Dubay, Oman, Havay… Dünyanı sel və daşqınlar bürüyür!

Bakıda intensiv yağışlar: sel riskindən qlobal iqlim böhranına qədər…

Xəbər verdiyimiz kimi, artıq iki gündür ki, Bakı və Abşeron yarımadasında intensiv və güclü yağışlar müşahidə olunur. Milli Hidrometeorologiya Xidmətinin məlumatına görə, təkcə ötən gün yağıntının miqdarı 58 mm qeydə alınıb ki, bu da aylıq normanın 247 faizinə bərabərdir. Məlumata əsasən, bu gün ərzində də yağışlar davam edəcək, bəzi ərazilərdə isə yenə intensiv xarakter alacağı gözlənilir. Yalnız sabah, martın 29‑da gündüz saatlarından etibarən yağışların tədricən kəsiləcəyi proqnozlaşdırılır.

İlk baxışdan bu qədər bol yağış su ehtiyatlarının artması kimi qəbul olunsa da, mütəxəssislər tam əks mənzərənin formalaşa biləcəyi barədə xəbərdarlıq edirlər. Onların fikrincə, bu cür normadan artıq və qısa müddətdə yağan intensiv yağışlar iqlim dəyişikliklərinin ən təhlükəli təzahürlərindən biridir. Çünki problem yalnız yağıntının çoxluğunda deyil, onun qeyri‑bərabər və idarəolunmaz şəkildə paylanmasındadır.

Bu səbəbdən belə leysan yağışlar sonrakı aylarda quraqlığın əsasını qoya bilər. Yağıntının böyük hissəsi qısa müddətdə düşdüyü üçün torpaq onu mənimsəyə bilmir, su ehtiyatları bərabər şəkildə formalaşmır və nəticədə ilin qalan dövründə kəskin su çatışmazlığı yaranır. Yəni bu gün küçələri basan yağışlar, paradoksal səslənsə də, sabahın susuzluq probleminin başlanğıcı ola bilər.

Ekstremal hava hadisələrini əvvəlcədən dəqiq proqnozlaşdırmaq olduqca çətindir. Hətta müəyyən proqnozlar verilsə belə, bu miqyasda intensiv yağışlara tam hazır olmaq praktiki olaraq mümkün deyil. Buna baxmayaraq, Bakıda aidiyyəti qurumlar gücləndirilmiş rejimdə fəaliyyət göstərir və yaranan fəsadların minimuma endirilməsi üçün operativ tədbirlər görülür.

Fövqəladə Hallar Nazirliyinin (FHN) qüvvələri tərəfindən intensiv yağışlarla əlaqədar Bakı və Sumqayıt şəhərləri, Abşeron rayonu ərazisində yaranmış fəsadların aradan qaldırılması istiqamətində əməliyyatlar davam etdirilib. Nazirlikdən verilən məlumata görə, keçirilən tədbirlər nəticəsində ümumilikdə 33 nəfər vətəndaş təhlükəsiz əraziyə təxliyə edilib. Hazırda FHN qüvvələri tərəfindən köməyə ehtiyacı olan vətəndaşların təhlükəsiz əraziyə təxliyəsi və digər zəruri təhlükəsizlik tədbirləri işləri davam etdirilir.

Qlobal miqyasda oxşar hadisələr — yalnız Bakı deyil

Bu tendensiya yalnız Abşeron üçün xarakterik deyil, dünyanın bir çox iri şəhərlərində də intensiv və qısa müddətli yağışların yaratdığı problemlər açıq şəkildə müşahidə olunur.

London və Paris qeyri‑sabit yağışlar

London və Paris kimi Avropanın böyük şəhərlərində də son illərdə yağışların qeyri‑adi intensivliyi diqqət çəkib. Bu şəhərlərdə normal paylama qaydalarından kənar, normadan çox və qısa müddətdə yağışların nəqliyyatda çətinliklər, su yığılması və infrastruktur problemləri yaratdığı müşahidə olunub. Belə halların tez‑tez təkrarlanması alimlər tərəfindən iqlim dəyişikliklərinin ekstremal təsirlərindən biri kimi qiymətləndirilir.

Dubayda güclü yağışlar

Martın 23‑də Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Dubay şəhərində qeyri‑adi güclü yağışlar müşahidə olunub. Bu hadisə bölgənin meteoroloji normalarından kəskin fərqlənir, çünki Dubay və onun ətrafı arid (quru) iqlimə malikdir və yağış çox nadir hallarda müşahidə olunur. Mart ayında orta yağış miqdarı təxminən 27 mm təşkil edir.

