Novruz bayramı yalnız bir təqvim hadisəsi deyil. Bu bayram təbiətin oyanışı, yenilənmə və həyatın davamlılığı ilə bağlı qədim inancların və ritualların yaşadığı bir mədəniyyət xəzinəsidir.
Bayramın ən simvolik atributlarından biri də səmənidir. Kiçik bir qabda cücərdilən yaşıl tumurcuqlar bizə əcdadlarımızdan yadigar qalıb.
Səməni buğdanın cücərdilməsi ilə hazırlanır və qədimdən bəri bolluq, bərəkət və yenilənmə rəmzi sayılır. Torpağın “oyanması”, toxumun canlanması insanlarda ümid və yeni başlanğıclar hissi yaradır.
Əcdadlarımız üçün səməni sadəcə dekorativ element yox, həm də müqəddəs bir nişanə idi. Evdə qoyulan səməni həmin ailəyə ruzi-bərəkət gətirir, xəstəlikləri uzaqlaşdırır və yeni ilin uğurlu keçəcəyinə işarə hesab olunurdu.
Xalq arasında geniş yayılmış bir fikir də var ki, səmənini atmaq olmaz. Bu düşüncənin kökü həm qədim inanclara, həm də təbiətə hörmət anlayışına dayanır.
Səbəbləri belə izah olunur ki, səməni canlıdır və onu zibilə atmaq canlıya qarşı hörmətsizlik kimi qəbul edilir. Səməni qoyularkən insanlar ürəklərində niyyət tuturlar, onu atmaq bu niyyətləri “boşa çıxarmaq” kimi yozulur. Qədim inanclara görə isə hər şey təbiətə qayıtmalı olduğundan, səməni də torpağa qayıtmalıdır.
Bəzi bölgələrdə səməni axar suya buraxılır. Bu, poetik və mənalı bir ənənədir. Bu ritualın mənası belə izah olunur:
Arzuların su ilə axıb həyata keçməsi, köhnə ilin dərdinin su ilə yuyulub getməsi, yeni başlanğıclar üçün yer açılması.
Bəzi bölgələrdə isə səməni torpağa basdırılır ki, bu da həyatın dövranını simvolizə edir. Belə inanılır ki, həyat torpaqdan gəlir və yenə torpağa qayıdır, səməni torpağa qarışaraq yeni həyatın başlanğıcına səbəb olur və bərəkətin davamlılığını təmin edir.
Müasir dövrdə bu inanclar bir çox insan üçün daha çox simvolik və mədəni irs kimi qəbul olunur. Amma istənilən halda, bu adətlər insan və təbiət arasında dərin bağın göstəricisidir.
Səmənini atmaq əvəzinə təbiətə qaytarmaq həm ekoloji seçimdir, həm də insanlarda məsuliyyət və hörmət hissini gücləndirir. Bu adətlərin yaşadılması həm mədəniyyətin qorunmasına, həm də gələcək nəsillərə ötürülməsinə xidmət edir.
Səməni Novruz süfrəsinin sadə bir elementi deyil, həyatın özüdür. Onu necə “yola saldığımız” isə bizim təbiətə, keçmişimizə və inanclarımıza münasibətimizi əks etdirir.
İstər suya buraxın, istər torpağa basdırın, əsas olan onu hörmətlə və mənasını anlayaraq etməkdir. Kiçik yaşıl tumurcuq belə bizə xatırladır ki, həyat davam edir, yenilənir və ümid heç vaxt tükənmir. (Yeni Sabah)
