Onlar aradan necə qaldırıldı?
Cari ildə ölkəmizdəki aztəminatlı ailələrin sosial müdafiəsi üçün dövlət büdcəsindən nəzərdə tutulan ünvanlı yardımlara 457 milyon manat ayrılıb. Bu, 2024-cü ildəkindən 7 milyon manat və ya 1,5 faiz çox vəsait ayrılması deməkdir. Bundan başqa, 2025- ci ildə ehtyac meyarı 270 manatdan 285 manata, minumum əmək haqqı isə 345 manatdan 400 manata qaldırılıb. Bütün bu artımlar ilk növbədə ünvanlı sosal yardım alan on minlərlə vətəndaşın büdcəsinə ciddi dəstək hesab olunur.
Digər mühüm məqam bu istiqamət üzrə vətəndaş müraciətlərinin sadələşdirilməsi və aztəminatlı ailələrin yardım almasının asanlaşdırılmasıdır. Belə ki, ötən ildən başlayaraq Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi (ƏƏSMN) ünvanlı dövlət sosial yardımının təyinatında önəmli dəyişikliklər həyata keçirib.
Sözügedən dəyişikliklər bu gün ünvanlılıq prinsipinin daha dolğun şəkildə təmin edilməsinə, sosial yardım proqramının aztəminatlı ailələrə əlçatanlığının artırılmasına daha geniş şərait yaradır. Bir sözlə, nazirliyin «Ünvanlı yardım» elektron sistemi yenidən qurulmaqla bürokratik əngəllər aradan qaldırılıb.
Bu sistemə görə, ünvanlı yardım üçün müraciət edən şəxslərdən əvvəlki qaydalardan fərqli olaraq bir çox məlumatların qeyd edilməsi tələb olunmur. Bunlar aşağıdakılardır. Ailə üzvlərinin pensiya, müavinət, təqaüd, kompensasiya, işsizlikdən sığorta ödənişi almaları, əmək haqqı üzrə gəlirlər, tələbə, şagird, işsiz, keçmiş məcburi köçkün, hərbi xidmətdə olmaları, daşınmaz əmlakı, torpaq pay mülkiyyəti, sahibkarlıq fəaliyyəti, nəqliyyat vasitəsinin olması, kommunal xərcləri, telefon nömrələri və xərcləri,- sərhədkeçməsi, cəzaçəkmə müəssisəsində olması, əlilliyinin olması, əlilliyi olan şəxsə qulluq etməsi, özünüməşğulluq proqramı üzrə müqavilənin olması… Bura, həmçinin ünvanlı sosial yardım üçün müraciət edən şəxsin üç yaşadək uşağa qulluq etməsi, habelə hamiləlik və doğuma görə məzuniyyətlə əlaqədar ödənişlər alması da aiddir.
Dəyişikliklrə görə, həmin informasiyalar artıq vətəndaşdan deyil, müvafiq qurumların informasiya-baza sistemlərindən əldə olunur. Yardımla bağlı müraciət edən şəxsə müraciəti ilkin ərizə formasında yaddaşda saxlamaq və sistemə göndərmədən müraciətə düzəliş etmək imkanı da yaradılıb.
Eyni zamanda, müraciət edən ailənin maddi-məişət şəraiti yoxlanarkən abonent və sayğac nömrələri, həyətyanı sahə ilə bağlı məlumatların və s. «Ərizə-bəyannamə»də düzgün qeyd edilmədiyi aşkarlandıqda da həmin məlumatlara operativ qaydada düzəliş edilməsi və müraciətə yenidən baxılması imkanı yaradılacaq. Yəni, indiyə qədər yardım üçün müraciət edən şəxs bu məlumatları təqdim edərkən adi texniki səhvə yol verdiyi halda ƏƏSM-in köhnə sistemi onu müraciət etmək hüququndan məhrum edirdi.
Ümumiyyətlə, vətəndaşların rahatlığını, rifahını təmin edən addımlar müsbət qiymətləndirilməlidir. Yəni, bundan sonra sosial yardım üçün müraciət edən ailələr bürokratik əngəllərlə, o cümlədən lüzümsuz sorğu və suallarla üzləşmirlər. Vurğulamaq lazımdır ki, Azərbaycan dövlətinin sürətli iqtisadi inkişafı və ölkə idarəetməsindəki innovativ metodlar imkan verir ki, vətəndaşların sosial durumu, səhhəti ilə bağlı məlumatlar tamamilə eletronlaşdırılsın.
Həmçinin, ölkə vətəndaşının bütün məlumatlarının (işi, sağmalığı, yerdəyişməsi, sosial öhdəlikləri və s.) toplandığı elektron hökumət ən mükəmməl səviyyədə qurulsun. Bu isə bir çox aktif fəaliyyətlərin , o cümlədən sosial siyasətin icra olunmasında mühüm istinad nöqtəsi olmalıdır. Məsələn, hansısa ölkə vətəndaşı işini itirirsə ƏƏSMN-in Məşğulluq Deparatamenti onu diqqətə almaqla uçota götürməli və müavinət ödəməlidir. Eyni zamanda, vətəndaş ağır xəstəlik səbəbindən sağlamlığını, əmək qabiliyyətini itirirsə, dərhal sosial qurumlar onu nəzarətə götürüb müavinətlə təmin etməlidir ki onlar əllərində güclə topladıqları sənədlərlə dövlət qurumlarının qapısında sürünməsinlər. Artıq insanların yaş pensiyası ilə bağlı bu önəmli proses bir neçə ildir ki, tətibiq olunur. Nəticədə pensiya yaşı tamam olan vətəndaş daha sənəd toplamaqla məşğul olmur. Əvəzində ƏƏSMN-in elektron sistemində vətəndaşın avtomatik pensiya təminatı aparılır. Əvvəldə qeyd etdiyimiz kimi, ölkəmizin çağdaş inkişafı bu sahədə də elektronlaşmanın tətbiqinə geniş imkanlar yaradır. Yetər ki, istək olsun…
Elçin Zaman, «İki sahil»
