İlham Əliyev Zəngilandan dünyaya BU MESAJLARI ötürdü – Sülh var, amma…
“Prezident İlham Əliyevin Zəngilan şəhərinə səfəri sadəcə quruculuq nailiyyətlərinin nümayişi deyildi. Bu, eyni zamanda cari siyasi gündəliyə, regionda formalaşmış yeni geosiyasi reallığa və beynəlxalq münasibətlər sisteminin dərin ziddiyyətlərinə verilmiş siyasi cavab idi. Ölkə rəhbərinin Zəngilandan səsləndirdiyi fikirlər bir neçə fundamental istiqaməti əhatə edir”.
Bu sözləri Musavat.com-a Milli Məclisin deputatı Naqif Həmzəyev deyib.
Onun fikrincə, Zəngilana səfərin simvolikası təsadüfi deyil:
“2020-ci ilin 44 günlük Vətən müharibəsinin son akkordlarından biri məhz bu torpaqlarda çalındı. Bu gün isə həmin torpaqlarda yeni ailələr yurd salır, məktəblər fəaliyyət göstərir, şəhər infrastrukturu sıfırdan inşa edilir. Prezidentin çıxışı bir sual ətrafında qurulub: “Qələbə nə vaxt tamamlanır?” – Cavab isə birmənalıdır: torpağı azad etmək kifayət deyil, ora insan qaytarmaq, həyat qaytarmaq lazımdır. Məhz buna görə Zəngilan səfəri həm siyasi, həm simvolik, həm də praktiki cəhətdən mənalıdır. Sakinlərə mənzil açarlarının təqdim edildiyi bir gündə dövlət başçısının şəxsən orada olması idarəçilik anlayışını yenidən çərçivələyir. Dövlət yalnız qərar qəbul etmir, həm də nəticəyə şahidlik edir.
Prezidentin çıxışlarında ATƏT-in Minsk qrupuna edilən istinad heç vaxt passiv tənqid xarakteri daşımayıb. Bu dəfə də daşımadı. Onilliklər boyunca fəaliyyətsiz qalan, sözün əsl mənasında nəticəsiz bir diplomatik mexanizm kimi tarixə düşən Minsk qrupu münaqişəni həll etmək üçün deyil, onu idarə etmək, başqa sözlə, dondurmaq üçün mövcud oldu. BMT Təhlükəsizlik Şurasının Azərbaycan ərazilərinin işğaldan azad edilməsini tələb edən 4 qətnaməsi icrasız qaldı. Bu qətnamələr nə güc mexanizmi, nə sanksiya, nə də icra mexanizmi ilə müşayiət olundu. Beynəlxalq hüquq normaları selektiv tətbiq edildi. İşğalçıya yumşaq ton, işğal altındakı dövlətə isə “dözüm” tövsiyəsi. Azərbaycan bu ədalətsizliyi öz gücü hesabına aradan qaldırdı. Diplomatik fərman yox, hərbi iradə vasitəsilə. Bu, beynəlxalq münasibətlər nəzəriyyəsi baxımından mühüm presedentdir. Zəif dövlətlər üçün nəzərdə tutulmuş qaydalar güclü subyektlər tərəfindən nə dərəcədə tətbiq edilir? Zəngilan bu sualın ən qısa cavabıdır”.
Milli Məclis üzvü onu da diqqətə çatdırıb ki, Prezidentin Fransaya, xüsusilə Emmanuel Makron administrasiyasına yönəlmiş kəskin mesajları xüsusi diqqət tələb edir:
“Makronun son İrəvan səfərindən Türkiyə üzərindən keçid cəhdinə qədər bir sıra addımlar Fransanın regionda bitərəf vasitəçi deyil, tərəfdar aktor kimi çıxış etdiyini sübut edir. Belə ki, Emmanuel Makron İrəvanda Ermənistana Avropa inteqrasiyasının himayədarı obrazında çıxış etdi, diplomatik dili deyil, seçim kampaniyasına xas populist tonu seçdi. Bunun fonunda quru sərhəd üzərindən Türkiyəyə keçid cəhdi 30 ildən artıqdır ki, bağlı olan bu sərhədi “üçüncü tərəf vasitəsilə açılış jesti” kimi canlandırmaq istəyi uğursuzluqla nəticələndi. Türkiyə strateji müttəfiqi Azərbaycanla məsləhətləşdikdən sonra bu keçidə icazə vermədi. Azərbaycan Prezidentinin bu məsələyə münasibəti əvvəllər də dəfələrlə ifadə edilib: vasitəçilik PR deyil, nəticəyə yönəlmiş praktiki fəaliyyətdir. Diplomatik normalara riayət etməyən, qərəzli bəyanatlar yayan tərəfin vasitəçi statusu iddia etməsi məntiqi uyğunsuzluqdur. Zəngilandan verilən mesaj isə bu uyğunsuzluğu bir daha möhkəm vurğuladı. Makronun uğursuzluğu yalnız bu epizodla məhdud deyil. Afrika, Yaxın Şərq, Ukrayna – bu istiqamətlərin hər birində Fransanın diplomatik çəkisinin öz ambisiyalarının xeyli gerisində qaldığı artıq müzakirə predmetidir. Cənubi Qafqaz bu zəncirə yeni bir halqa əlavə etdi”.
