Cənubi Qafqazda və Mərkəzi Asiyada uzunmüddətli tərəqqiyə, sabitliyə, qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığa mühüm töhfələr verən Azərbaycanda son illər nəqliyyat infrastrukturunu inkişaf etdirmək üçün böyük layihələr həyata keçirilib. Yeni avtomobil yolları çəkilib və ya yenidən qurulub. Şərqlə Qərbi, Asiya ilə Avropanı birləşdirən strateji və böyük iqtisadi əhəmiyyətli Bakı-Tbilisi-Qars dəmir yolu xətti inşa edilib. Bir sözlə, Azərbaycan Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərinin formalaşmasında mühüm rol oynayır.
Bu gün Azərbaycanla Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşması üçün əsas şərtlərdən biri də nəqliyyat və kommunikasiyaların açılması, digər müvafiq kommunikasiyaların qurulması və qarşılıqlı maraq doğuran sahələrdə əməkdaşlığın qurulmasıdır. Azərbaycan bölgədə nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin açılması bərədə şərtlərini təqdim edib. Təəssüflər olsun ki, Ermənistan tərəfi bu şərtləri qəbul etmək istəmir, üçtərəfli birgə komissiyanın fəaliyyətinə mane olmağa çalışır.
Məsələ ondadır ki, Ermənistan sülh prosesi və nəqliyyat-kommunikasiya xətlərinin açılması haqqında hələ də vahid bir qərar verə bilmir. Belə ki, rəsmi İrəvan Qərbdəki havadarlarının təlimatlarını yerinə yetirərək inadla Zəngəzur dəhlizin açılmasına qarşı çıxır. Halbuki Azərbaycan, Rusiya və Ermənistan liderlərinin 2020-ci il 10 noyabr tarixli üçtərəfli Bəyanatında Ermənistan vətəndaşların, nəqliyyat vasitələrinin və yüklərin hər iki istiqamətdə maneəsiz hərəkətini təşkil etmək məqsədilə Azərbaycan Respublikasının qərb rayonları ilə onun Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında nəqliyyat əlaqələrinin təhlükəsizliyinə zəmanət vermək barədə öhdəlik götürüb.
Ermənistana da mühüm siyasi və iqtisadi dividendlər qazandıracaq Zəngəzur dəhlizi Qərblə Şərqin, Cənubla Şimalın daha sıx birləşməsinin geosiyasi əhəmiyyətini artıracaq, Azərbaycanı Naxçıvan vasitəsilə Türkiyə, Orta Asiyanı Avropa ilə birləşdirəcək. Aralıq dənizindən dünyanın ikinci böyük iqtisadiyyatına sahib olan Çinə qədər nəhəng bir ərazini əhatə edəcək dəhliz regionda sülhün, əməkdaşlığın və təhlükəsizliyin təminatına böyük töhfələr verəcək. Dəhlizin reallaşması nəticəsində Asiya ilə Avropa arasındakı Orta Dəhlizin dəmir yolu və avtomobil yolu ilə yükdaşıma gücü artacaq ki, bu da Pekindən Londonadək uzanan Şərq-Qərb ticarətinin yüksəlməsinə ciddi təkan verəcək. Orta Dəhlizin potensialı gündən-günə artır. Zəngəzur dəhlizinin açılması isə onun gələcək inkişafı və genişlənməsində mühüm amil olacaq.
