Keçən ilin yanvar-oktyabr aylarında Azərbaycan xarici ölkələrdən ümumilikdə 0,74 ton həcmində hisə verilmiş və mişarvari krevetka idxal edib. Krevetka idxalı əsasən Farer adaları, Qrenlandiya və Yaponiyadan həyata keçirilib. Farer adalarından idxal olunan məhsulun 1 kiloqramı 7,5 dollar (12,75 manat) olub. Ən böyük idxal payı isə Qrenlandiyaya məxsusdur.
Qrenlandiya mənşəli məhsulun 1 kiloqramı isə 7,91 dollar (13,45 manat) təşkil edib. Qeyd edək ki, Azərbaycanda krevetkalar pərakəndə satış şəbəkələrində əsasən dondurulmuş 500 qr-1 kq paketlər şəklində təqdim olunur. Marketlərdə bu məhsulun qiyməti 22,50 manatdan 34,50 manata qədər dəyişir.
“Əlçatan delikates” kimi təqdim olunan krevetka Azərbaycanda artıq tanış məhsula çevrilib. Lakin bu bazarla bağlı suallar çoxdur: Azərbaycanda krevetka istehsalı varmı? Dəniz, yoxsa şirin suda yetişdirilən növlərə üstünlük verilir?
“Ən çox krevetka İrandan gətirilir”
Azərbaycan Balıqçılar İttifaqının rəhbəri Əfqan Əliyevin sözlərinə görə, ölkəyə ən çox krevetka İrandan gətirilir: “Mənim bildiyim sahibkarlardan biri ötən ilin noyabr ayında İrandan 3 ton pələng krevetkası gətirmişdi. Ancaq bu rəqəmlər rəsmi statistikada əksini tapmayıb. Statistik siyahıda bu ölkənin, eləcə də Çinin adının yer almaması təəccüblüdür. Adıçəkilən digər ölkələrdən idxal edilən krevetkalar isə baha başa gəlməsi səbəbindən əlçatmazdır. Yerli krevetkaya gəldikdə isə, bazarlarda xarici məhsulla müqayisədə qat-qat çox satılır. Ümumilikdə, yerli krevetka idxal olunan məhsuldan daha çoxdur və satış baxımından da təxminən 50 dəfə üstünlük təşkil edir. İl ərzində yalnız bizim qurum 400–500 kiloqram yerli krevetkanı balıq yemi məqsədilə alır. Azərbaycanın su hövzələrində bir neçə növ krevetka mövcuddur ki, onların da böyük hissəsini Xəzər krevetkası təşkil edir və bu növ ilboyu ovlana bilir. Ölkənin hava şəraiti isə su hövzələrində bioresursların ilboyu istehsalına imkan verir”.
Yerli istehsal yoxdur
Ə.Əliyev bildirdi ki, hazırda Azərbaycanda krevetka istehsalı həyata keçirilmir: “Bəzi ərazilərdə “katyollar” qurulur, krevetkalar kiçik vaxtlarından ovlanaraq saxlanılır. Belə nümunələrdən biri Neftçala rayonundadır. Lakin bu proses istehsal hesab edilmir. İstehsalla məşğul olmaq istəyən insanlar var, amma onların qarşısında müəyyən əngəllər mövcud olduğu üçün bu, hələlik mümkün deyil”.
“Mövcud tələbatın qarşılanması üçün…”
“Azərbaycan Balıq İstehsalçıları və Emalçıları Assosiasiyası” İctimai Birliyinin İdarə Heyətinin sədri Zaur Salmanlı da dedi ki, artan tələbatı qarşılamaq üçün istehsal mütləqdir: “Azərbaycan dünya akvakultura bazarından kənarda qala bilməz. Krevetka hazırda dünyada ən məşhur balıq məhsullarından biridir və qlobal miqyasda istehlakı artmaqdadır. Bu da istehsalın genişlənməsini zəruri edir. Təəssüf ki, hazırda Azərbaycanda bu məhsulun istehsalı hələ də təşkil olunmayıb. Müəyyən cəhdlər olsa da, bəzi şəxslər idxal olunan məhsullar əsasında istehsal qurmağa çalışıblar. Bununla belə, texniki baxımdan ölkədə krevetka yetişdirmək mümkündür”.
