Son günlər sosial şəbəkələrdə bank kartları ilə bağlı yayılan məlumatlar geniş müzakirələrə səbəb olub. Paylaşımlarda iddia edilir ki, artıq mağaza və xidmət obyektlərində bank kartı ilə edilən ödənişlər zamanı vətəndaşların hesabından əlavə faiz tutulacaq. Bu iddialar bir çox insanda narahatlıq yaradıb, bəzi vətəndaşlar gündəlik alış-veriş zamanı əlavə xərc ilə üzləşəcəklərini düşünməyə başlayıblar.
Bəs həqiqətənmi kartla ödəniş edən şəxslər bundan sonra əlavə ödəniş etməli olacaqlar?
Məsələyə aydınlıq gətirməsi üçün müraciət edtdiyimiz iqtisadiyyat üzrə ekspert Razi Abasbəyli Publika.az-a bildirdi ki, sosial şəbəkələrdə yayılan məlumatların həqiqət payı yoxdur və vətəndaşların kartla alış-veriş zamanı hesablarından əlavə vəsait tutulacağı ilə bağlı iddialar reallığı əks etdirmir:
“Azərbaycan Mərkəzi Bankı kart ödənişlərində tətbiq olunan interçeync komissiyalarına yuxarı hədd müəyyən edib. Qərara əsasən, supermarket və apteklərdə 1,25 faiz, yanacaq doldurma məntəqələrində 0,75 faiz, ümumi kateqoriya üzrə isə 1,5 faiz limit tətbiq olunub.
Burada vacib məqam ondan ibarətdir ki, interçeync vətəndaşın kartından tutulacaq yeni komissiya deyil. Söhbət kartı verən bank, ödənişi qəbul edən bank və ödəniş sistemləri arasında aparılan hesablaşmalarda tətbiq olunan komissiyalardan gedir. Məhz bu komissiyalar üzrə yuxarı hədd müəyyən edilir. Həmin məbləğ satıcının banka ödədiyi xidmət haqqının tərkib hissəsidir.
Sadə misalla izah etsək, vətəndaş marketdən 100 manatlıq alış-veriş edir və ödənişi kartla həyata keçirir. Bu zaman onun kartından yenə də yalnız 100 manat çıxılır. Kart sahibindən əlavə olaraq 1,25 və ya 1,5 manat tutulmur. Sözügedən faizlər banklar və ödəniş sistemləri arasında bölüşdürülən komissiyalardır”.
R.Abasbəyli qeyd etdi ki, qərar vətəndaşın əlavə pul ödəməsi demək deyil, lakin onun bazara müəyyən təsirləri ola bilər:
“Bu qərarın dolayı yolla qiymətlərə təsir göstərə biləcəyini istisna etmək olmaz. Gələcəkdə bəzi supermarket şəbəkələri və ya xidmət obyektləri xərclərinin artdığını əsas gətirərək qiymət artımına gedə bilərlər. Qərarın özü vətəndaşın kartından alış-veriş zamanı əlavə vəsait tutulmasını nəzərdə tutmur”.
Ekspert hesab edir ki, qərarın əsas təsirlərindən biri keşbek proqramlarında özünü göstərə bilər:
“Nağdsız hesablaşmaları stimullaşdırmaq üçün tətbiq edilən təşviqedici proqramların təsir gücü tədricən zəifləyə bilər. Keşbeklərin azalması və ya tamamilə ləğv olunması vətəndaşların nağdsız ödənişlərə marağını azalda bilər ki, bu da mənfi tendensiya hesab olunur.
Digər tərəfdən, həm POS-terminallar vasitəsilə xidmət göstərən bankların, həm də plastik kart emissiyası həyata keçirən bankların xərcləri arta bilər. Müəyyən edilmiş yuxarı hədd çərçivəsində hesablanan komissiyalar banklarla sahibkarlar arasında bölüşdürüləcək. Bu isə həm bankların, həm də sahibkarların əlavə xərc yükü ilə üzləşməsinə səbəb ola bilər.
Nəticədə keşbeklərin ləğv olunması və ya azalması vətəndaşların plastik kartlarla ödənişə marağını zəiflədə, nağdsız alış-verişlərin həcminin azalmasına gətirib çıxara bilər. Eyni zamanda, xüsusilə apteklər və ərzaq mağazalarında sahibkarların xərclərinin artması qiymət artımına da təsir göstərə bilər”.
“Lakin bir məqamı xüsusi vurğulamaq lazımdır. Bu qərar vətəndaşın kartından əlavə pul tutulmasını nəzərdə tutmur və alıcı alış-veriş zamanı hər hansı əlavə ödəniş etməyəcək”, – deyə Razi Abasbəyli qeyd etdi.
Müəllif: Gülnar Süleymanova
