“Yaşıl dəhliz” daha çox kimlər üçün “yaşıl işıq” yandırıb?

Dövlət Gömrük Komitəsinin sədri  Səfər  Mehdiyev ötən həftə keçirdiyi mətbuat konfransında 2019-cu ildən etibarən tətbiqinə başlanan “Yaşıl dəhliz” buraxılış sistemindən idxalda 430, ixracda isə 235 xarici ticarət iştirakçısına istifadə hüququ verildiyini, ümumi idxalın 40 faizinin, ümumi ixracın isə 32,8 faizinin  “Yaşıl dəhliz” istifadəçilərinin payına düşdüyünü bildirib.

Belə görünür ki, əlverişli biznes mühiti, daha sürətli sərhəd keçidi və yüksək ixrac potensialı yaratmaq məqsədilə tətbiq edilən “Yaşıl dəhliz” say baxımından daha çox ölkəyə məhsul idxal edən şirktlərin işinə yarayıb. Hərçənd ki, “Yaşıl dəhliz” buraxılış sistemindən istifadə hüququnun əldə edilməsi üçün idxal əməliyyatlarında 5 tələb varsa, ixracda bunlardan 3-nə əməl etmək kifayət edir.

Əməliyyatların dövriyyəsinə gəlincə, 2020-ci ildə ölkədən ixracın məbləğinin 13 milyard 740 milyon 567,63 min ABŞ dolları olmasını nəzərə alanda, bunun 4 milyard 506 milyon 906,18 min dollarının, idxalın isə 10 milyard 730 milyon 720,22 min dollar olması bunun 4 milyard 292 milyon 288,08 min dollarının  “Yaşıl dəhliz” istifadəçilərinin payına düşdüyü məlum olur. “Yaşıl dəhliz” istifadəçiləri üzrə ixracın dəyər ifadəsində idxalı üstəmələsinə baxmayaraq, ötən il ümumi ixracın cəmi 13,47 faizi və ya 1 milyard 851 milyon 266,91 min dolları qeyri-neft məhsulları təşkil edib. Bu da o deməkdir ki, “Yaşıl dəhliz” üzrə ixracın əsas hissəsi neft-qaz sektoruna aid olub.

Qaydaya əsasən, idxal əməliyyatlarının həyata keçirilməsi sahəsində son 1 il ərzində təcrübəsi olan, gömrük orqanlarının təqdim etdikləri elektron xidmətlərdən istifadə bacarıqları olan və ya bu xidmətlərdən istifadəni təmin edəcək səlahiyyətli şəxslə müqaviləsi olan, daşımaları beynəlxalq daşıma standartlarına cavab verən nəqliyyat vasitələrindən istifadə edilməklə həyata keçirən, Nazirlər Kabinetinin müəyyən etdiyi tələblərə cavab verən və malların saxlancı üçün nəzərdə tutulan anbarlardan istifadə edən, qaçaqmalçılıq və ya gömrük ödənişlərinin ödənilməsindən yayınma ilə bağlı cinayətə görə məhkumluğu olmayan, o cümlədən məhkumluğu ödənilmiş və ya götürülmüş aşağı risk qrupuna aid hüquqi şəxs və ya hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxs  həm idxal, həm də ixrac əməliyyatlarının həyata keçirilməsi üçün “Yaşıl dəhliz” buraxılış sistemindən daimi istifadə hüququ qazanır.

Lakin məsələyə sırf ixrac müstəvisindən yanaşdıqda, yəni ancaq ixrac əməliyyatı həyata keçirən aşağı risk qrupuna aid  şəxsin bu tələblərin heç də hamısına cavab verməsinə ehtiyac yoxdur. Belə olan halda gömrük orqanlarının təqdim etdikləri elektron xidmətlərdən istifadə bacarıqları və ya bu xidmətlərdən istifadəni təmin edəcək səlahiyyətli şəxslə müqaviləsi olan, daşımaları beynəlxalq daşıma standartlarına cavab verən nəqliyyat vasitələrindən istifadə edilməklə həyata keçirən,  qaçaqmalçılıq və ya gömrük ödənişlərinin ödənilməsindən yayınma ilə bağlı cinayətə görə məhkumluğu olmayan, o cümlədən məhkumluğu ödənilmiş və ya götürülmüş şəxs ixrac əməliyyatları həyata keçirilməsi üçün “Yaşıl dəhliz” buraxılış sistemindən daimi istifadə hüququ əldə edə bilir.

İstənilən halda, əvvəllər bu sahədə problemlərin daha çox idxal əməliyyatlarını əhatə etməsi “Yaşıl dəhliz” buraxılış sisteminin tətbiqinin daha çox idxal həyata keçirən subyektlərin işinə yarayacağı gözlənilən idi. Ümumilikdə isə bu buraxılış sistemi idxal-ixrac əməliyyatlarını asanlaşdırır, qanuna könüllü riayət etmək mədəniyyəti yaradır ki, bu da həm sahibkarların, həm də gömrük orqanlarının mənafelərinə xidmət edir.