“İqtisadi baxımdan cəlbedici sayılmır”
Z.Salmanlı bildirdi ki, məhsuldan restoranlarda geniş istifadə olunur, marketlərdə isə asanlıqla tapılır. Bu baxımdan, yerli istehsalın formalaşması məqsədəuyğun olardı: “Krevetkanın yetişdirilməsi mövsümi xarakter daşımır və qış aylarında qapalı su hövzələrində də istehsal mümkündür. Bu üsulla bazardakı idxal məhsulları ilə rəqabət apara biləcək məhsul əldə etmək olar. Yerli məhsul iri ölçülü, təzə və canlı olacağı üçün alıcıların ona üstünlük verməsi mümkündür. Bu amillər yerli krevetkanın bazarda mövcud məhsulları üstələməsinə şərait yarada bilər”.
Müsahibimizin sözlərinə görə, hazırda balıqçılar Xəzər dənizindən və çaylardan krevetka tutsalar da, bu, ümumi istehlakın yalnız kiçik bir hissəsini qarşılayır: “Üstəlik, bu proses istehsal deyil, vəhşi təbiətdən ovlanma hesab olunur və məhsulun qiyməti də nisbətən baha olur. Yerli növlərin yetişdirilməsinin perspektivli hesab edilməməsi isə onların gec böyüməsi və kiçik ölçülü olması ilə izah edilir. Bu səbəbdən fermerlər üçün yerli krevetka növlərinin yetişdirilməsi iqtisadi baxımdan cəlbedici sayılmır”.
Üstünlük Xəzər krevetkalarına verilir
Krevetka satışı ilə məşğul olan Seymur Mamedov isə bildirdi ki, xaricdən gətirilən krevetkalar əsasən İran mənşəlidir: “Bu məhsullar iri ölçülü olur. Adətən okean və ya pələng krevetkası kimi tanınır. Yerli krevetkalar isə əsasən orta və kiçik ölçüdədir. Hazırda yerli krevetkanın mövsümü olmasa da, bazara çıxarılan yerli məhsul istehsal deyil, təbii olaraq Xəzərdən ovlanan krevetkalardır. Bu məhsullar bişirildikdən sonra satışa buraxılır. Krevetkalar əsasən topdan şəkildə restoranlara satılır, lakin pərakəndə alıcıların da sayı az deyil. Qabığı soyulmuş və paketlənmiş krevetkalar əsasən mağazalarda təqdim olunur. Lakin bu məhsullar dad baxımından zəif, keyfiyyətinə görə isə yetişdirilmə məhsulu olduğu üçün daha süni hesab edilir. Bu səbəbdən satışda əsasən bişirilmiş və qabıqlı krevetkalara üstünlük verilir”.
S.Mamedov qeyd etdi ki, krevetkaya tələbat ümumilikdə orta səviyyədə qiymətləndirilir. Bununla belə, yerli krevetkalara tələbat daha yüksəkdir, çünki qiyməti idxal məhsulları ilə müqayisədə daha münasibdir: “Eyni zamanda, yerli krevetkaların həm dad, həm də keyfiyyət baxımından üstün olduğu bildirilir. İri ölçülü krevetkalar əsasən yetişdirmə yolu ilə böyüdülür, Xəzərdən tutulan krevetkalar isə tamamilə təbii məhsul hesab olunur. Xəzər krevetkası zülalla daha zəngindir və göz sağlamlığı üçün faydalı hesab olunur. Məhz bu amillərə görə istehlakçılar ən çox Xəzərdən ovlanan krevetkalara üstünlük verirlər”.
Satıcının sözlərinə görə, hazırda bazarda qiymətlər ölçüyə görə dəyişir. Naxçıvan mənşəli iri krevetka 27 manat, Xəzərin orta ölçülü krevetkası 10 manat, Xəzərin xırda ölçülü krevetkası 4 manatdır. (“Kaspi” qəzeti)
