Azərbaycanda Ramazan ayında maraqlı və müzakirə doğuran bir mənzərə ortaya çıxır. İlin digər dövrlərində spirtli içki qəbul edən bəzi şəxslər məhz bu ayda içkidən imtina edir və oruc tutur. Bu dəyişiklik cəmiyyətdə birmənalı qarşılanmır. Bir qrup bunu müsbət addım və mənəvi dönüş kimi qiymətləndirir. Digərləri isə belə davranışın səmimiliyini sual altına alır. Nəticədə ibadətin mahiyyəti və qəbul olunması ilə bağlı müxtəlif fikirlər səsləndirilir. Bu yanaşmalar dini baxımdan da müzakirə mövzusuna çevrilib.
Məsələ ilə bağlı ilahiyyatçı Əkrəm Həsənov Demokrat.az-a bildirib ki, Ramazan ayında həmişə bu mövzuda ifrat və təfrit yanaşmalar tez-tez görünür:
“Biz bilirik ki, içki içmək böyük günahdır, lakin insanı dindən çıxarmır. Qurani-Kərimdə içki qadağan edilib. Maidə surəsinin 90-cı ayəsində buyurulur ki, içki və qumar şeytan əməlidir və ondan uzaq durun. Bu ayə haram hökmünü açıq şəkildə ortaya qoyur. Lakin heç bir ayədə içki içənin kafir olduğu deyilmir. Klassik alimlər, o cümlədən Əbu Hənifə, İmam Malik, İmam Şafei və Əhməd ibn Hənbəl böyük günah sahibinin dindən çıxmadığını açıq şəkildə qeyd ediblər. Əhli-sünnə əqidəsində əsas prinsip budur ki, halal olanı haram saymaq və ya haramı halal hesab etmək küfrdür. Amma haram olduğunu qəbul edib zəiflik göstərmək küfr deyil, günahdır”.
İlahiyyatçı bildirib ki, bu mövzuda Məhəmməd peyğəmbərin (s.ə.s) dövründə yaşanan bir hadisə də diqqətəlayiqdir:
“Səhih Buxaridə nəql olunur ki, bir nəfər içki içdiyinə görə cəzalandırılırdı və bəzi səhabələr ona lənət oxudular. Peyğəmbər (s.ə.s) isə buyurdu ki, ona lənət etməyin, o Allahı və Onun Rəsulunu sevir. Bu hədis göstərir ki, günah insanı avtomatik olaraq imandan çıxarmır. İman və əməl fərqli kateqoriyalardır, biri zəifləyə bilər, amma tamamilə yox olmur. Ramazan məsələsinə gəldikdə isə, Quranda Bəqərə surəsinin 183-cü ayəsində buyurulur ki, oruc sizdən əvvəlkilərə fərz edildiyi kimi sizə də fərz edildi ki, təqvalı olasınız. Orucun məqsədi insanı saflaşdırmaq, nəfsini tərbiyə etmək, günahdan uzaqlaşdırmaqdır”.
O deyib ki, bu baxımdan Ramazan ayı tövbə və dönüş fürsətidir:
“İçki içən bir insan Ramazanda içkidən uzaq qalır və oruc tutur. Bu, müsbət bir addımdır. Günahı davam etdirməkdənsə, heç olmasa bir ay dayanmaq belə nəfs üzərində müəyyən nəzarət formalaşdırır.
Fiqhi baxımdan isə məsələ belədir ki, oruc tutan şəxs sübh azanından məğribə qədər yemək, içmək və cinsi münasibətdən uzaq qalmalıdır. Gün ərzində içki içərsə orucu pozular. Amma gecə vaxtı içki içməsi ayrıca bir günahdır, orucu isə yalnız gündüz pozur. Bununla belə, alimlər qeyd edirlər ki, böyük günahlar orucun savabını azalda bilər. Yəni oruc fiqhi baxımdan keçərli sayılsa da, mənəvi dəyəri zədələnə bilər”.
O deyib ki, insan iki səhvə düşməməlidir.
“Birincisi, günah etdiyinə görə ibadəti tərk etmək. Bu şeytanın tələsidir. İkincisi, ibadət etdiyi üçün günahı yüngül saymaq. Hər iki yanaşma yanlışdır. Doğru yol budur ki, insan ibadəti davam etdirsin və paralel şəkildə günahdan da uzaqlaşmağa çalışsın.
Psixoloji baxımdan da Ramazan davranış dəyişimi üçün fürsət ayıdır. Müasir davranış elmi göstərir ki, müəyyən müddət ərzində təkrar olunan nəzarətli davranış vərdiş formalaşdırır. Bir ay ərzində içkidən uzaq qalmaq bəzi insanlar üçün tam tərgitməyə keçid mərhələsi ola bilər.
Bir sözlə normalda içki içən bir insanın Ramazanda içməməsi və oruc tutması qəbul edilə bilər. Orucu fiqhi baxımdan keçərlidir. İçki içmək onu dindən çıxarmır. Lakin bu, günahın məsuliyyətini aradan qaldırmır. Ən doğru mövqe budur ki, insan haram olduğunu qəbul etsin, tövbə etsin və tədricən ondan tam uzaqlaşsın.
Ramazan ayı qınama ayı deyil, dönüş ayıdır. Əsas məsələ insanın qəlbinin istiqamətidir. Allah Quranda buyurur ki, Allah bütün günahları bağışlayandır. Bu ümid qapısı açıqdır. Ona görə də insanı ümidsizliyə yox, məsuliyyətli ümidə çağırmaq daha doğrudur”.
