2025-ci ildə müəllimlərin sertifikasiya imtahanları ətrafında yaranan müzakirələr təhsil sistemindəki problemlərin miqyasını bir daha üzə çıxardı. Bu proses təkcə pedaqoji bacarıqların yoxlanması deyil, eyni zamanda cəmiyyətin təhsilə baxışını, ictimai gözləntiləri və sistemin struktur problemlərini üzə çıxaran güzgüyə çevrildi. İki əsas mövqe arasında sərt fikir qarşıdurması yaranıb: biri savadsız müəllimlərin sistemdən çıxarılmasını tələb edir, digəri isə sosial ədalət və dəstək zərurətini vurğulayır. Haqlı tərəfi müəyyənləşdirmək isə asan deyil.
Təhsil eksperti Kamran Əsədov imtahan nəticələrinin acınacaqlı mənzərə yaratdığını və bəzi müəllimlərin elementar biliklərə belə sahib olmadığını bildirir. Onun sözlərinə görə, 50 sualdan cəmi 30-na belə cavab verə bilməyən şəxsə “müəllim” demək mümkün deyil: “Bu adamlar təhsil vermir, vaxt öldürürlər. Onların sinif otağında qalması uşağın potensialını və gələcəyini oğurlamaq deməkdir. Təhsil sistemini bu cür məsuliyyətsiz insanlardan təmizləmək bizim borcumuzdur. Əgər bir müəllim imtahandan keçə bilmirsə və bunu sualların çətinliyi ilə izah edirsə, o zaman bu illər ərzində şagirdlərinə nə öyrədib?”
Kamran Əsədov
Kamran Əsədov güzəşt çağırışlarına sərt cavab verir: “Sertifikasiya təhsil sistemində son ümid nöqtəsidir. Bu imtahanı zəiflətmək, keçid balını azaltmaq, sualları sadələşdirmək istəyənlər təhsilin deyil, savadsızlığın tərəfdarıdırlar. Əgər bir müəllim öz fənnindən xəbərsizdirsə, o, artıq bu sistemdə yer almamalıdır. Məktəb sosial yardım yeri deyil. Orada yalnız bilikli, əxlaqlı və işinə məsuliyyətlə yanaşan müəllimlər olmalıdır”.
Sosioloq Lalə Mehralı isə məsələnin başqa bir tərəfinə diqqət çəkir. O, müəllimlərin imtahana psixoloji və sosial cəhətdən hazır olmadığını vurğulayır. Onun sözlərinə görə, bir çox pedaqoqlar dərs prosesini yarımçıq qoyaraq testə fokuslanmağa məcbur olublar: “İllərlə ucqar kəndlərdə çalışan, az imkanlarla tədris aparan müəllimləri, sadəcə, bir imtahana əsasən ”savadsız” elan etmək nə dərəcədə doğrudur? Əlbəttə ki, yüksək nəticə göstərənlər təqdir olunmalıdır. Amma 30-40 bal toplayanları aşağılamaq, sistemdən uzaqlaşdırmaq yanlışdır”.
Lalə Mehralı
O bildirir ki, məsələ yalnız müəllimlərin bacarığında deyil. Əgər ali məktəbdən məzun olmuş, 10 il dövlət məktəbində işləyən müəllim bu gün 30 bal toplaya bilmirsə, burada sistemin də ciddi payı var: “Pedaqoji təhsil, metodika, ixtisasartırma kursları və təkmilləşmə mexanizmləri köklü şəkildə yenilənməlidir. Müəllimi günahlandırmadan əvvəl onu yetişdirən mexanizm sorğulanmalıdır”.
Təhsil eksperti Elmin Nuri isə məsələni daha obyektiv və texniki baxımdan qiymətləndirir. Onun fikrincə, imtahandan kəsilən müəllimlərə geniş imkanlar yaradılıb. İkinci dəfə imtahan vermək, ödənişsiz təlim və seminarlar, hətta minimal keçid balı ilə belə işdə qalmaq imkanları tanınıb: “60 sualdan 30-na cavab verən müəllim yalnız işində qalmaqla kifayətlənmir, həm də maaş artımı qazanır. Bundan artıq hansı humanist addım ola bilər? Əgər bu qədər imkan yaradıldıqdan sonra müəllim hələ də nəticə göstərə bilmirsə, onun məktəbdə qalması təhsilin özünə ziddir”.
Elmin Nuri
E.Nuri qeyd edir ki, hazırda sertifikasiyadan keçə bilməyən 7 min müəllim var və bu müəllimlər on minlərlə şagirdin həyatına təsir edir. “Sertifikasiya savadsızların qarşısını almağa yönəlib. Bu təkcə yoxlama deyil, həm də seçim və inkişaf vasitəsidir. Bu gün bəziləri emosiyalara qapılıb müəllimləri müdafiə edir, amma heç kim düşünmür ki, həmin müəllimlərin sinfində təhsil alan uşaqların taleyi nə olacaq. Təhsildə güzəştin yeri yoxdur”, – deyə ekspert bildirir.
Rizvan Fikrətoğlu
Elm və təhsil üzrə ekspert Rizvan Fikrətoğlu isə məsələni innovasiya və texnoloji tərəfdən qiymətləndirir. Onun fikrincə, bəzi müəllimlər texnologiyaya bələd olmamaq bəhanəsi ilə aşağı nəticə göstərdiklərini iddia edirlər: “Amma bu gün müəllim yeni texnologiyaları bilməlidir. Əgər imtahandan əvvəl hazırlıq müddəti verilibsə, niyə bu vaxtdan istifadə edilməyib? Təhsil texnoloji və metodik baxımdan daim yenilənir. Müəllim bu dəyişikliklərə uyğunlaşa bilmirsə, artıq peşəkar fəaliyyət göstərə bilməz. Sertifikasiya həm də bu uyğunlaşmanı təmin edən əsas vasitədir”.
2025-ci ildə keçirilən imtahanların statistikası da bu yanaşmaları təsdiqləyir. İl ərzində 35 mindən çox müəllim sertifikasiyaya cəlb olunub. Onların 68%-i keçid balını toplayaraq uğur qazanıb. Təxminən 40%-i 51 baldan yuxarı nəticə göstərərək 35% maaş artımı hüququ əldə edib, 28%-i isə 10% artım qazanıb. Lakin 32% müəllim 30 balı belə toplaya bilməyib. Bu rəqəmlər təkcə fərdi uğursuzluğu deyil, həm də sistemin keyfiyyət problemlərini əks etdirir.
Bu gün Azərbaycan təhsilində dəyişiklik zəruridir. Bu dəyişiklik yalnız biliklə deyil, həm də yanaşma ilə olmalıdır. Sertifikasiya sadəcə imtahan deyil – həm də güzgüdür. O güzgüdə kimin nə qədər hazırlıqlı olduğunu görmək və düzgün nəticə çıxarmaq gələcəyimizin təminatıdır.
Şahanə RƏHİMLİ,
Musavat.com
