Xaricdən gələn pullu təkliflər isə daha təhlükəlidir
Hər bir insan həyatını daha da yaxşılaşdırmaq, rifah içində yaşamaq üçün təbii ki, pul qazanmalıdır. Özü də halal yolla. Ancaq bir çox şəxslər peyda olublar ki, onlar heç bir zəhmət çəkmədən və haram yolla pul əldə etmək üçün dələduzluq etməyi seçiblər.
Son vaxtlar kiberdələduzluq, onlayn yolla vətəndaşların bank hesablarından pulların çıxarılması halları xeyli artıb. İş o yerə çatıb ki, Azərbaycan Respublikasının Daxili İşlər Nazirliyi bu barədə əhalini dəfələrlə xədərdar edərək tanımaqıqları şəxslərə hesab nömrələrini göndərməməyi tövsiyə edib. Təəssüf ki, sürətlə yayılan bəla təkcə bundan ibarət deyil.
Sosial şəbəkələrdə, bəzi qəzetlərdə və saytlarda şirnikləndirici iş elanları verilir. Bəzən elə cəzbedici əmək haqları təklif olunur ki, bir çoxları inanır və şəbəkənin toruna düşür. Oradan itkisiz çıxmaq çətindir. Ofisə dəvət olunan insanlara ilkin ödəniş etdirdikdən sonra xeyli şirin vədlər verilir. Aldadılmış adam düşünür ki, taleyi üzünə gülür, bir neçə aya yaxşı qazananlar və firavan yaşayanlar sırasına daxil ola biləcək. Elələri də olur ki, xəyalındakı fantastik həyata tezliklə qovuşmaq üçün banka gedərək ağır kredit altına girir. Bəziləri isə maşınını, ailəsinin qızıl-zinət əşyalarını, hətta yaşadığı evini sataraq bu məqsədə xərcləyir. Ailəsi ilə kirayə mənzillərdə yaşamalı olur.
Yəqin yaşlı və orta nəslin yadında olar. 1990-cı illərin sonunda Bakıda ipə muncuq düzmə “biznesi” tüğyan edirdi. “Əməliyyatı” keçirən bir qrup dələduz insanlardan pul alıb onlara darı muncuq verir və tapşırırdılar ki, eyni rəng yan-yana düzülməsin, yoxsa əmək haqqı verməzlər. Əmək haqqı isə yüksək idi. Buna aldanan adamlar bəzən üç yüz, beş yüz manat ödəyib muncuq götürürdülər. Hesablamaya görə onlar işi qüsursuz yerinə yetirsələr iki min, üç min manat pul qazanacaqdılar. İlk günlər işbazlar bəzilərinə şirnikdirici məbləğdə əmək haqqı verib inam qazandılar. Pul onların cibinə sel kimi axdı. Lakin pulların miqdarı milyonlara çatanda dələduzlar günlərin birində qeyb oldular.
Odur ki, bu cür elanlar mütləq şəkildə araşdırılmalı və barələrində qanuni tədbirlər görülməlidir. Qeyd etməliyik ki, bu qəbildən olan məsələ şəbəkə biznesləri deyil. Şəbəkə biznesinə qarşı ciddi tədbirlər görülsə də ancaq internet vasitəsi ilə bunlar yenə də həyata keçirilir və yeni aldadılanlar dəstəsi ortaya çıxır. Bu sahədə həmişə kütləvi maarifləndirmə tədbirlərinə ehtiyac var. İkinci vacib hesab olunan məsələ onlayn oyunların aludəçilərinə aiddir. İnternetdə müxtəlif oyunlar təklif olunur və vətəndaşlar ciddi şəkildə zərərçəkənlərə çevrilir. Bəzi işbazlar internet vasitəsi ilə oyun platformalarını satır və adamlar onları pulla alaraq şəbəkə biznesi yaradır. Ya bacarıqsızlıq, ya da elə dələduzluq yolu ilə yüzlərlə vətəndaşı tora salaraq həyatlarını alt-üst edirlər.
Demək olar ki, mobil telefonu olanların hamısına xaricdən adını-soyadını dəyişmiş, şəxsiyyəti məlum olmayan adamlar mesaj göndərərək guya varisi olmayan bir milyonçunun pullarını bankdan çıxarıb bölməyi təklif edirlər. Əksər hallarda eyni şəxs müxtəlif profillər açaraq hər birindən mobil telefon istifadəçilərinə belə “işgüzar” və şirnikdirici təkliflər edir. Pulu bankdan çıxarıb “qardaş malı” kimi bölmək üçün isə onları hansısa xarici ölkəyə dəvət edirlər. Bu, aldadıcı bir tələdir və qətiyyən ona uymaq olmaz.
Hər kəs müxtəlif yollarla pul qazanmaq istəyir ki, bu, bir təbii hissdir. Bir çoxları da internet platformaları üzərindən. İnsanların azad bazar düşüncəsini, sərbəst biznes qurmaq və işlətmək təşəbbüslərini boğmaq olmaz. Amma hər şey halal olmalıdır. Onun üçün də internet platformaları vasitəsi ilə oyunlar biznesi sahəsində monopoliya sisteminə son qoyulmalı və dövlət tərəfindən nəzarət olunmalıdır ki, heç kim gizli yollarla iş görmək arzusuna düşməsin. Bu, həm də vergidən yayınma hallarına aparıb çıxarır. Beləliklə, eyni zamanda vergi cinayəti törədilir. Ona görə də belə dələduzlardan uzaq durmaq ən düzgün çıxış yoludur.
