Kiyevdə olduğum müddətdə söhbət etdiyim, müzakirələr apardığım müxtəlif rütbələrdə olan hərbiçilərdən, keçmiş və bu gün xidmətdə olan xüsusi xidmət orqanlarının əməkdaşlarından, hərbi və siyasi ekspertlərdən, media nümayəndələrindən öyrəndiyim yalnız müharibənin hazırki vəziyyəti haqqında məlumatlar olmadı. Etiraf edim ki, Rusiya siyasəti və rus xarakteri bizə yad olmasa da, ukraynalılar “bir köynək” yaxın olduqları öz provaslav, slavyan “qardaşlarını” bizdən daha yaxşı tanıyır və “velikorus” təfəkkürlərinin dərin qatlarında nə düşündüklərini, nə etdiklərini, nə edəcəklərini reallıqla dərk edirlər. Açığını deyim ki, hər söhbətdən, müzakirədən sonra həmsöhbətlərimə uğurlar arzulayıb, nikbinlik ruhu yaratmağa çalışsam da, daxilimdə yüngülləşmir, əksinə daha bədbin və təhlükəli perspektivlər haqqında fikirləşir və belə bir persektivin hədəfində Azərbaycanın da ola biləcəyini düşünəndə həyəcanlandığımı hiss edirdim. Həmsöhbətlərimin danışığında ana xətt o idi ki, Rusiya üçün müharibə ideal bir rejimdir və bu rejim yalnız dövlətin başında duranlar üçün deyil, Rusiya cəmiyyəti üçün də məqbul hesab edilən iş rejimidir, bir modeldir.
Ukraynalılar deyir ki, əvvəlki Rusiya dövlət başçıları və indiki halda isə Vladimir Putin üçün müharibə həm iqtisadiyyat, həm də cəmiyyət üzərində total nəzarət vasitəsi olub. İmperiya ambissiyasının təfəkkürlərə hakim kəsildiyi cəmiyyət bu gün müəyyən çətinliklər yaşasa da, imperiya sərhədlərinin genişlənəcəyi nəticəni gözləyir. Putin də bilir ki, başlatdığı müharibənin nəticəsi cəmiyyəti razı salmasa.., suallar və kütləvi narazılıq yaranacaq: ”ərazi qazanmadıqsa, torpaq almadıqsa, qarşımızdakını tam əzmədiksə, bununla da “xaxolları cəzalandırmadıqsa” bu qədər ölümə, bu qədər əziyyətə niyə qatlaşırdıq?”. Görünür, “müharibə təxminən nə vaxta qədər davam edə bilər” sualını verəndə, məhz bu səbəbdən “bu müharibə heç vaxt bitməyəcək” kimi cavablar da alırdım. Ukraynalı ekspertlər deyirdi ki, Rusiya gələcəkdə hərbi əməliyyatların intensivliyini, dağıdıcılığını azaltsa da, yaşayış məntəqələrinin işğalını dayandırsa da, hətta atəkəsə razılıq versə də, Ukrayna-Rusiya sərhədi, təmas xətti daim təxribat yuvası olacaq, itkilər davam edəcək.
Ən həyəcan yaradan, təhlükəli proqnozlar isə Ukrayna müharibəsinin Rusiyanın yaxın gələcəyi üçün sonuncu müharibə olmayacağı, Rusiyanın bu siyasətdən əl çəkməyəcəyi barədə deyilənlər idi. Tramp və Putin arasında paralellər apararaq yarızarafat, yarıciddi deyirdilər ki, ABŞ prezidenti müharibəni bitirməyə biznes təfəkkürü ilə yanaşıb, Ukraynadan nadir mineral torpaqların istismarını tələb edirsə, RF prezidenti üçün də müharibə bir biznesdir və işğal üçün həmişə hədəf ölkə axtaracaq. Yəni, Rusiya daim düşmən axtarışında olacaq. Necə ki, Azərbaycan Prezidenti cənab İlham Əliyevin Qordona “ ..mənim ukraynalılara məsləhətim heç vaxt işğalla barışmamaqdır” cavabını Rusiyada süngü ilə qarşılayıb, Bakıya “Oreşnik” atmağın vacibliyinə çağırış edənlər Azərbaycanı “geosiyasi rəqib”, “düşmən” hesab edirlər.
