İqtisadiyyat naziri niyə narazıdır?

Mikayıl Cabbarov bildirib ki, mövcud iqtisadi göstəricilər ölkənin güclü maliyyə və iqtisadi baza üzərində dayandığını göstərsə də, real artım tempi bu potensialı tam əks etdirmir

İqtisadi artım tempinin Azərbaycanın potensialına uyğun gəlməməsi ilə bağlı səsləndirilən fikirlər ölkə iqtisadiyyatının mövcud vəziyyəti və inkişaf istiqamətləri barədə ciddi müzakirələrə səbəb olub. Bu barədə iqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarov “Vergi sisteminin gələcəyinə baxış” forumunda çıxışı zamanı diqqət çəkən açıqlama verib. Nazir bildirib ki, mövcud iqtisadi göstəricilər ölkənin güclü maliyyə və iqtisadi baza üzərində dayandığını göstərsə də, real artım tempi bu potensialı tam əks etdirmir.

Əslində Azərbaycanın makroiqtisadi vəziyyəti bir çox ölkələrlə müqayisədə daha stabil hesab olunur. Yüksək valyuta ehtiyatları, aşağı dövlət borcu və nisbətən sabit fiskal siyasət iqtisadiyyatın davamlı inkişafı üçün əlverişli zəmin yaradır. Bu göstəricilər ölkənin həm daxili, həm də xarici iqtisadi şoklara qarşı müəyyən dayanıqlılığa malik olduğunu göstərir.

Bununla belə, iqtisadi artım tempinin potensialdan geri qalmasının əsas səbəblərindən biri iqtisadiyyatın strukturunda hələ də enerji sektorunun dominant mövqeyə malik olmasıdır. Neft və qaz gəlirləri dövlət büdcəsi və ümumi iqtisadi dinamika üçün mühüm rol oynasa da, qeyri-neft sektorunun inkişafı hələ də arzu olunan səviyyəyə çatmayıb. Bu isə iqtisadiyyatın daha sürətli və dayanıqlı artımını məhdudlaşdıran amillərdən biri kimi qiymətləndirilir.

Ekspertlərin fikrincə, mövcud potensialın tam reallaşması üçün iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi əsas prioritet olaraq qalır. Xüsusilə sənaye, kənd təsərrüfatı, logistika, rəqəmsal iqtisadiyyat və yüksək texnologiyalar sahəsində daha geniş investisiyaların cəlb edilməsi vacib hesab olunur. Bununla yanaşı, biznes mühitinin yaxşılaşdırılması və sahibkarlığın stimullaşdırılması da iqtisadi artımın sürətlənməsində mühüm rol oynaya bilər.

Digər mühüm amil isə insan kapitalının inkişafıdır. Təhsil sisteminin əmək bazarının tələblərinə uyğunlaşdırılması, innovasiya və startap mühitinin gücləndirilməsi ölkənin iqtisadi potensialının daha effektiv şəkildə reallaşdırılmasına kömək edə bilər. Müasir iqtisadiyyat şəraitində yalnız maliyyə resursları deyil, həm də bilik və texnologiya əsas inkişaf faktorları hesab olunur.

Ümumilikdə, Azərbaycanın iqtisadi göstəriciləri ölkənin daha yüksək artım tempinə nail olmaq imkanlarının mövcud olduğunu göstərir. Lakin bu potensialın real nəticələrə çevrilməsi üçün struktur islahatlarının davam etdirilməsi, qeyri-neft sektorunun genişləndirilməsi və innovativ iqtisadi modelin formalaşdırılması əsas şərtlər kimi qiymətləndirilir.

