İki ölkə arasında sarsılmaz müttəfiqlik münasibətləri
2021-ci il iyunun 15-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev və Türkiyə Respublikasının Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan tərəfindən Azərbaycanın mədəniyyət paytaxtı olan Şuşa şəhərində “Azərbaycan Respublikası ilə Türkiyə Respublikası arasında müttəfiqlik münasibətləri haqqında Şuşa Bəyannaməsi” imzalanmışdır. Bu mühüm sənəd iki qardaş ölkə arasında mövcud olan strateji tərəfdaşlıq münasibətlərini yeni mərhələyə yüksəltmiş, siyasi, hərbi, iqtisadi, enerji, nəqliyyat, humanitar və digər sahələrdə əməkdaşlığın daha da dərinləşdirilməsi üçün möhkəm hüquqi və siyasi əsas yaratmışdır.
Şuşa Bəyannaməsi təkcə Azərbaycan və Türkiyə münasibətlərinin inkişafı baxımından deyil, həm də regionda sülhün, təhlükəsizliyin və sabitliyin möhkəmləndirilməsi baxımından böyük əhəmiyyətə malikdir. Bəyannamənin məhz Şuşa şəhərində imzalanması xüsusi rəmzi məna daşıyır. Çünki Şuşa Azərbaycan xalqının tarixi, mədəni və mənəvi dəyərlərinin simvolu olmaqla yanaşı, Vətən müharibəsində qazanılmış şanlı Qələbənin ən mühüm rəmzlərindən biridir.
Azərbaycan və Türkiyə xalqları ortaq tarixə, dilə, dinə, milli-mənəvi dəyərlərə və mədəni irsə malikdirlər. Bu yaxınlıq əsrlər boyu formalaşmış və müasir dövrdə dövlətlərarası münasibətlərin əsasını təşkil etmişdir. Azərbaycan öz dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra Türkiyə onu tanıyan ilk dövlət olmuşdur. Həmin dövrdən etibarən iki ölkə arasında dostluq və qardaşlıq münasibətləri sürətlə inkişaf etmişdir.
Ümummilli Lider Heydər Əliyev tərəfindən səsləndirilən “Bir millət, iki dövlət” prinsipi Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin ideoloji əsasını təşkil edir. Bu prinsip illər ərzində hər iki ölkənin rəhbərləri tərəfindən uğurla davam etdirilmiş, münasibətlərin bütün istiqamətlər üzrə inkişafına mühüm töhfə vermişdir.
Xüsusilə enerji layihələri, nəqliyyat dəhlizləri, beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində əməkdaşlıq və müdafiə sahəsində qarşılıqlı fəaliyyət iki ölkəni regionun ən güclü tərəfdaşlarından birinə çevirmişdir. Bakı–Tbilisi–Ceyhan neft kəməri, Bakı–Tbilisi–Ərzurum qaz kəməri və Bakı–Tbilisi–Qars dəmir yolu kimi iri layihələr Azərbaycan-Türkiyə əməkdaşlığının uğurlu nümunələri hesab olunur.
Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan və Türkiyə arasında mövcud olan strateji tərəfdaşlığın müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəldiyini rəsmən təsdiq etmişdir. Sənəddə iki ölkənin müstəqilliyinin, suverenliyinin, ərazi bütövlüyünün və beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərinin qarşılıqlı şəkildə dəstəklənməsi əsas prinsiplərdən biri kimi müəyyən edilmişdir.
Bəyannamədə göstərilir ki, tərəflərdən hər hansı birinin müstəqilliyinə, suverenliyinə və ya ərazi bütövlüyünə qarşı təhdid və ya təcavüz baş verərsə, qarşılıqlı məsləhətləşmələr aparılacaq və lazımi dəstək göstəriləcəkdir. Bu müddəa iki ölkənin təhlükəsizlik sahəsində əməkdaşlığını daha da gücləndirmiş və regionda yeni siyasi reallıqlar yaratmışdır.
Sənəd həmçinin beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə əsaslanaraq regional sabitliyin qorunmasına, qarşılıqlı etimada və əməkdaşlığın inkişafına xidmət edir. Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin gələcək inkişaf istiqamətlərini müəyyən edən strateji yol xəritəsi kimi qiymətləndirilir. Şuşa Bəyannaməsində müdafiə və təhlükəsizlik məsələləri xüsusi yer tutur. İki ölkə hərbi sahədə əməkdaşlığın genişləndirilməsi, silahlı qüvvələrin qarşılıqlı fəaliyyət imkanlarının artırılması, birgə hərbi təlimlərin keçirilməsi və müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi istiqamətində öhdəliklər götürmüşdür.
44 günlük Vətən müharibəsi dövründə Türkiyənin Azərbaycana göstərdiyi siyasi və mənəvi dəstək iki qardaş ölkə arasındakı münasibətlərin yüksək səviyyəsini nümayiş etdirmişdir. Şuşa Bəyannaməsi bu əməkdaşlığı daha da möhkəmləndirərək gələcəkdə təhlükəsizlik sahəsində birgə fəaliyyət üçün geniş imkanlar yaratmışdır.
Müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlıq müasir texnologiyaların tətbiqi, hərbi texnikanın istehsalı və təcrübə mübadiləsinin genişləndirilməsi baxımından da mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu istiqamətdə atılan addımlar hər iki ölkənin müdafiə qabiliyyətinin artırılmasına xidmət edir.
Şuşa Bəyannaməsində iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi prioritet istiqamətlərdən biri kimi müəyyən edilmişdir. Azərbaycan və Türkiyə arasında ticarət dövriyyəsinin artırılması, investisiya qoyuluşlarının təşviqi, sənaye, kənd təsərrüfatı, turizm və digər sahələrdə əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi nəzərdə tutulur.
Sənəddə regionun nəqliyyat-logistika imkanlarının genişləndirilməsinə də xüsusi diqqət yetirilmişdir. Xüsusilə Şərq-Qərb və Şimal-Cənub nəqliyyat dəhlizlərinin inkişafı, eləcə də regional kommunikasiyaların açılması iqtisadi əməkdaşlığın güclənməsinə şərait yaradır.
Bu baxımdan Zəngəzur dəhlizi layihəsi xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Dəhlizin reallaşması Azərbaycan ilə Naxçıvan arasında birbaşa quru əlaqəsinin yaradılmasına, eyni zamanda Türkiyə ilə Azərbaycan arasında nəqliyyat imkanlarının daha da genişlənməsinə xidmət edəcəkdir. Bu layihə regionun iqtisadi inkişafına mühüm töhfə verə bilər.
Azərbaycan və Türkiyə enerji sahəsində uzun illərdir uğurlu əməkdaşlıq həyata keçirirlər. Şuşa Bəyannaməsində bu əməkdaşlığın davam etdirilməsi və yeni layihələrin həyata keçirilməsi xüsusi vurğulanmışdır.
Azərbaycanın zəngin enerji ehtiyatları ilə Türkiyənin strateji coğrafi mövqeyi bir-birini tamamlayaraq Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin olunmasına mühüm töhfə verir. Təbii qazın və neftin beynəlxalq bazarlara çatdırılmasında hər iki ölkənin rolu olduqca böyükdür.
Enerji layihələri yalnız iqtisadi fayda yaratmır, həm də regionda əməkdaşlığın və qarşılıqlı etimadın möhkəmlənməsinə xidmət edir. Bu səbəbdən Şuşa Bəyannaməsində enerji təhlükəsizliyi və enerji əməkdaşlığı mühüm istiqamətlərdən biri kimi öz əksini tapmışdır.
Şuşa Bəyannaməsi iki ölkə arasında humanitar və mədəni əlaqələrin inkişafına da geniş yer ayırır. Təhsil, elm, mədəniyyət, idman, gənclər siyasəti və media sahələrində əməkdaşlığın gücləndirilməsi xalqlar arasında əlaqələrin daha da möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Azərbaycan və Türkiyə xalqları ortaq dil və mədəniyyətə malik olduqları üçün humanitar əməkdaşlıq xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Birgə tədbirlərin, forumların, mədəni layihələrin və təhsil proqramlarının həyata keçirilməsi qarşılıqlı anlaşmanın və dostluğun möhkəmlənməsinə şərait yaradır.
Şuşa şəhərinin Türk dünyasının mədəniyyət mərkəzlərindən biri kimi inkişaf etdirilməsi də bu istiqamətdə mühüm addımlardan biridir. Şuşada keçirilən beynəlxalq tədbirlər Türk dünyasının birliyinin və həmrəyliyinin gücləndirilməsinə xidmət edir.
2021-ci il 15 iyun tarixində imzalanmış Şuşa Bəyannaməsi Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin tarixində yeni mərhələnin başlanğıcını qoymuşdur. Bu sənəd iki qardaş ölkə arasında mövcud olan dostluq, qardaşlıq və strateji tərəfdaşlıq əlaqələrini müttəfiqlik səviyyəsinə yüksəltmişdir.
Şuşa Bəyannaməsi siyasi, hərbi, iqtisadi, enerji, nəqliyyat və humanitar sahələrdə əməkdaşlığın daha da inkişaf etdirilməsi üçün mühüm hüquqi baza yaratmış, regionda sülhün və təhlükəsizliyin möhkəmləndirilməsinə töhfə vermişdir. Sənəd Azərbaycan və Türkiyənin ortaq maraqlarının qorunmasına, Türk dünyasının birliyinin güclənməsinə və regional əməkdaşlığın inkişafına xidmət edən mühüm strateji sənəd kimi tarixə düşmüşdür.
Bu gün Şuşa Bəyannaməsi “Bir millət, iki dövlət” prinsipinin ən parlaq təzahürlərindən biri kimi Azərbaycan-Türkiyə münasibətlərinin gələcək inkişafının etibarlı təminatı hesab olunur.