Təsəlli üçün Putinin ölməsi ilə bu aqressiyanın dayanacağını arqument kimi səsləndirsəm də, problemin yalnız Putinlə deyil, bütövlükdə Rusiya siyasəti ilə bağlı olduğunu deyib, İvan Qroznı, Romanovlar sülaləsi, Lenin, Stalin siyasətini sitat gətirir və növbəti Vladimirin və vladimirlərin hakimiyyətə gəlib, eyni siyasəti davam etdirəcəklərinə şübhə etmədiklərini bildirirdilər. Deyilənlərin fonunda Rusiyanın coğrafi qonşularının, o cümlədən Azərbaycanın da Rusiya işğalına məruz qalmaması üçün ciddi hərbi hazırlıqların görülməsini, sərhədlərin möhkəmləndirilməsini tövsiyyə edirdilər. Əlbəttə, mən də istisna etmirəm ki, postimperiya qurumu kimi müasir Rusiya adını “Xüsusi hərbi əməliyyat” qoyub Ukraynaya olduğu kimi qonşularına hücum edə bilər. Təsadüfi deyil ki, “Ukrayna ilə qurtaran kimi qalanları ilə də hesablaşacağıq” fikrini, ideyasını rusiyalı siyasilərin dilindən tez-tez eşidirik. O “qalanların” içərisində konkret olaraq Azərbaycanın da adı hallanır.
Ukraynalı ekspertlər Qarabağın işğalı ilə Ukraynanın işğalında paralelik aparır, erməni işğalçıların da eyni ilə oxşar metodlardan istifadə etdiklərini qeyd edirdilər. Söhbət etdiyim kəşfiyyat mayorunun dediklərindən: “Mən sizin Ağdamın necə dağıdıldığının videolarını, kəndlərinizin, qəsəbələrinizin xarabalıqlara çevirdiklərini görmüşəm. Rusiya da işğal etdikləri əraziləri xarabalığa çevirir. Biz işğal olunmuş ərazilərdə görürük ki, orada Rusiya ordusunun irəliləməsi yandırılmış torpaq prinsipi ilə gedir. Onlar şəhərləri ələ keçirmirlər, şəhərləri dağıdırlar, məskunlaşan əraziləri dağıdırlar, o yerləri qəbuledilməz, dinc əhalinin yaşamasını qeyri-mümkün hala gətirirlər. Amma bu, Ukraynanın apardığı və aparacağı mübarizədir, müstəqil dövlətin mövcudluğu hüququnun müdafiəsidir. Bu, Rusiya tərəfindən Ukraynaya qarşı soyqırım müharibəsidir. Və bizim başqa seçimimiz yoxdur”.
İndiyədək Ukraynada baş verənlər haqqında bildiklərimdən və Kiyevdə qısa müddət olsam da, şahidi olduqlarımdan o qənaətə gəldim ki, Ukrayna siyasiləri, hərbiçiləri, diplomatları, nəhayət bütövlükdə xalq Rusiyanın aqressiv və güclü olduğunu bilsə də, öz azadlıqları üçün, Ukrayna üçün sonadək vuruşacaqlarından, mübarizə aparacaqlarından geri çəkilməyəcəklər. Bunu onun müttəfiqləri olan Avropa ölkələri, gec də olsa nəhayət ki, ABŞ prezidenti də yaxşı anlayır və Putinin Ukraynanı məğlub etdiyi halda növbəti hədəfin ən azı NATO üzvü olan Baltikyanı ölkələrin, eyni zamanda digər postsovet dövlətlərin olacağına şübhə etmirlər. Yuxarıda qeyd olunanlar və mayorun dediyi kimi başqa seçimin olmadığı reallıq olaraq ortadadır.
Elə Azərbaycanın da güclü olmaqdan başqa seçimi yoxdur və bu istiqamətdə aparılan siyasətin incəliklərini III-cü Şuşa Qlobal Media Forumunda Azərbaycan Prezidenti sualları cavablandırarkən yüksək səviyyədə dünyaya çatdırdı. Cənab İlham Əliyev bəzilərinə birbaşa, bəzilərinə də dolayısı ilə çatdırdı ki, Azərbaycan bölgədə və dünyada normal qonşuluq və dinc yanaşı yaşama prinsiplərinə sadiqdir və bu istiqamətdə zəruri siyasi addımlar atır. Əks düşünənlərin isə aqibətinin acnacaqlı sonluqla bitdiyini və hər hansı cəhd olarsa bitəcəyini də xatırlatdı.
İlham İsmayıl, Xüsusi olaraq Musavat.com üçün
