Kərə yağı seçimi istehlakçıların gündəlik qida keyfiyyəti ilə bağlı ən çox düşündüyü mövzulardan biridir. Keçmiş Sovetlər Birliyi ölkələrində istehsal olunan kərə yağlarının tərkibində “qaynaqdan hazırlanmış” məhsul olduğu qeyd olunur, yəni bu yağlar süd yağının qaynaq prosesi vasitəsilə hazırlanır. Digər tərəfdən, Qərb ölkələrində istehsal olunan kərə yağları “100% təbii inək südündən” hazırlandığı vurğulanır və istehlakçılara təbii məhsul kimi təqdim edilir. Bu fərqlər istehlakçılar üçün hansı məhsulun daha məsləhətli olduğu sualını gündəmə gətirir. Məhsulun keyfiyyəti, tərkibi və istehsal üsulu həm sağlamlıq, həm də dad baxımından seçimdə əsas rol oynayır.
Mövzu ilə bağlı Sağlam qida təbliğatçısı, Gənclərin Töhfəsi İctimai Birliyinin sədri Asim Vəliyev BiG.AZ-a açıqlamasında bildirdi ki, yağ insan orqanizmi üçün ən faydalı və zəruri qida maddəsidir. Onun sözlərinə görə, ən çox tərceh edilən yağlardan biri də kərə yağıdır: “Kərə yağı süd məhsuldur. Amma bazarda bu adla satılan bütün məhsullar eyni deyil. Ona görə seçim edərkən təkcə qiymətə və markaya yox, tərkibə, yağlılıq faizinə və saxlanma şəraitinə baxmalıyıq. Beynəlxalq Codex standartına görə kərə yağı süd, ya qaymaqdan alınan minimum 80 faiz süd yağı olan məhsuldur. Azərbaycanda da bu sahədə Codex əsaslı dövlət standartı tətbiq olunur. Yəni beynəlxalq normaya görə kərə yağı yalnız süd və ya qaymaqdan hazırlanmalıdır. Minimum 80% süd yağı olmalıdır. Su miqdarı adətən 16-18%-dən çox olmamalıdır. Bu dünyada qəbul olunmuş əsas standartdır.
Bazarda ən çox 82,5 faiz, 72,5 faiz yağlı məhsullara rast gəlirik. 82,5 faiz yağlı kərə yağı daha klassik, daha sabit məhsuldur. Tərkibində su az olduğu üçün bişirmədə, xəmir işlərində, dad sabitliyində daha əlverişli olur. 72,5 faiz yağlı məhsul isə daha yumşaq olur. Səhər yeməyində çörəyə çəkmək üçün bir çoxumuza əlverişlidir. Əgər məhsulun yağı süd mənşəlidirsə, hər iki variant keyfiyyətli seçimdir.
Bir istehlakçı olaraq biz yağlılıq faizindən çox, məhsulun həqiqətən kərə yağı olub-olmamasına diqqət etməliyik. Etiketdə bitki yağı, hidrogenləşdirilmiş yağ, qarışıq yağ, spred kimi sözlər yazılıbsa, bu artıq klassik kərə yağı deyil. Belə məhsullar ayrı kateqoriyadır. Codexdə butter və fat spread məhsulları ayrı standartlarla tənzimlənir.
Yaxşı kərə yağında tərkib siyahısı çox uzun olmamalıdır. Adətən əsas xammal qaymaq olur. Duzlu məhsuldursa, duz da əlavə edilə bilər. Bəzi hallarda texnoloji məqsədlə icazə verilən əlavə komponentlər də ola bilər. Etiketdə bitki yağı görünürsə, artıq bu saf kərə yağı sayılmır.
Sağlamlıq baxımından da bir məqamı xüsusilə unutmayaq. Kərə yağı qadağan olunmuş məhsul deyil, amma porsiya nəzarəti vacibdir. Doymuş yağların gündəlik enerji qəbulunda 10 faizdən çox olmamasını tövsiyə edilir. Kərə yağı da doymuş yağ mənbələrindən biridir. Yəni məsələ tamamilə yemək, ya tamamilə imtina etmək deyil. Əsas odur miqdarı düzgün tənzimləyək.
Saxlanma qaydası da çox vacibdir. Kərə yağı soyuducuda saxlanmalıdır. İşıq, hava və istilik məhsulun dadını və keyfiyyətini poza bilir. Xüsusən uzun müddət isti mühitdə qaldıqda yağda acılaşma və keyfiyyət itkisi baş verir. Qabdan istifadə edərkən təmiz bıçaq götürmək də vacibdir. Belə etsək məhsulun çirklənmə riskini azaldarıq. Qida təhlükəsizliyi baxımından soyutma zəncirinin qorunması əsas şərtdir.
Evdə edilə bilən bəzi testlər var. Amma onları dəqiq üsul saymaq düzgün olmaz. Qaynar suda necə əriməsi, dondurulmuş halda necə kəsilməsi müəyyən ipucu verə bilər. Yenə də məhsulun tərkibini tam dəqiq göstərmir. Ən etibarlı yol etiketə baxmaq, istehsalçı məlumatını yoxlamaq və məhsulun düzgün saxlanma şəraitində satıldığına əmin olmaqdır”.
Müəllif: İlkin Məmmədkərimov