Lakin martın 23‑də birdən yağışlı hava və böyük miqdarda, normadan 2–3 dəfə çox yağıntı müşahidə olunub ki, bu da şəhərin mərkəzində daşqınlar və nəqliyyatın iflic olması ilə nəticələnib. Bu məlum hadisə göstərdi ki, hətta ən müasir infrastruktura malik şəhərlər belə ekstremal iqlim hadisələrinə qarşı həssasdır.

Omanda fəlakət yağışlar və sel

Martın 20‑dən başlayaraq Oman ərazisini təsir edən güclü yağışlar, xüsusilə 22–23 mart tarixlərində, ölkənin bir çox hissəsində aralıqsız intensiv yağışlara səbəb olub. Bu yağışlar nəticəsində şiddətli sel və daşqın hadisələri baş verib və bunların təsirləri ölkə daxilində ciddi fəsadlar yaradıb.

Oman boyunca bir sıra bölgələrdə sel şəraitində yollarda axan sudan keçməyə çalışan bir neçə nəqliyyat vasitəsi suyun qüvvəsi ilə sürüklənib.

Müxtəlif rayonlarda ən azı 10 nəfər həyatını itirib, bu faciədə uşaqlar da daxil olmaqla bir çox şəxs həlak olub.

Hadisə nəticəsində onlarla insan xilas edilib və təxminən 161 sahə üçün təxliyə və sığınacaq mərkəzləri müəyyən edilib.

Ölkə miqyasında intensiv sel səbəbindən təhsil müəssisələri müvəqqəti olaraq distant təhsilə keçid edib, fabriklər və ofislər isə hava şəraitinə görə iş rejimlərini dəyişiblər.

Havay adalarında rekord yağışlar və sel

Martın 23‑də Amerika Birləşmiş Ştatlarının Havay adalarında qeyri‑adi güclü yağışlar və daşqınlar baş verib. Güclü yağışlar və intensiv daşqınlar nəticəsində bölgədə 20 ildən artıq müddətdə ən böyük sel hadisəsi qeydə alınıb və bu vəziyyət böyük sosial və iqtisadi fəsadlara gətirib çıxarıb:

Sel nəticəsində təxminən 5 500 insan evakuasiya olunub, çünki suyun səviyyəsi bəzi bölgələrdə kritik həddə çatmışdı. Yerli xilasedicilər tərəfindən 200‑dən çox insan sudan xilas edilib və təhlükəsiz ərazilərə köçürülüb. Bir çox yaşayış yerləri, biznes mərkəzləri və infrastrukturnun hissələri sel sularının təsiri ilə üzləşib.

Çində güclü yağışlar

Bir gün ərzində yalnız Asiyada da deyil, həm də Çin ərazisində martın 23‑də güclü yağışlar qeydə alınıb. Ölkənin cənub və şərq hissələrində geniş ərazilərdə yağışlı hava şəraiti müşahidə olunub, burada orta və intensiv yağışlar düşüb və bəzi zonalarda lokal halda güclü yağışlar / qısamüddətli şiddətli leysanlar kimi davam edib. Bu hadisələr də yerli infrastruktura təsir göstərib və meteoroloji normallardan kənar nümunələr kimi qiymətləndirilib.

Argentinada güclü yağışlar və sel

Bir neçə gün öncə Argentinada da güclü yağışlar nəticəsində sel halları yaranıb, bir çox evlər su basmış və insanlara ziyan dəyib. Bu hadisələr ölkənin müxtəlif hissələrində təhlükə vəziyyəti yaratmış, vətəndaşları evakuasiya etməyə məcbur edib və sosial‑iqtisadi çətinliklərə səbəb olub.

Regionda oxşar hallar — Tbilisi və Ermənistan

Regionumuzda da belə ekstremal yağış hadisələrinə rast gəlinir. Bir müddət əvvəl Tbilisidə baş verən intensiv yağışlar ciddi fəsadlara səbəb olmuş, şəhərin bəzi ərazilərində daşqınlar müşahidə edilmişdi. Hazırda Ermənistanda müşahidə olunan hava şəraiti də oxşar riskləri gündəmə gətirir.

Bu isə onu göstərir ki, problem lokal deyil, regional və qlobal xarakter daşıyır. Belə tendensiyalar iqlim sisteminin qeyri‑sabitləşməsi fonunda daha da intensivləşir və yalnız bir regionla məhdudlaşmır.