İkinci Qarabağ müharibəsindəki tarixi Zəfərdən sonra Azərbaycan tərəfindən irəli sürülən bu nəhəng layihə artıq beynəlxalq aləmin diqqətindədir. Zəngəzur dəhlizinin reallaşması Azərbaycanın əsas hədəöflərindəndir. Prezident İlham Əliyev yanvarın 28-də nəqliyyat məsələlərinə həsr olunmuş müşavirədə Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı məsələləri xüsusi qeyd edərək bildirb: “Zəngəzur dəhlizi layihəsi Azərbaycan tərəfindən irəli sürülüb. İkinci Qarabağ müharibəsindəki Zəfərimizdən sonra bu məsələ beynəlxalq gündəliyə, beynəlxalq leksikona salındı və bu gün Zəngəzur dəhlizi artıq dünyada qəbul edilmiş ifadədir, qəbul edilmiş termindir. Əlbəttə ki, biz bu dəhlizin açılması üçün praktiki addımlar atırıq. Həm beynəlxalq müstəvidə, həm Ermənistanla ikitərəfli təmaslar əsnasında biz daim bir məsələni qeyd edirik ki, Azərbaycandan Azərbaycana maneəsiz keçid olmalıdır. Heç bir yoxlamadan keçmədən, heç bir maneə ilə üzləşmədən Azərbaycandan Azərbaycana rahat və azad keçid olmalıdır. Bu, bizim tələbimizdir”.
Dövlətimizin başçısı bird aha bəyan edib ki, bizim Ermənistana ərazi iddiamız yoxdur. Ancaq Ermənistan öz üzərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirərək Azərbaycandan Azərbaycana maneəsiz keçid verməlidir. Ermənistan tərəfi dörd ildən çoxdur ki, bu məsələ ilə bağlı qeyri-konstruktiv mövqe sərgiləyir, faktiki olaraq 10 noyabr kapitulyasiyasından sonra üzərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirmir. Bunun nəticəsində faktiki olaraq bu günə qədər Azərbaycanın ayrılmaz hissəsi-Naxçıvan Muxtar Respublikası ilə ölkəmizin ən qısa və ən rahat bağlantısı yoxdur: “Orada açıq-aydın göstərilirdi ki, Azərbaycanın əsas hissəsi ilə onun ayrılmaz hissəsi olan Naxçıvan Muxtar Respublikası arasında nəqliyyat bağlantısı olmalıdır. Ermənistan isə buna əməl etmir, müxtəlif bəhanələr gətirərək, müxtəlif qeyri-real və cəfəng layihələri ortaya ataraq, sadəcə olaraq, beynəlxalq ictimaiyyətin fikrini çaşdırmaq istəyir, manipulyasiyalarla məşğuldur. Yəqin ki, siz də eşitmisiniz, “Sülh kəsişməsi” layihəsini ortalığa atıb və indi dünyada bir ölkə qalmayıb ki, o ölkəyə bu layihə təqdim edilməsin. Halbuki bu “layihə”nin Azərbaycansız iki qəpiklik də qiyməti yoxdur və biz bunu dəfələrlə Ermənistan tərəfinə müxtəlif kanallar vasitəsilə çatdırmışıq. Əgər siz bu layihəni doğrudan da, həyata keçirmək istəyirsinizsə, ilk növbədə, Azərbaycana müraciət etməlisiniz. Çünki bizsiz bu, sadəcə olaraq, kağız parçasıdır, bizim şərtlərimiz isə ədalətlidir, beynəlxalq hüquqa əsaslanır və Ermənistanın özünün götürdüyü öhdəliklərinə əsaslanır. Ermənistan rəhbərliyinə bir daha məsləhət görərdim ki, 10 noyabr kapitulyasiya aktını diqqətlə oxusun və orada xüsusilə dediyim o bəndə diqqət yetirsin. Yenə də deyirəm, onların dırnaqarası layihəsi Azərbaycansız tamamilə əhəmiyyətsizdir”.
Beynəlxalq logistikanın tərkib hissəsi olan Zəngəzur dəhlizi layihədə iştirak edən bütün ölkələrin, o cümlədən də Ermənistanın əhəmiyyətli iqtisadi artımına töhfə verəcək. Bu mənada rəsmi İrəvan mənasız, dırnaqarası sülh kəsişməsi “layihəsini” bir kənara qoymalı, Azərbaycanın irəli sürdüyü ədalətli, beynəlxalq hüquqa əsaslanan şərtlərinə əməl edərək Zəngəzur dəhlizinin açılmasına razılıq verməlidir. Əks təqdirdə, Ermənistan yenə də regional və qlobal layihələrdən kənarda qalacaq.
Zahid Rza, “İki sahil”
