Azərbaycan media məkanında illərdir davam edən o iki fərqli tənzimləmə xətti – çap və onlayn medianı idarə edən MEDİA Agentliyi ilə efir məkanına nəzarət edən Audiovizual Şura rəsmən birləşir. Milli Məclisin iyulun 14-də qəbul etdiyi tarixi qanun layihəsi ilə ölkədə vahid və daha güclü bir qurum – Media və Yayım Şurası təsis edildi.
İnformasiyanın saniyələr içində yayıldığı, ənənəvi TV ilə sosial şəbəkələrin sərhədlərinin tamamilə itdiyi bir dövrdə bu addım sadəcə struktur dəyişikliyidir, yoxsa milli informasiya məkanında keyfiyyətcə yeni bir eradır?
Əvvəl necə İdi?
Dünənə qədər ölkənin media ekosistemi iki fərqli qütb tərəfindən idarə olunurdu. Bir tərəfdə çap mətbuatını, onlayn xəbər saytlarını tənzimləyən, jurnalistlərin peşəkarlıq səviyyəsini qaldırmağa çalışan və Media Reyestrini idarə edən Medianın İnkişafı Agentliyi (MEDİA) dayanırdı. Digər tərəfdə isə yalnız televiziya, radio və kabel şəbəkələrinin lisenziyalaşdırılması ilə məşğul olan Audiovizual Şura fəaliyyət göstərirdi.
Bu bölünmə kağız üzərində məntiqi görünsə də, rəqəmsal dövrün reallıqları qarşısında ciddi bir idarəetmə boşluğu və vaxt itkisi yaradırdı. Məsələn, bir televiziya kanalı həm efir yayımı edir, həm də böyük bir xəbər portalı və YouTube kanalı işlədirdi. Belə olan halda, həmin media subyektinin hansı qurumun qaydalarına tabe olması sual doğururdu.
Rəqəmsal konvergensiya – yəni fərqli media növlərinin internet platformalarında birləşməsi — bu iki fərqli idarəetmə mexanizmini köhnəldirdi.
İndi necə olacaq?
Yeni yaradılan Media və Yayım Şurası məhz bu iki fərqli tənzimləyici xətti bir araya gətirir. Artıq dağınıq idarəetmə modelinə son qoyulur.
Bəs qərar qəbul olunduqdan sonra nələr dəyişəcək?
Vahid mərkəzdən idarəetmə və Çeviklik: İnformasiyanın hansı platformada (istər TV efirində, istər onlayn xəbər saytında, istərsə də sosial şəbəkələrdə) yayılmasından asılı olmayaraq, qaydalar vahid mərkəzdən idarə olunacaq. Bu, qərarların qəbulunda bürokratik maneələri aradan qaldıracaq.
Dezinformasiyaya Qarşı “Tək Cəbhə”: Son illərdə kiber təhdidlər və ölkəmizə qarşı yönələn saxta xəbər (“fake news”) hücumları xeyli artıb. İki ayrı qurumun resurslarının birləşməsi, rəqəmsal məkandakı yalan məlumatlara qarşı daha sürətli və koordinasiyalı mübarizə aparmağa imkan verəcək.
Maliyyə və İqtisadi Dəstək Mexanizmləri: Şura təkcə nəzarət edən orqan olmayacaq; o, həm də media subyektlərinin iqtisadi müstəqilliyini təmin etmək üçün sosial reklamların yerləşdirilməsi və birbaşa layihə maliyyələşməsi kimi alətlərdən istifadə edəcək.
Bu islahatın kağız üzərindəki hüquqi tərəfləri öz yerində, bəs fəaliyyətə yenicə başlayan, auditoriyanı rəqəmsal platformalarda axtaran gənc jurnalistlər üçün bu birləşmə nə vəd edir?
Yaranan imkanlar
Multimedia Jurnalistikasına Yaşıl İşıq: Artıq “mən yalnız yazılı mətbuatın jurnalistiyəm” və ya “mən yalnız televiziyaçiyam” dövrü bitib. Yeni vahid Şuranın yaradılması multimedia formatında işləyən gənclərin işini asanlaşdıracaq. Çünki layihə dəstəkləri və akkreditasiya qaydaları vahid mərkəzdən idarə olunacaq, fərqli qurumlar arasında sənəd toplamaq məcburiyyəti aradan qalxacaq.
Gənclərin Layihələrinə Maliyyə Dəstəyi imkanı: Şuranın əsas vəzifələrindən biri media subyektlərinin iqtisadi müstəqilliyini təmin etməkdir. Bu, yeni yaradılan gənclər klublarının, tələbə mediasının və müstəqil startap xəbər platformalarının dövlət dəstəyi və sosial reklam sifarişləri almasını asanlaşdıra bilər.
Peşəkar Təlimlər və Beynəlxalq Təcrübə: İki böyük büdcəli və resurslu qurumun birləşməsi, gənc jurnalistlərin rəqəmsal bacarıqlarını artıracaq daha genişmiqyaslı akademiyaların, xarici təlimlərin təşkilinə yol açacaq.
Gələcəyin mediasını kim quracaq?
Nəticə etibarilə, iyulun 14-də qəbul edilən bu qərar Azərbaycan mediasının sadəcə idarəetmə strukturunu deyil, fəaliyyət fəlsəfəsini də kökündən dəyişməyə namizəddir. Media və Yayım Şurasının yaradılması rəqəmsal dövrün diktə etdiyi qaçılmaz bir addımdır. Bu yeni modelin uğuru isə onun kağız üzərindəki səlahiyyətlərindən deyil, təcrübədə atacağı addımlardan asılı olacaq. Şura öz resurslarını gənc, müstəqil və kreativ səslərin rəqəmsal dünyada daha rəqabətqabiliyyətli olmasına yönəltsə, milli mediamızda həqiqi bir intibah dövrü başlaya bilər. Çünki texnologiya və qanunlar nə qədər dəyişir-dəyişsin, medianın ruhunu yenə də gələcəyi vizyonu ilə formalaşdıran yeni nəsil jurnalistlər idarə edəcək. Yeni dövrün qapıları açıldı – indi növbə bu meydanda öz sözünü deməyə hazırlaşan gənclərindir
Çinarə Şəfiyeva,
Bakı Slavyan Universitetinin 3 cü kurs tələbəsi
