İş yerlərində təhlükəsiz və sağlam əmək şəraitinin yaradılmasına ictimaiyyətin diqqətinin artırılması üçün Beynəlxalq Əmək Təşkilatı (BƏT) tərəfindən 2003-cü ildən aprelin 28-i Ümumdünya Əməyin Mühafizəsi günü elan edilib.
“İki sahil” xəbər verir ki, Azərbaycanda dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən biri layiqli əməyin təminatı, iş yerlərində təhlükəsiz və sağlam əmək şəraitinin təmin edilməsidir. Ulu Öndər Heydər Əliyevin rəhbərliyi ilə hazırlanaraq 1995-ci ildə referendum yolu ilə qəbul edilən müstəqil Azərbaycan Respublikasının ilk Konstitusiyasında hər kəsin sağlam və təhlükəsiz şəraitdə işləmək hüququ təsbit edilib. 1999-cu ildə isə MDB-də ilk dəfə olaraq Azərbaycanda Əmək Məcəlləsi qəbul edilib və Məcəllədə əməyin mühafizəsi normaları, hüquqi, təşkilati, texniki, maliyyə təminatı məsələləri əhatə olunub.
Prezident İlham Əliyevin uğurlu siyasətinin mərkəzində vətəndaş rifahının təminatı dayanır və bunun nəticəsi olaraq ölkə əhalisinin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi istiqamətində mühüm addımlar atılır. Son 7 ildə 5 sosial islahat paketi icra olunmaqla sosial ödənişlərin, o cümlədən əməkhaqlarının ciddi artımına nail olunub. Aparılan məqsədyönlü sosial siyasət eyni zamanda işçilər üçün sağlam və normal əmək şəraitinin yaradılmasına, iş yerlərində əməyin mühafizəsinin və texniki təhlükəsizliyin təmin edilməsinə yönəlib.
Ötən dövrdə ölkəmiz BƏT-in əsas işçi hüquqları ilə bağlı olan və əməyin mühafizəsi ilə əlaqədar sənədləri də əhatə edən 60-dək Konvensiyasını, o cümlədən “Əməyin Təhlükəsizliyi və Gigiyenası haqqında” Konvensiyasını ratifikasiya edib. Habelə BƏT-lə əməkdaşlıqda Layiqli Əmək üzrə iki Ölkə Proqramı uğurla icra olunub və ötən ilin noyabr ayında yeni “2025-2029-cu illər üçün Layiqli Əmək üzrə Ölkə Proqramı” imzalanıb. Eyni zamanda, son illər mütərəqqi beynəlxalq yanaşmalar əsasında əmək qanunvericiliyinin daim təkmilləşdirilməsi istiqamətində mühüm irəliləyişlər əldə olunub. Ölkəmizin Əmək Məcəlləsində əməyin mühafizəsi normaları, əməyin mühafizəsi hüququnun həyata keçirilməsi üçün təminatlar geniş əhatə olunub. Məcəlləyə əsasən, əmək müqaviləsinin bağlanması şərtləri əməyin mühafizəsi normalarının tələblərinə uyğun olmalı, müqavilədə işəgötürən tərəfindən işçinin sağlam, təhlükəsiz əmək şəraitinə təminat verməsi öhdəliyi də əksini tapmalıdır.
Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi yanında Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinin fəaliyyət istiqamətlərindən biri də iş yerlərində təhlükəsiz, sağlam əmək şəraitinin yaradılmasına nail olunmasıdır. Xidmət işəgötürənlərlə bu istiqamətdə fəal işlər aparır, onların və işçilərin iştirakı ilə ardıcıl maarifləndirmə tədbirləri həyata keçirir. Eyni zamanda, işğaldan azad edilmiş ərazilərdə də qeyd edilən mövzuda 115 maarifləndirmə tədbiri təşkil edilib.
Eyni zamanda, əmək qanunvericiliyinə, o cümlədən əməyin mühafizəsi üzrə qanunvericiliyin tələblərinə əməl olunmasına dövlət nəzarəti sahəsində innovativ həllərin, müasir texnologiyaların, qabaqcıl dünya təcrübəsinə uyğun risk əsaslı yanaşma modellərinin, ədalətli və şəffaf nəzarət mexanizmlərinin tətbiqi sahəsində də mühüm addımlar atılıb. 2022-ci ildə istifadəyə verilən “Əmək və Məşğulluq” altsistemi əmək münasibətləri üzrə bütün əməliyyatların rəqəmsal müstəviyə keçidini, xidmətlərin çevikliyini, şəffaflığını təmin edən vahid əmək münasibətləri platformasıdır. 2023-cü ildə Dövlət Əmək Müfəttişliyi Xidmətinin tabeliyində yaradılan Əməyin Mühafizəsi Mərkəzi də iş yerlərinin attestasiyasının həyata keçirilməsi, maarifləndirici tədbirlərin təşkili və əməyin təhlükəsizliyi ilə bağlı praktiki mexanizmlərin tətbiqi sahəsində işəgötürənlərlə əməkdaşlıq edərək onlara peşəkar xidmətlər göstərir. Xidmətin sədrlik etdiyi “Əmək sahəsində” standartlaşdırma üzrə Texniki Komitə tərəfindən isə son 3 ildə əməyin mühafizəsi ilə bağlı 167 dövlət standartı hazırlanaraq təsdiq edilib və bu il daha 60 yeni dövlət standartının hazırlanaraq qəbul edilməsi nəzərdə tutulub. “DOST Müfəttiş” layihəsi çərçivəsində isə müəssisələrdə diaqnostik qiymətləndirmələr aparılaraq, əmək qanunvericiliyinin, o cümlədən əməyin mühafizəsi qaydalarının tətbiqi ilə bağlı işəgötürənlərə önəmli tövsiyələr verilir.
Qeyd edək ki, BƏT tərəfindən builki Ümumdünya Əməyin Mühafizəsi Günü üçün “Gəlin sağlam psixososial iş mühitini təmin edək!” devizi müəyyən olunub. Əməyin mühafizəsində fiziki təhlükəsizliklə yanaşı, sağlam psixososial iş mühitinin təmin edilməsi də mühüm rola malikdir. Çünki psixososial amillər də iş mühitinə, işçinin əmək məhsuldarlığına təsir göstərə bilər. Qeyd edilən amillə bağlı olaraq da risklərin düzgün idarə edilməsi, qiymətləndirilməsi müasir dövrdə əmək münasibətləri üçün vacib məsələlərdən biridir.
