyətlər qüvvədə saxlanılır.
Mövzu ilə bağlı rəsmi dairələrin əsas arqumentlərindən biri təhlükəsizlik faktorudur.
Postmünaqişə dövründə regionda geosiyasi vəziyyət hələ də həssas olaraq qiymətləndirilir. Xüsusilə Ermənistanla münasibətlərin tam normallaşmaması fonunda sərhəd nəzarətinin gücləndirilməsi dövlət siyasətində prioritet istiqamət kimi təqdim olunur. Bu kontekstdə sərhədlər təkcə nəqliyyat və logistika məsələsi deyil, həm də milli təhlükəsizlik elementi kimi dəyərləndirilir. Qeyri-qanuni miqrasiya riskləri, regionda mümkün destabilizasiya cəhdləri və müxtəlif təhlükəsizlik təhdidləri arqumentlər sırasında göstərilir.
Son dövrlər regionda baş verən hadisələr, xüsusilə İran ətrafında yaşanan proseslər də sərhəd siyasətinə təsir edən amillər sırasında göstərilir. Yaxın Şərqdə və regionda artan gərginlik, sanksiya mühitinin genişlənməsi, daxili ictimai-siyasi proseslər və sərhədyanı ərazilərdə mümkün risklər Azərbaycan üçün əlavə təhlükəsizlik həssaslığı yaradır. Ekspertlərə görə, cənub istiqamətində sabitliyin pozulması ehtimalı, miqrasiya axınları və qeyri-rəsmi keçid cəhdləri risk faktorlarını artırır. Bu baxımdan sərhədlərin bağlı saxlanılması təkcə pandemiya qərarı deyil, eyni zamanda, regional risklərin idarə olunması mexanizmi kimi qiymətləndirilir.
Sanitar-epidemioloji əsaslandırma isə qərarların hüquqi bazasını təşkil edir. COVID-19 pandemiyası dövründə tətbiq olunan xüsusi rejim formal olaraq qüvvədə qalır və bu rejim çərçivəsində quru sərhədlərin bağlı saxlanılması davam etdirilir…
İqtisadi aspekt də müzakirələrin mühüm hissəsini təşkil edir. Ekspertlər hesab edirlər ki, quru sərhədlərin açılması ilk növbədə sərhədyanı rayonlarda iqtisadi fəallığı artıra bilər. Kiçik və orta sahibkarlıq subyektləri üçün yeni imkanlar yarana, ticarət dövriyyəsi genişlənə və regionlarda xidmət sektoru canlana bilər. Turizm sahəsi də potensial qazanan sektorlar sırasında göstərilir. Müqayisə üçün qeyd olunur ki, Gürcüstan pandemiyadan sonra sərhədlərini daha erkən açaraq turizm sektorunda sürətli bərpa mərhələsinə keçib. Rusiya isə mərhələli və selektiv açılma modeli tətbiq edib.
Milli Məclisin üzvləri də mövzu ilə bağlı müxtəlif arqumentlər səsləndirirlər.
Deputat Fazil Mustafa Musavat.com-a açıqlamasında bildirib ki, sərhədlərin bağlı qalması əsasən təhlükəsizlik məsələsi ilə əlaqələndirilir və bölgədə müharibə riskləri tam aradan qalxmadığı müddətdə bu məsələyə yeni yanaşma gözlənilmir. Onun sözlərinə görə, rəsmi mövqe də məhz təhlükəsizlik prioritetlərinə əsaslanır.
Deputat Ceyhun Məmmədov isə dünyada baş verən mürəkkəb proseslərə diqqət çəkərək bildirib ki, qlobal sabitliyin zəiflədiyi bir dövrdə sərhədlərin bağlı saxlanılması düzgün qərardır. O, təhlükəsizlik məsələsinin ən prioritet istiqamət olduğunu vurğulayıb və potensial risklərin nəzərə alınmasının vacibliyini qeyd edib: “Digər ölkələrdə baş verən hadisələr onu göstərir ki, hələ illər öncə Azərbaycan düzgün qərar qəbul edib. Növbəti mərhələdə dünyada daha ağır proseslərin baş verəcəyinin şahidi olacağıq. Bu mənada, sərhədlərin qorunması və bağlanması bizim üçün olduqca önəmli və vacibdir. Belə tədbirlər görülmədiyi halda ciddi problemlər yaşana bilər”.
Afaq Mirayiq,
Musavat.com
