Səhər Əhməd yazır…
Hərdən mənə elə gəlir ki, biz yavaş-yavaş onları unutmağa başlayırıq, verdiyimiz sözlər arxa plana keçir, zaman amansız bir sürətlə həyatımızın gündəminə təzə repertuar seçir. Və biz onları yavaş-yavaş unuduruq, lap yaxın keçmişdə “sizi heç vaxt unutmayacağıq” dediyimiz adamları. O adamları ki, bircə il əvvəl hamımız özümüzü onlara müxtəlif dərəcədə borclu hiss edirdik.
O günlər arxada qalıb, artıq döyüşlərin dumanı çəkilib, silahlar susub, qələbə sevincini yaşayıb bitirmişik. Onlar artıq ön cəbhədə deyil, indi mülki geyimdədirlər, hərəsi öz işinə qayıdıb, bizə qarışıblar, bizdən biridirlər. Əyinlərində hərbi geyim, baxışlarında qəzəb qarışıq qətiyyət, üst-başlarında döyüş izləri yoxdur. Amma hələ də yuxularında qan var, hələ də ürəklərində şəhid dostlarının qapanmayan yarası, qulaqlarında silah səsi, xatirələrində vəhşət yaşayır. Onlar dəyişməyib, yəni, o dövrdən hələ də qopa bilməyib, zamana satılmayıb. Bizdən fərqli olaraq, onların bu lüksü yoxdur. Dəyişən bizik. Görünən odur ki, elə biz də vəfasızıq bu dünyanın özü kimi…
İsmayıl Şıxlının bu günümüzlə səsləşən “Mənim rəqibim” adlı bir avtobioqrafik hekayəsi var. Yazıçı müharibədən qayıdandan sonra aspiranturaya sənəd verir. Həmin ixtisas üzrə yeganə yerə Əzizə Cəfərzadə də namizəddir. İmtahanda bir sual İsmayıl Şıxlının yadından çıxır, Əzizə Cəfərzadə sualın cavabını kağıza yazıb öz “rəqibinə” ötürür. Yazıçı kağızı açıb birinci sözü oxuyan kimi cavab bütünlükdə yadına düşür.
Bunu görən müəllim təəccüblənir, üzünü Əzizə Cəfərzadəyə tutur:
-Əzizə, nə edirsən, axı siz rəqibsiniz.
-Axı o, müharibədən gəlib.
-Qəribəsən.
-Həyat qəribədir.
…Bəli, Əzizə Cəfərzadə haqlıydı, həyat qəribədir, özü də çox qəribə. Onun enişi, yoxuşu, qabarması, çəkilməsi olur zaman-zaman. “Nəsimi” filmində Əmir Teymurun dediyi kimi, “qarı, çovğunu, zəlzələsi, tufanı var bu dünyanın”.
Bəzən bütün vəziyyətlərdə eyni qaydalar işləmir, eyni cür düşünmək mümkün olmur. Bəzən öz yerindən kiməsə görə imtina etmək lazım olur, o yeri daha çox haqq edən var deyə. Hətta o sənin “rəqibin” olsa belə.
Bu bəlkə adi bir fakt kimi görünə bilər, amma əslində insanlığın hərb üzərində qələbəsidir. Bəzən sülhü bərqərar etmək üçün döyüşmək, insanlığı yaşatmaq üçün qalibiyyət lazım gəlir. Amma mütləq silahlar susandan sonra humanizm danışmağa başlamalıdır, özü də bütün səsləri batıracaq qədər möhkəm səslə, bütün yaraları sarımaq üçün. Həyatın pozulmuş harmoniyasını bərpa etmək naminə, yaşamın ölümdən, sevginin nifrətdən güclü olması sübut olunsun deyə.
Ona görə də bizim – o zamanların arxa cəbhə qəhrəmanlarının onları – o zamanların ön cəbhə qəhrəmanlarını unutmaq haqqımız yoxdur. Bəzən bir xoş söz, bəzən bir təbəssüm belə kifayətdir. Ən azından gizlin qəlpə kimi canlarında gəzdirdikləri xatirələri daşımağa gücləri çatsın deyə. Sülhün haqqını verək deyə. “Dünyanı gözəllik xilas etsin” deyə, silahlar həmişəlik sussun deyə. Gülümsəyək onlara, gecələr yuxularını qaçıran o xatirələrin acısı bir az xəfifləyər bəlkə.
Axı onlar müharibədən gəliblər.
