Azərbaycanda gömrük qanunvericiliyinə bir sıra mühüm dəyişikliklər ediləcək.
Musavat.com xəbər verir ki, dəyişikliklər “Gömrük Məcəlləsində dəyişiklik edilməsi haqqında” qanun layihəsində əksini tapıb.
Qanun layihəsində digər dəyişikliklərlə yanaşı, malların gömrük dəyərinin milli valyuta ilə bəyan edilməsini nəzərdə tutan təşəbbüs də var. Dəyişiklik qəbul olunarsa, Dövlət Gömrük Komitəsi xarici ticarət statistikasını dollar deyil, manatla aparacaq.
Maraqlıdır, gömrük dəyərinin manatla bəyan edilməsinə zərurət nədən irəli gəlir? Bunun idxal və ixrac qiymətlərinə təsiri mümkündürmü?
İqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənova görə, bu, daha çox texniki məsələdir:
“Dövlət Gömrük Komitəsinin uçot prosesinin tənzimlənməsi və təkmilləşməsindən qaynaqlanan bir yanaşmadır. Bu mövqeni ortaya qoymaqla komitə indiki şərtlər daxilində məzənnə risklərindən, bəyannamənin tarixi ilə özünün hesabat dövrü arasında olan məzənnə fərqindən yaranan kənarlaşmalardan sığortalanmaq istəyindən irəli gəlir. Bu dəyişikliyin ümumiyyətlə, idxal-ixrac əməliyyatlarının həcminə, indiki mərhələdə xarici ticarət iştirakçısı olan sahibkarın xərclərinə hər hansı mənfi-müsbət təsiri olmayacaq. Burada o halda müsbət mühit formalaşa bilər ki, bəyannamədə əks olunan milli valyutada ifadə invoysun tarixinə olan məzənnə əsasında hesablansın. Əgər invoysun tarixinə olan məzənnə ilə göstərici milli valyutaya çevrilib bəyannaməyə daxil ediləcəksə, bu o deməkdir ki, ondan sonrakı dövrdə məzənnədə yaranacaq hər hansı dəyişiklik sahibkarın xərclərində artıma gətirməyəcək. Başqa sözlə ifadə etsək, invoys qiyməti rəsmiləşən zaman məzənnə 1,67 manat, bəyannamə tarixinə 2 manat olubsa, bəyannamə birinci məzənnə ilə tərtib olunur. Bu, sahibkarın invoys qiymətindən sonrakı dövrdə məzənnə dəyişikliyindən qorunması demək olar. Yəni gömrük rüsumları, ƏDV və sair hesablanması üçün invoys qiyməti müəyyən olunan rüsum əsas götürülür. Bu halda məzənnənin artması nəticəsində sahibkarın ödədiyi rüsum və vergi artmır. Buna görə də sahibkar artan xərcini gətirdiyi malın dəyərinə əlavə etmir, son nəticədə, daxildə qiymətlər təsirlənmir. Hələlik biz bilmirik ki, məzənnə hesablanması hansı tarix əsasında məyyən olunacaq. Çünki hələ məsələ Gömrük Məcəlləsində müvafiq dəyişiklik mərhələsindədir. Məzənnənin müəyyən olunması prosesinin detalları məcəllədə dəyişiklik qəbul edilib qüvvəyə mindikdən sonra aydınlaşacaq. Buna görə də bu dəyişikliyin xarici ticarətin iştirakçısı olan sahibkarlara mənfi və ya müsbət təsiri barədə indidən birmənalı şəkildə nəsə söyləmək olmur. İndiki halda məzənnədə uzun illik sabitlik var. Doğrudur, 1-2 qəpiklik fərq də böyük ticarət həcmlərində ciddi məbləğlərə çevrilir. Lakin hələlik sahibkarlar üçün bu dəyişiklik problem yaratmır. Amma sabah-birigün üzən məzənnəyə keçilərsə və məzənnə invoys tarixi ilə hesablanarsa, məzənnə artan zaman sahibkarlara müsbət, azalanda isə mənfi təsir edə bilər”.
Malların gömrük dəyərinin manatla ifadə olunmasının xarici ticarət statistikasına, gömrük uçotuna təsirləri hansı yöndə ola bilər? Manatla ifadə iqtisadçıların analizi, beynəlxalq və xarici ölkələrlə müqayisəli təhlillər üçün çətinliklər yaradacaqmı?
Ekspertə görə, xarici ticarət statistikası əvvəlki kimi xarici valyutada aparılmalı və açıqlanmalıdır:
“Düşünürəm ki, tədiyə balansında idxal-ixrac əməliyyatları, ticarət saldosunda valyuta ilə ifadə olunmalıdır. Bundan əlavə, Dövlət Statistika Komitəsi də statistikanı xarici valyuta ilə verməlidir. Çünki bir sıra sahələrdə beynəlxalq normalar var, bu normalar çərçivəsində müqayisələr aparılması üçün qeyd etdiyim göstəricilər xarici valyutada, indiki halda isə ABŞ dollarında açıqlanmalıdır. Bu halda tədqiqatçılar üçün hansısa çətinlik yaranmayacaq. Lakin qeyd olunan göstəricilər manatla verilərsə, bu, yalnız adi vətəndaşlar üçün deyil, hökumətin özü üçün də real vəziyyəti qiymətləndirmək imkanı aradan qalxacaq. Buna görə də düşünürəm ki, həm tədiyə balansında idxal-ixrac əməliyyatları, ticarət saldosunda valyuta ilə ifadə davam edəcək”.
Qeyd edək ki, Dövlət Gömrük Komitəsinin hesabatına əsasən bu ilin birinci rübündə Azərbaycanın xarici ticarət dövriyyəsi 9,4 milyard ABŞ dolları təşkil edib. Bu, 2025-ci ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 22 faiz azdır.
Yanvar-mart aylarında ixracın həcmi 15,6 faiz azalaraq 5,4 milyard dollar təşkil edib. İdxal isə 29,3 faiz azalaraq 4 milyard dollara bərabər olub. Nəticədə birinci rübdə xarici ticarətin müsbət saldosu ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 2 dəfəyə yaxın artaraq 1,39 milyard dollar təşkil edib.
Dünya,
Musavat.com
