Yağış və dolunun kənd təsərrüfatına vurduğu ziyanlar: Risklər, nəticələr və qorunma yolları
Son günlər müşahidə olunan intensiv yağışlar və dolu hadisələri kənd təsərrüfatı üçün ciddi təhlükələr yaradır. İqlim dəyişikliklərinin təsiri ilə ekstremal hava hadisələrinin tezliyi və şiddəti artdıqca, fermerlər də daha böyük iqtisadi itkilərlə üzləşirlər.
Yağış və dolu təbiətin vacib elementləri olsa da, onların normadan artıq və ya qeyri-münasib vaxtda baş verməsi məhsuldarlığa ciddi mənfi təsir göstərir.
Güclü yağışların yaratdığı problemlər
Mütəxəssislərin fikrincə, uzunmüddətli və intensiv yağışlar ilk növbədə torpağın strukturuna mənfi təsir edir. Həddindən artıq rütubət torpaqda hava dövranını zəiflədir, bitki köklərinin normal inkişafını çətinləşdirir və bəzi hallarda onların çürüməsinə səbəb olur.
Güclü yağışlar nəticəsində:
1. Əkin sahələrində su basmaları yaranır.
2. Torpağın münbit qatının yuyulması prosesi sürətlənir.
3. Bitkilərin qidalanması üçün vacib olan minerallar itirilir.
4. Göbələk və bakterial xəstəliklərin yayılması üçün əlverişli şərait formalaşır.
5. Taxıl, tərəvəz və meyvə bitkilərində məhsul itkisi artır.
Xüsusilə buğda, arpa, kartof, pomidor və digər tərəvəz bitkiləri həddindən artıq rütubətə qarşı həssas hesab olunur. Meyvə bağlarında isə yağışlar meyvələrin çatlamasına, keyfiyyətinin aşağı düşməsinə və bazar dəyərinin azalmasına səbəb olur.
Dolu kənd təsərrüfatına necə təsir edir?
Kənd təsərrüfatı üçün ən təhlükəli təbii hadisələrdən biri də doludur. Dolu qısa müddətdə böyük ərazilərdə məhsulu məhv edə bilir. Xüsusilə yaz və yay aylarında baş verən dolu hadisələri çiçəkləmə və məhsul formalaşması mərhələsində olan bitkilərə ciddi zərər vurur.
Dolunun yaratdığı əsas problemlər bunlardır:
1. Meyvə ağaclarının çiçəklərinin tökülməsi.
2. Yarpaqların və budaqların zədələnməsi.
3. Meyvələrin əzilməsi və deformasiyaya uğraması.
4. Üzüm bağlarında salxımların sıradan çıxması.
5. Taxıl sahələrində sünbüllərin qırılması.
6. Bitkilərin sonrakı xəstəliklərə qarşı həssaslaşması.
Bir neçə dəqiqə davam edən güclü dolu belə, fermerin bir illik zəhmətini məhv edə bilər. Xüsusilə alma, armud, şaftalı, ərik, gilas və üzüm təsərrüfatlarında dolunun vurduğu ziyan daha böyük olur.
İqtisadi nəticələr
Yağış və dolunun təsirləri yalnız məhsul itkisi iləp məhdudlaşmır. Məhsuldarlığın azalması fermerlərin gəlirlərinə birbaşa təsir göstərir. Bununla yanaşı:
1. Məhsulun bazara çıxarıla bilən hissəsi azalır.
2. Bitkilərin bərpası üçün əlavə xərc tələb olunur.
3. Kənd təsərrüfatı məhsullarının qiymətlərində artım müşahidə edilə bilər.
4. Aqrar sektorda ümumi istehsal həcmi aşağı düşür.
5. Fermerlərin maliyyə dayanıqlığı zəifləyir.
Bəzi hallarda fermerlər kredit öhdəliklərini yerinə yetirməkdə çətinlik çəkir, bu isə kənd təsərrüfatı fəaliyyətinin davamlılığı üçün əlavə risklər yaradır.
Qorunma tədbirləri
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, iqlim risklərinin artdığı şəraitdə qabaqlayıcı tədbirlərin görülməsi vacibdir. Bu məqsədlə:
1. Dolu əleyhinə qoruyucu torlardan istifadə olunmalıdır.
2. Müasir drenaj sistemləri qurulmalıdır.
3. Torpağın eroziyadan qorunması tədbirləri gücləndirilməlidir.
4. Kənd təsərrüfatı sığortasının tətbiqi genişləndirilməlidir.
5. Hava proqnozları mütəmadi izlənilməli və erkən xəbərdarlıq sistemlərindən istifadə olunmalıdır.
Yağış və dolu təbii hadisələr olsa da, onların intensivliyi və qeyri-sabit xarakter alması kənd təsərrüfatı üçün ciddi çağırışlar yaradır. Məhsul itkisi, torpaq eroziyası, xəstəliklərin yayılması və iqtisadi zərərlər fermerlərin qarşılaşdığı əsas problemlər sırasındadır. Buna görə də aqrar sahədə müasir qorunma üsullarının tətbiqi, risklərin idarə olunması və sığorta mexanizmlərinin inkişafı günümüzün əsas tələblərindən biri hesab olunur./yenisabah