İqtisadçı ekspertlər hesab edir ki, Azərbaycan iqtisadiyyatının mövcud artım tempinin ölkənin real potensialını tam əks etdirmədiyi ilə bağlı səsləndirilən fikirlər əsaslıdır. İqtisadiyyat naziri Mikayıl Cabbarovun “Vergi sisteminin gələcəyinə baxış” forumunda bu məsələni açıq şəkildə gündəmə gətirməsi isə problemin dövlət səviyyəsində də qəbul olunduğunu göstərir. Azərbaycan zəngin enerji resurslarına, mühüm tranzit mövqeyinə və kifayət qədər böyük maliyyə ehtiyatlarına malik ölkədir. Dövlət Neft Fondunda toplanmış milyardlarla dollar və strateji layihələr üçün yaradılmış maliyyə imkanları iqtisadi inkişaf üçün güclü baza formalaşdırır. Buna baxmayaraq, ölkədə iqtisadi artım tempi bəzən bu imkanların yaratdığı potensialla müqayisədə daha aşağı görünür. Şübhəsiz ki, naziri narazı salan məqamlardan biri budur.

Ekspertlərin fikrincə, bu vəziyyətin əsas səbəblərindən biri iqtisadiyyatın uzun illər neft-qaz sektorundan yüksək asılı qalmasıdır. Enerji gəlirləri ölkəyə böyük maliyyə axını təmin etsə də, bu vəsaitlərin iqtisadiyyatın bütün sahələrində yüksək məhsuldarlıq yaradan investisiyalara çevrilməsi həmişə istənilən səviyyədə baş verməyib. Nəticədə qeyri-neft sektorunda inkişaf olsa da, bu sahənin iqtisadi artımın əsas lokomotivinə çevrilməsi hələ tam reallaşmayıb.

Digər mühüm amil biznes mühitində mövcud olan struktur problemlərlə bağlıdır. Kiçik və orta sahibkarlıq iqtisadiyyatın əsas hərəkətverici qüvvələrindən biri olsa da, bu sektorun inkişafı hələ də müəyyən inzibati və maliyyə məhdudiyyətləri ilə üzləşir. Kredit resurslarına çıxışın məhdudluğu, bəzi sahələrdə rəqabət mühitinin zəifliyi və bazarların kifayət qədər liberallaşmaması iqtisadi aktivliyin artım tempini ləngidə bilir.

Bundan əlavə, regional iqtisadi balanssızlıq da potensialın tam istifadə edilməsinə mane olan faktorlardan biridir. İqtisadi fəaliyyətin böyük hissəsinin Bakı və ətraf bölgələrdə cəmləşməsi regionların iqtisadi imkanlarının tam reallaşmasına imkan vermir. Halbuki regionlarda sənaye, kənd təsərrüfatı və turizm sahələrində böyük inkişaf potensialı mövcuddur.

Bu disbalansı aradan qaldırmaq üçün ilk növbədə qeyri-neft sektorunun daha sürətli və sistemli şəkildə inkişaf etdirilməsi vacib hesab olunur. Sənaye, logistika, aqrar sektor və rəqəmsal iqtisadiyyat kimi sahələrə yönəlmiş investisiyalar iqtisadi artımın yeni mənbələrini formalaşdıra bilər. Eyni zamanda kiçik və orta biznes üçün daha əlverişli maliyyə və vergi mühiti yaradılması iqtisadi aktivliyi artıracaq.

Digər tərəfdən, insan kapitalına yatırımların genişləndirilməsi də xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müasir texnologiyalar, innovasiya və yüksək ixtisaslı kadr potensialı olmadan uzunmüddətli və dayanıqlı iqtisadi inkişaf mümkün deyil. Təhsil sisteminin əmək bazarının tələblərinə uyğunlaşdırılması və innovasiya yönümlü iqtisadi modelin formalaşdırılması bu baxımdan vacib addımlar hesab olunur.

Belə bir strategiya həyata keçirildiyi təqdirdə Azərbaycan iqtisadiyyatının artım tempinin daha yüksək və dayanıqlı səviyyəyə çatması mümkündür.

Etibar SEYİDAĞA,
“Yeni Müsavat”