Parlamentari onu da vurğulayıb ki, Prezidentin Zəngilan çıxışlarında Ermənistana münasibət ikili müstəvidə quruldu:
“Bir tərəfdən, sülh istiqamətindəki ümid və açıqlıq qorunub saxlanıldı. Azərbaycanın sülh müqaviləsinə hazır olduğu dəfələrlə vurğulandı. Digər tərəfdən, revanşist düşüncəli siyasi qüvvələrin Ermənistan cəmiyyətindəki mövcudluğu, onların xarici güclərlə sıx əlaqəsi narahatlıq mənbəyi kimi qeyd edildi. Burada fundamental sual qalıb: Ermənistan xarici güclərin geosiyasi maraqları üçün platforma rolundan çıxa biləcəkmi? Paşinyan hökumətinin bəzi addımları bu istiqamətdə müəyyən siqnallar versə də, daxili siyasi mühitin mürəkkəbliyi, erməni lobbisinin Fransada, ABŞ-də və digər ölkələrdə güclü mövqeyi bu prosesi ağırlaşdırır. Azərbaycanın mövqeyi isə aydındır. Sülh mümkündür, lakin o, bərabər hüquqlu tərəflər arasında olmalıdır, himayədar-himayə edilən münasibət çərçivəsində deyil.
Zəngilan səfərinin emosional qatında isə daha ağır bir həqiqət dayanır. İşğal illərindəki dağıntı, bu, yalnız binaların dağıdılması deyildi. Bu, qəsdən planlaşdırılmış bir məhv etmə kampaniyası idi. Şəhərlər yerlə-yeksan edildi, tarixi abidələr vandalizmin hədəfinə çevrildi, meşələr yandırıldı, ekosistemlərin bərpası onillər tələb edəcək. Beynəlxalq hüquqda bu hadisələri ifadə etmək üçün artıq terminoloji çərçivə mövcuddur: urbisid, ekosid, kultursid. Prezidentin çıxışında bu faktların yada salınması beynəlxalq ictimaiyyətin yaddaşına yönəlmiş bir siyasi mesajdır. Bərpa həqiqəti silmir, onu daha baxımlı edir. Yenidən tikilmiş Zəngilan dağıdılmış Zəngilanın şahidi olaraq qalır. Bütün proseslərin fonunda Azərbaycan-Türkiyə strateji tandeminin regiondakı ağırlığı getdikcə artır. Makronun Türkiyə üzərindən keçid hadisəsi yalnız diplomatik epizod deyil, bu tandemin praktiki göstəricisidir. Bakının Ankaraya müraciəti, Ankaranın bu müraciətə cavab verməsi, bu, kağız üzərindəki müttəfiqliyin deyil, real koordinasiyanın nümunəsidir. Azərbaycan bu ox vasitəsilə Cənubi Qafqazda yeni siyasi gündəlik formalaşdırır. Nə Rusiya-Ermənistan blokunun, nə də Qərb-Ermənistan dəstəyinin diktə etdiyi bir gündəlik deyil, öz milli maraqlarına əsaslanan, coğrafi gerçəkliklə harmoniyada olan bir gündəlik.
Dünyada Ukrayna müharibəsi davam edir, Yaxın Şərqdə gərginlik səngiməyib, enerji və ərzaq bazarları qeyri-müəyyənlik içindədir. Bu şəraitdə Azərbaycandakı sabitlik, quruculuq dinamikası və proqnozlaşdırıla bilən siyasi mühit ölkənin regional rolunu daha da gücləndirir.
WUF13-ə (Ümumdünya Şəhərsalma Forumu) hazırlıq da bu kontekstdə simvolik dəyər daşıyır. Azərbaycan sıfırdan şəhərlər inşa edən ölkə kimi bu forumlara yalnız iştirakçı kimi deyil, həm də təcrübə daşıyıcısı kimi qatılır.
Zəngilan səfəri tamamlandı, lakin onun mesajları qalmağa davam edir. Bu mesajlar çoxqatlıdır. Dövlət öz vədinə sadiqdir; Ermənistana sülh açıqdır, lakin revanşizm bağışlanmaz; Fransanın qərəzli vasitəçiliyinə yer yoxdur; bütün dünyaya sübut olunub ki, Azərbaycan öz gücü ilə reallıq yaradan bir dövlətdir. Tarixi qələbənin ardından gələn bu quruculuq mərhələsi bəlkə də daha uzun və daha mürəkkəb olan sınaqdır. Zəngilan həm keçmişin şəhadəti, həm gələcəyin əsasıdır. Prezidentin orada olması bu ikisini eyni anda tutmaq idi”.
Cavanşir ABBASLI
Musavat.com
