Azərbaycanda daşınmaz əmlak sahibi olmaq yalnız tikinti ilə bitmir. Bu prosesin hüquqi müstəviyə keçməsi — yəni “çıxarış” (kupça) alınması hələ də minlərlə vətəndaş üçün çətin sınaq olaraq qalır. Baxmayaraq ki, bu sahədə şəffaflığı artırmaq üçün Prezident ardıcıl fərmanlar verir, sərəncamlar imzalatır, icra mexanizmindəki bürokratik boşluqlar əmlakları iqtisadi dövriyyədən kənarda saxlayır.
Əmlak Məsələləri Dövlət Xidmətinin məlumatına görə, torpaq sahəsinin təyinatının dəyişdirilməsi prosesi artıq tam elektronlaşdırılıb. Vətəndaşlar İqtisadiyyat Nazirliyinin e-services.economy.gov.az portalı vasitəsilə müraciət edə bilərlər. Prosesin nəzəri sxemi kifayət qədər operativ görünür. Müraciətlər “Digital login” və ASAN imza ilə təsdiq olunur. Bundan sonra rəy mərhələsi başlayır. Aidiyyəti qurumların 10 iş günü ərzində rəyi verilir.
Yerquruluşu planı 15 iş günü ərzində hazırlanıb təqdim olunmalıdır. Yekunda Nazirlər Kabinetinin qərarı və kadastrda dəyişiklik olunmalıdır.
Lakin praktika göstərir ki, kağız üzərindəki bu sürət real həyatda köhnə sənədlərin qeyri-dəqiqliyi və torpaq kateqoriyalarının uyğunsuzluğu səbəbindən ləngiyir.
Problemin köklü həlli üçün ölkə rəhbərliyi tərəfindən bir neçə mühüm sənəd imzalanıb. Bu sərəncamlar əslində vətəndaşın yükünü yüngülləşdirməyə xidmət edir:
1. “Daşınmaz əmlakın dövlət reyestri haqqında” qanunun tətbiqi tapşırığı verilib. Prezidentin müvafiq fərmanları ilə çıxarışların verilməsi müddəti qısaldılıb və rəqəmsal reyestrə keçid sürətləndirilib.2. Sənədsiz evlərlə bağlı tapşırıqlar verilib. Dövlət başçısının müvafiq fərmanı ilə bir neçə il əvvəl yerli icra hakimiyyətlərinə və müvafiq qurumlara sənədsiz yaşayış evlərinin inventarizasiyası və onların sənədləşdirilməsi imkanlarının araşdırılması tapşırılıb.
3. İnvestisiya mühitinin yaxşılaşdırılması da tapşırılıb. Prezidentin iqtisadi islahatlar paketi çərçivəsində əmlakın qeydiyyatı indikatoru üzrə prosedurların sadələşdirilməsi əsas hədəflərdən biridir.
Amma proses “ölü nöqtə”dən tərpənmir. “Kupça”sı olmayan əmlak iqtisadiyyat üçün “ölü kapital”dır. Vətəndaş mülkiyyətində olan evi banka girov qoya bilmir, sata bilmir və ya sahibkarlıq fəaliyyəti üçün istifadə edə bilmir. Ekspertlərin fikrincə, bu problem həll olunarsa, bazara milyardlarla manatlıq aktiv daxil ola bilər.
Qonşu Gürcüstanın təcrübəsi göstərir ki, “torpaq amnistiyası” və vahid elektron reyestrin qəti tətbiqi ilə belə problemləri 3-5 il ərzində minimuma endirmək mümkündür.
Problemin həlli yalnız texnoloji yeniliklərdə deyil, həm də bürokratik yanaşmanın dəyişməsindədir. Vətəndaşın məhkəmə qapılarında vaxt itirməməsi üçün torpaq təyinatının dəyişdirilməsi qaydaları daha da sadələşdirilməli; Prezident fərmanlarının icrasına nəzarət gücləndirilməli; xüsusilə kənd təsərrüfatı təyinatlı torpaqlarda faktiki yaşayış massivləri üçün kompleks amnistiya mexanizmi işlənib hazırlanmalıdır.
Mülkiyyət hüququnun təminatı yalnız fərdi məsələ deyil, dövlətin iqtisadi təhlükəsizliyi və sosial rifahının təməlidir.
E.Məmmədəliyev,
Musavat.com
